Theo truyền thông Qatar, Bahrain, Bangladesh, Comoros, Djibouti, Ai Cập, Jordan, Kuwait, Pakistan, Qatar, Saudi Arabia, Somalia, Sudan, Thổ Nhĩ Kỳ và Yemen là những quốc gia đầu tiên tham gia liên minh.

Tuyên bố của Saudi Arabia

Ngày 13/8, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết 15 quốc gia đã ký tuyên bố chung, trong đó 13 nước hoàn tất thủ tục trong nước, ký hiến chương và chính thức gia nhập liên minh.

Trước đó, ngày 30/7, Saudi Arabia công bố thành lập Liên minh Phòng thủ Hàng hải Đa quốc gia nhằm tăng cường hợp tác phòng thủ trên biển. Riyadh mô tả đây là một liên minh “mở”, sẵn sàng đón nhận các nước có cùng mục tiêu và nguyên tắc.

Thông báo mới được đưa ra sau cuộc họp lần thứ ba của liên minh tại Jeddah ngày 13/8, đánh dấu việc tổ chức này bước vào giai đoạn xây dựng cơ cấu và triển khai hoạt động.

Cơ chế vận hành vẫn đang được hoàn thiện. Các thành viên dự kiến chia sẻ thông tin, tình báo, xây dựng kế hoạch tác chiến, tổ chức tập trận và huấn luyện chung, đồng thời nâng cao năng lực quân sự và tiến hành các hoạt động hải quân phối hợp.

Saudi Arabia trước đó bổ nhiệm Chuẩn Đô đốc Abdullah bin Salem Al-Shehri làm tư lệnh liên minh. Ông chịu trách nhiệm chỉ huy hoạt động phòng thủ chung, phối hợp với các nước thành viên và các liên minh hàng hải khác, đồng thời thực hiện nhiệm vụ theo hiến chương liên minh.Liên minh có ý nghĩa như thế nào?

Liên minh có nghĩa như thế nào?

Sự ra đời của liên minh này diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran tiếp tục làm xáo trộn hoạt động năng lượng và cơ sở hạ tầng dân sự tại Vùng Vịnh, đồng thời căng thẳng tập trung ngày càng nhiều vào eo biển Hormuz.

Tuyến hàng hải này trước đây vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt xuất khẩu toàn cầu, nhưng hiện gần như bị đình trệ, gây sức ép lớn đối với kinh tế thế giới.

Ở phía Nam, các tàu mang cờ Saudi Arabia hoạt động trên tuyến Bab al-Mandeb - Biển Đỏ - Vịnh Aden liên tục bị lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, tấn công.

Ông Ahmed Nagi, chuyên gia phân tích cấp cao về Yemen tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng liên minh mới có thể có ý nghĩa quan trọng, nhưng hiệu quả thực tế mới là yếu tố quyết định.

Theo ông, nhiều sáng kiến an ninh hàng hải từng được triển khai, trong đó có các sáng kiến ra đời trong thời kỳ khủng hoảng cướp biển tại Vịnh Aden. Một số mang ý nghĩa chính trị, nhưng không ít sáng kiến gặp khó khăn trong việc biến mục tiêu thành kết quả cụ thể.

Vì vậy, liên minh mới chỉ thực sự có ý nghĩa nếu có thể chuyển các thỏa thuận và cam kết chính trị thành hành động cụ thể nhằm bảo vệ an ninh và tự do hàng hải.

Liên minh hướng tới mục tiêu gì?

Ông Nagi cho rằng sự ra đời của liên minh mới không chỉ là nỗ lực của Saudi Arabia để răn đe lực lượng Houthi, mà còn nhằm đưa các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu thuyền tại Biển Đỏ trở thành một vấn đề mang tính quốc tế, thay vì chỉ được xem là vấn đề riêng của Riyadh.

Houthi đã giành quyền kiểm soát thủ đô Sanaa của Yemen từ năm 2014. Kể từ đó, lực lượng này đã giao tranh với chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, được Saudi Arabia hậu thuẫn và đặt trụ sở tại thành phố cảng Aden.

Căng thẳng gia tăng kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bắt đầu bằng các cuộc tấn công nhằm vào Tehran ngày 28/2. Houthi sau đó tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu mang cờ Saudi Arabia và các cơ sở dầu mỏ tại khu vực Biển Đỏ.

Xung đột leo thang cũng làm dấy lên lo ngại Houthi có thể phong tỏa hoàn toàn eo biển Bab al-Mandeb, tuyến hàng hải quan trọng nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và là một tuyến vận chuyển hàng hóa chủ chốt.

Từ góc nhìn của Riyadh, ông Nagi cho rằng Saudi Arabia không nên là bên duy nhất ứng phó với các cuộc tấn công. Thay vào đó, cần một nỗ lực quốc tế rộng lớn hơn để xử lý Houthi và những gián đoạn mà lực lượng này gây ra đối với hoạt động hàng hải tại Biển Đỏ.

Ông nhận định liên minh hiện chủ yếu mang tính phòng thủ và chưa có dấu hiệu cho thấy tổ chức này được thành lập nhằm tiến hành các hoạt động tấn công Houthi. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa Saudi Arabia sẽ không phản ứng nếu các cuộc tấn công tiếp diễn.

Nếu Riyadh quyết định đáp trả trực tiếp hơn, liên minh có thể tạo khuôn khổ để nước này hành động với sự hậu thuẫn rộng rãi hơn của quốc tế.

Mục tiêu cuối cùng, theo ông Nagi, là làm gia tăng cái giá mà Houthi phải trả cho các cuộc tấn công, qua đó củng cố sức răn đe.

“Thông điệp Saudi Arabia muốn gửi đi là các cuộc tấn công này không chỉ nhằm vào lợi ích của Saudi Arabia. Chúng tác động đến hoạt động vận tải biển quốc tế và thương mại toàn cầu, vì vậy cần được nhìn nhận là mối quan ngại của cộng đồng quốc tế rộng lớn hơn”, ông nói.