Theo Al Jazeera, xuất khẩu dầu thô của Iran đã giảm xuống mức thấp nhất trong ít nhất sáu năm qua trong tháng 5, khi lệnh phong tỏa hải quân do Mỹ triển khai gây sức ép lên nguồn thu quan trọng nhất của Tehran.

Mỹ bắt đầu phong tỏa các cảng của Iran từ ngày 13/4 như một phần trong nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm gây áp lực buộc Tehran chấp nhận các điều kiện của Washington cho một thỏa thuận hòa bình.

Iran lên án động thái này là bất hợp pháp và cho rằng việc Mỹ bắt giữ tàu thuyền gần các cảng của nước này là hành động “cướp biển”.

Biện pháp của Mỹ được triển khai sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz đối với tàu thuyền của phần lớn các quốc gia sau khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát ngày 28/2.

Eo biển Hormuz là tuyến đường hàng hải quan trọng nối vịnh Ba Tư với đại dương và thường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Việc gián đoạn lưu thông qua eo biển này khiến giá năng lượng thế giới tăng mạnh và làm suy giảm đáng kể hoạt động xuất khẩu của các nhà sản xuất dầu lớn trong khu vực như Saudi Arabia, Kuwait, Iraq và UAE.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, Iran vẫn duy trì được hoạt động xuất khẩu dầu của mình. Khi các đối thủ trong khu vực gặp khó khăn trong vận chuyển hàng hóa, Tehran tiếp tục bán dầu với giá cao hơn nhờ thị trường khan hiếm nguồn cung. Tình hình chỉ thay đổi đáng kể sau khi Mỹ bắt đầu phong tỏa các cảng của Iran.

Xuất khẩu dầu giảm hơn 80%, Iran thất thu hàng tỷ USD

Theo dữ liệu của công ty phân tích thương mại Kpler, xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ của Iran đã giảm từ gần 2 triệu thùng/ngày xuống dưới 300.000 thùng/ngày trong tháng 5.

Trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, xuất khẩu dầu của Iran duy trì ở mức cao trong tháng 3 và phần lớn tháng 4, đồng thời hưởng lợi từ việc giá dầu tăng mạnh sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa với các nước khác.

Các loại dầu thô của Iran thường được giao dịch ở mức trên 90 USD/thùng, thậm chí có thời điểm vượt 100 USD/thùng.

Nếu tính theo mức giá thận trọng là 90 USD/thùng, lượng xuất khẩu 300.000 thùng/ngày trong tháng 5 chỉ mang về khoảng 27 triệu USD/ngày, tương đương khoảng 837 triệu USD trong cả tháng.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với tháng 3, thời điểm Iran xuất khẩu trung bình 1,84 triệu thùng/ngày và thu về khoảng 5,13 tỷ USD trong tháng. Đến tháng 4, xuất khẩu giảm xuống 1,34 triệu thùng/ngày nhưng vẫn mang lại khoảng 3,62 tỷ USD doanh thu.

Theo tính toán của Lloyd’s List, doanh thu dầu mỏ của Iran trong tháng 5 thấp hơn khoảng 84% so với tháng 3.

Nếu Tehran kỳ vọng duy trì mức doanh thu tương tự tháng 3, nước này đã mất khoảng 5,8 tỷ USD trong hai tháng 4 và 5.

Iran vẫn sản xuất dầu nhưng đối mặt áp lực ngày càng lớn

Theo các chuyên gia, Iran hiện vẫn duy trì sản xuất dầu nhưng ngày càng phải tích trữ lượng dầu không thể xuất khẩu.

Ông Marc Ayoub, chuyên gia nghiên cứu chính sách năng lượng, cho biết Tehran đang tận dụng tối đa năng lực lưu trữ còn lại. “Dữ liệu cho thấy lệnh phong tỏa đang phát huy tác dụng, nhưng sức ép thực sự sẽ xuất hiện khi khả năng lưu trữ bắt đầu cạn kiệt”, ông nói.

Phần lớn lượng dầu dự trữ hiện nằm trên các tàu chở dầu ngoài khơi. Theo Kpler, khoảng 147 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ của Iran đang được lưu trữ nổi trên biển.

Trong số đó, khoảng 67 triệu thùng đang mắc kẹt trong khu vực vịnh Ba Tư và vịnh Oman, không thể vượt qua tuyến phong tỏa của Mỹ.

Dù vậy, Iran vẫn tìm cách duy trì một phần hoạt động xuất khẩu. Khoảng 300.000 thùng dầu/ngày đã vượt qua được các hạn chế trong tháng 5.

Theo ông Ayoub, tác động trực tiếp của lệnh phong tỏa không phải là làm ngừng sản xuất dầu mà là làm gián đoạn dòng tiền từ hoạt động xuất khẩu, đặc biệt là các thương vụ bán dầu sang Trung Quốc - khách hàng lớn nhất của Iran.

Trong những năm gần đây, Iran và Trung Quốc đã phát triển các tuyến thương mại trên bộ nhằm giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn hàng hải như eo biển Hormuz hay eo biển Malacca.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng vận tải đường sắt khó có thể thay thế vai trò của vận tải biển đối với dầu mỏ. Một chuyến tàu hỏa thường chỉ vận chuyển khoảng 60.000-70.000 thùng dầu, trong khi một tàu chở dầu cỡ lớn có thể vận chuyển hơn 2 triệu thùng trong một hành trình.

Theo các chuyên gia, cuộc đối đầu hiện nay thực chất là cuộc cạnh tranh về khả năng chịu đựng tổn thất kinh tế giữa hai bên.

Doanh thu dầu giảm có thể làm suy yếu nền kinh tế thời chiến của Iran, nhưng tác động không chỉ dừng lại ở Tehran. Việc gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz cũng làm hạn chế xuất khẩu của nhiều nước Vùng Vịnh, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao và tạo thêm áp lực cho kinh tế thế giới.

Ông Ayoub nhận định sức ép kinh tế hiện bắt đầu xuất hiện rõ ràng ở Iran, song câu hỏi còn lại là liệu Mỹ có đủ khả năng duy trì những hệ quả kinh tế rộng lớn của cuộc đối đầu này trong thời gian đủ dài để đạt được mục tiêu hay không.

Theo ông, vấn đề cốt lõi cuối cùng vẫn là quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Nếu Iran tiếp tục duy trì ảnh hưởng tại tuyến hàng hải chiến lược này, căng thẳng có thể còn kéo dài trong nhiều tháng tới.