Trong cách nhìn của thế hệ trẻ hôm nay, báo hiếu không nhất thiết phải bắt đầu bằng những việc lớn lao, mà có thể từ một cuộc điện thoại, một bữa cơm sum họp hay đơn giản là lời hỏi thăm chân thành.

Khi người trẻ nhìn về cội nguồn

Theo kinh Phật, Vu lan bắt nguồn từ câu chuyện Bồ Tát Mục Kiền Liên cứu mẹ, qua đó đề cao lòng hiếu thảo và sự tri ân đối với đấng sinh thành. Từ một lễ nghi Phật giáo, Vu lan dần hòa quyện với truyền thống uống nước nhớ nguồn, thờ cúng tổ tiên và đạo lý hiếu nghĩa của người Việt, trở thành một nét văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Gắn với Rằm tháng Bảy, mùa Vu lan cũng là dịp để mỗi người con tưởng nhớ tới ông bà, tổ tiên, cha mẹ đã khuất và ai còn cha mẹ thì hướng lòng về cha mẹ đang hiện hữu bên mình. Trong đời sống người Việt, những phong tục như sửa soạn mâm cơm cúng gia tiên, đến chùa cầu an cho cha mẹ, thắp hương tưởng nhớ người đã khuất... được duy trì như một cách thể hiện sự biết ơn và gìn giữ sợi dây kết nối giữa các thế hệ.

Trong đời sống hiện đại ngày nay, cách thể hiện lòng hiếu kính ở người trẻ cũng có nhiều thay đổi bởi không phải ai cũng có điều kiện chuẩn bị một mâm lễ cầu kỳ hay tham gia đầy đủ các nghi thức. Với nhiều bạn trẻ, điều quan trọng hơn là hiểu được ý nghĩa phía sau những nghi lễ ấy.

Trần Phương Dung, sinh viên năm thứ hai Đại học Luật Hà Nội, cho rằng Vu lan là dịp để những người trẻ như em nhìn lại cách mình đang đối xử với cha mẹ hàng ngày. Theo Phương Dung, lòng hiếu thảo của người trẻ ngày nay không nhất thiết phải thể hiện bằng những điều quá lớn lao. Một cuộc điện thoại về nhà, chủ động hỏi bố mẹ có khỏe không, cùng bố mẹ ăn một bữa cơm hay cố gắng học tập, làm việc tốt cũng là cách để con cái thể hiện sự biết ơn.

“Bình thường chúng em đi học, đi làm thêm, gặp gỡ bạn bè nên đôi khi rất dễ quên mất việc hỏi han bố mẹ. Có những lúc bố mẹ gọi thì mình thấy bận, nghĩ rằng để lúc khác gọi lại, nhưng rồi lại quên. Thậm chí, cũng có lần cảm thấy phiền phức. Vì thế, với em, dịp Vu lan giống như một lời nhắc để mình quan tâm đến bố mẹ nhiều hơn, sửa mình nhiều hơn từ lời nói, cử chỉ với bố mẹ”, Phương Dung chia sẻ.

Báo hiếu từ những điều giản dị

Trong văn hóa Việt Nam, Rằm tháng Bảy còn gắn với nhiều phong tục như cúng gia tiên, cúng chúng sinh, thả đèn hoa đăng... Những phong tục này phản ánh quan niệm về sự tri ân, lòng nhân ái và mong muốn hướng con người đến những điều tốt đẹp. Với các gia đình, mâm cơm ngày Rằm tháng Bảy có thể được chuẩn bị cầu kỳ hoặc đơn giản tùy điều kiện. Có gia đình làm mâm cỗ mặn với những món ăn truyền thống, cũng có gia đình lựa chọn mâm cơm chay thanh đạm. Dù hình thức khác nhau, điểm chung vẫn là sự thành kính và mong muốn tưởng nhớ tổ tiên, hướng về cội nguồn.

Tại nhiều ngôi chùa, trong mùa Vu lan, các nghi lễ cầu an, cầu siêu, tụng kinh Vu lan, nghi thức bông hồng cài áo... được tổ chức trang nghiêm. Đây cũng là dịp để tăng ni, Phật tử và người dân tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, thăm hỏi người có công, gia đình chính sách, tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ.

Theo Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các hoạt động Vu lan báo hiếu không chỉ hướng đến việc tri ân cha mẹ mà còn nhắc nhở mỗi người về đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn đối với tổ tiên, những người có công với đất nước và trách nhiệm với cộng đồng. Những giá trị ấy, theo cách nhìn của người trẻ, vẫn có ý nghĩa trong cuộc sống hôm nay, dù cách thể hiện có thể khác trước.

Trong cuộc sống hiện đại, khi người trẻ có nhiều cơ hội học tập, làm việc và trải nghiệm, khoảng cách giữa các thế hệ đôi khi cũng trở nên lớn hơn. Cha mẹ có thể không hiểu hết những điều con cái quan tâm; người trẻ cũng có thể không nhận ra những hy sinh âm thầm của cha mẹ. Bởi vậy, Vu Lan trở thành một khoảng lặng cần thiết để mỗi người nhìn lại mối quan hệ gia đình và học cách nói lời yêu thương.

Nguyễn Minh Huy, sinh viên năm nhất Đại học Bách Khoa Hà Nội, cho rằng điều quan trọng nhất mà Vu lan gợi nhắc đối với người trẻ là đừng để đến khi mất đi một người thân mới nhận ra mình đã có quá ít thời gian dành cho họ.

“Em nghĩ nhiều bạn trẻ hiện nay yêu thương bố mẹ nhưng không phải lúc nào cũng biết cách thể hiện. Chúng em có thể mua quà tặng bố mẹ nhưng đôi khi lại ngại nói một câu yêu bố mẹ hay cảm ơn bố mẹ. Vu lan này, em sẽ mời bố mẹ đi uống cà phê và sẽ nói yêu bố mẹ, dần dần để lời nói yêu đó không trở thành một điều bất ngờ. Hy vọng các bạn trẻ cũng nghĩ giống như em, coi Vu lan là một dịp để mọi người dễ dàng nói ra những điều bình thường ngày thường khó nói”, Minh Huy chia sẻ.

Minh Huy cho biết, em vừa từ Thái Nguyên xuống Hà Nội để bắt đầu học Đại học. Khi còn ở cùng gia đình, em cho rằng những việc bố mẹ làm cho mình là bình thường. Đến khi đi học xa nhà, tới bữa cơm, em nhớ gia đình da diết và đặc biệt là những lời nhắc ăn cơm hay mang áo mưa mỗi khi trời mưa.

“Em nghĩ báo hiếu không phải đợi đến dịp Vu lan mới làm và cũng không cần hiểu một cách khô cứng về việc báo hiếu. Sau này đi học, đi làm, có thể chúng em sẽ bận hơn, nhưng nếu vẫn giữ thói quen quan tâm và dành thời gian cho gia đình thì đó cũng là một cách giữ gìn truyền thống và đó cũng là cách báo hiếu thực sự”, Minh Huy nói.

Tại Hà Nội, dịp Rằm tháng Bảy, bên cạnh mâm cơm cúng tại nhà, nhiều người dân tìm đến các cơ sở thờ tự để cầu an, cầu siêu và thực hiện các nghi thức truyền thống. Nhiều người cao tuổi cho biết, họ muốn duy trì thói quen này để các con, các cháu cùng nhớ về truyền thống báo hiếu, nhớ về ông bà, tổ tiên. Không chỉ trong không gian chùa chiền hay gia đình, lễ Vu lan còn xuất hiện và lan tỏa trên môi trường mạng. Những lời chúc dành cho cha mẹ, những câu chuyện về gia đình, hình ảnh bữa cơm sum họp hay những dòng chia sẻ về người thân đã trở thành một cách để người trẻ bày tỏ tình cảm. Và trên tất cả, dù thể hiện bằng hình thức gì thì có một giá trị không hề thay đổi, đó là lòng biết ơn.