Từ bạn thành thù

Theo trang indianexpress.com, ông Noriega bắt đầu được chú ý sau khi được bổ nhiệm làm lãnh đạo tình báo quân đội dưới thời ông Omar Torrijos, người lên nắm quyền sau cuộc đảo chính năm 1968. Ông Noriega nổi tiếng là người tinh quái và tàn nhẫn. Ông làm nhiệm vụ giám sát các thỏa thuận tham nhũng ngoài sổ sách của quân đội và đạo diễn các vụ thủ tiêu nhiều đối thủ chính trị của ông Torrijos.

Đến năm 1970, ông Noriega làm việc cho Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA). Ông giúp Mỹ kiềm chế chủ nghĩa cộng sản tại Trung Mỹ bằng cách cho phép lực lượng Mỹ thiết lập các trạm nghe lén tại Panama và sử dụng nước này làm điểm trung chuyển viện trợ cho các lực lượng quân sự thân Mỹ trong khu vực.

Sau khi ông Torrijos thiệt mạng trong một vụ tai nạn máy bay năm 1981, ông Noriega trở thành nhà lãnh đạo trên thực tế của Panama. Trong khi vẫn duy trì vai trò đồng minh của Mỹ, ông Noriega bắt tay với các trùm ma túy Colombia như Pablo Escobar. Ông giúp băng đảng ma túy tuồn cocaine vào Mỹ và rửa tiền ma túy thông qua hệ thống ngân hàng Panama. Đổi lại, ông Noriega nhận được hàng triệu USD tiền lại quả.

Giới tình báo Mỹ biết rõ vai trò của ông Noriega trong hoạt động buôn bán ma túy và rửa tiền. Tuy nhiên, họ không hành động vì coi ông này là nhân tố quan trọng trong cuộc chiến chống chủ nghĩa cộng sản. Vào giữa những năm 1980, ông Noriega là một trong những nhân vật then chốt của vụ Iran - Contra. Vụ việc này liên quan đến việc buôn lậu vũ khí và ma túy nhằm hỗ trợ các chiến dịch bí mật của Mỹ giúp lực lượng chống chính phủ đối đầu với chính quyền tại Nicaragua.

Sau đó, căng thẳng giữa ông Noriega và Mỹ bắt đầu gia tăng. Mỹ ngày càng nghi ngờ khi xuất hiện dấu hiệu cho thấy ông Noriega làm cho cả các cơ quan tình báo khác. Điều này khiến chính phủ Mỹ quay lưng với ông. Năm 1988, tòa án liên bang Mỹ truy tố ông Noriega với các cáo buộc buôn bán ma túy.

Năm 1989, ông Noriega hủy kết quả một cuộc bầu cử tổng thống mà phe đối lập gần như chắc chắn giành thắng lợi. Ngày 15/12, Quốc hội Panama tuyên bố ông là “lãnh tụ tối cao” và xác định Panama đang trong tình trạng chiến tranh với Mỹ. Sau nghị quyết này, ông Noriega bước lên bục phát biểu, tay cầm dao rựa, tuyên bố: “Chúng tôi, nhân dân Panama, sẽ ngồi dọc hai bờ kênh đào Panama để nhìn xác kẻ thù trôi qua”.

Ngày hôm sau, lực lượng Panama bắn chết một lính thủy đánh bộ Mỹ tại Panama City và đánh trọng thương một sĩ quan hải quân Mỹ chứng kiến vụ việc.

Mỹ can thiệp

Những diễn biến này khiến Tổng thống Mỹ khi đó là George H W Bush lo ngại. Trước đó, trong thập niên 1970, ông Bush từng giữ cương vị Giám đốc CIA, khi ông Noriega được coi là một tài sản tình báo có giá trị.

Theo một bài báo của The Guardian, ông Bush đã ra lệnh cho Tướng Colin Powell, khi đó là Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, phát động Chiến dịch Just Cause. Mỹ đưa 26.000 binh sĩ vào Panama, áp dụng học thuyết “sức mạnh áp đảo” của ông Powell, sau này tiếp tục được sử dụng trong Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất hai năm sau đó.

Ngày 20/12/1989, quân đội Mỹ tiến vào Panama với mục tiêu bắt giữ ông Noriega. Lực lượng Phòng vệ Panama nhanh chóng bị đánh bại và chỉ trong vài ngày, phần lớn đất nước này nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ. Tuy nhiên, ông Noriega đã biến mất. Sau nhiều ngày lẩn trốn, ông được phép vào trú ẩn tại Đại sứ quán Vatican.

Quân đội Mỹ không muốn vi phạm quy chuẩn ngoại giao để xông vào đại sứ quán trên. Vì vậy, họ triển khai một kế hoạch chiến tranh tâm lý. Các binh sĩ đặt loa công suất lớn bao quanh khuôn viên Đại sứ quán Vatican, biến âm nhạc thành một hàng rào bao vây.

Dù ông Noriega yêu thích nhạc opera, nhưng ông buộc phải nghe liên tục các ca khúc như “Fight the Power” của Public Enemy, “Panama” của Van Halen, “Danger Zone” của Kenny Loggins và “Refugee” của Tom Petty.

Sau nhiều ngày bị tra tấn bằng âm nhạc không ngừng nghỉ, ông Noriega cuối cùng đã đầu hàng vào ngày 3/1/1990.

Tư lệnh Bộ chỉ huy miền Nam của Mỹ tại Panama, Tướng Maxwell Thurman - tổng chỉ huy các chiến dịch quân sự của Mỹ ở Panama - nói: “Ông ta tự rời đi”.

Theo Tướng Thurman, diễn biến trên xảy ra khi phía Mỹ liên hệ với một chuyên gia đàm phán. Người này nhận được cuộc gọi yêu cầu đến cổng Đại sứ quán Vatican. Khi chuyên gia đàm phán đến nơi, ông Noriega đã tự mình bước ra ngoài. Tướng Thurman nói tại cuộc họp báo ở thủ đô Panama: “Ông ta trông khỏe mạnh, tinh thần tốt và hoàn toàn bình thường. Quyết định bước ra khỏi cổng tòa sứ thần là do chính ông ta đưa ra, không ai khác”.

Theo lời Tướng Thurman, ông Noriega đã bị các đặc vụ Cục Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) bắt giữ tại Căn cứ Không quân Howard, nằm ở vùng ven Panama City.

Linh mục Công giáo La Mã Xavier Villanueva, làm việc tại phái bộ Vatican, cho biết: “Vào lúc 20 giờ 50 phút, Tướng Noriega rời khỏi tòa sứ thần và ra đầu hàng chính quyền Mỹ”.

Khoảng 21 giờ, hai trực thăng Blackhawk của Mỹ cất cánh từ một bãi đất cạnh Đại sứ quán Vatican, bay qua Vịnh Panama. Ông Noriega ở trên một trong các trực thăng này.

Tại Washington, Tổng thống Mỹ George Bush đã xuất hiện trên truyền hình toàn quốc để xác nhận ông Noriega bị giam giữ. Ông Bush nói: “Vào khoảng 20 giờ 50 phút tối nay, Tướng Noriega đã tự ra đầu hàng chính quyền Mỹ tại Panama và Chính phủ Panama biết điều này”.

Tổng thống Bush nhắc lại rằng vào ngày 20/12/1989, ông đã ra lệnh đưa quân đội Mỹ vào Panama với bốn mục tiêu: bảo vệ sinh mạng công dân Mỹ, hỗ trợ khôi phục dân chủ, bảo vệ tính toàn vẹn của hiệp ước Kênh đào Panama và đưa Tướng Manuel Noriega ra trước công lý. Ông khẳng định: “Tất cả các mục tiêu này hiện đã đạt được”.

Theo ông Bush, việc bắt giữ và đưa ông Noriega về Mỹ là tín hiệu rõ ràng cho thấy Mỹ kiên quyết không để những kẻ bị cáo buộc thúc đẩy buôn bán ma túy thoát khỏi sự trừng phạt của pháp luật.

Ông Noriega bị truy tố theo 12 tội danh liên bang, với cáo buộc biến Panama thành nơi trú ẩn cho các trùm ma túy Colombia, bảo kê cocaine quá cảnh, cho phép lập phòng thí nghiệm chế biến và gửi lợi nhuận vào các ngân hàng Panama. Đổi lại, ông này nhận ít nhất 4,6 triệu USD tiền hối lộ, chủ yếu từ các nhân vật chủ chốt của băng đảng Medellin - vốn tuồn hơn 70% cocaine vào Mỹ.

Một cáo trạng khác được công bố tại Tampa cáo buộc ông Noriega và doanh nhân Panama Enrique Pretelt đã tổ chức buôn lậu gần 454 tấn cần sa vào Mỹ trong giai đoạn 1982 - 1984.

Theo The Guardian, tòa án đã không cho phép luật sư của ông Noriega đưa ra bất kỳ bằng chứng nào liên quan đến công việc mà ông này làm cho CIA, các khoản tiền ông nhận từ chính phủ Mỹ, hiểu biết của ông về các hoạt động lật đổ của Mỹ tại Trung Mỹ, cũng như mối liên hệ của ông với các nhân vật cấp cao như ông Bush và việc họ biết rõ các hoạt động của ông trên cương vị nhà độc tài Panama.

Ông Noriega đã ngồi tù gần hai thập kỷ tại Mỹ và qua đời năm 2017, hưởng thọ 83 tuổi.