Đáp ứng nhu cầu thị trường, nhiều làng nghề chủ động ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất, khai thác các nền tảng số để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới.

Chủ động ứng dụng khoa học công nghệ

Làng nghề đúc đồng Vạn Điểm, xã Ý Yên, có lịch sử hơn 900 năm, là một trong những cái nôi của nghề đúc đồng truyền thống ở khu vực miền Bắc. Trước đây, phần lớn các công đoạn sản xuất đều được thực hiện thủ công. Việc tạo mẫu, đúc khuôn, hoàn thiện sản phẩm phụ thuộc nhiều vào tay nghề của người thợ, đòi hỏi thời gian dài và tiêu tốn nhiều nhân công. Gần đây, nhiều cơ sở sản xuất đã chủ động đầu tư máy móc, ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ vào quy trình chế tác, qua đó nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm thiểu tác động đến môi trường. Trên nền tảng các sản phẩm truyền thống, nghệ nhân tiếp tục sáng tạo nhiều mẫu mã mới, từ tượng truyền thần đến linh vật theo từng năm, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và khẳng định sức sống của nghề đúc đồng trong bối cảnh mới.

Nghệ nhân Dương Xuân Tuyên cho biết, 3 năm gần đây, cơ sở đã mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại phục vụ sản xuất, từ hệ thống tạo mẫu CNC, lò nấu điện đến máy phân tích quang phổ và nhiều thiết bị chuyên dụng khác. Những khoản đầu tư này góp phần nâng cao chất lượng, độ chính xác của sản phẩm, tăng năng suất lao động, nâng cao khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao.

Cơ sở đúc đồng Vũ Gia là một cơ sở tiên phong chuyển từ sản xuất các sản phẩm đúc đồng truyền thống sang chế tác tượng truyền thần. Anh Vũ Đình Hiếu, chủ cơ sở cho biết, việc ứng dụng công nghệ đã tạo ra bước đột phá trong quy trình sản xuất. Trước đây, riêng công đoạn tạo mẫu phải thực hiện hoàn toàn thủ công và mất nhiều ngày thì nay với sự hỗ trợ của máy tính và máy in 3D, thời gian chỉ còn tính bằng vài giờ. Nhờ đó, người thợ có điều kiện tập trung nhiều hơn vào các công đoạn hoàn thiện, nâng cao tính thẩm mỹ của sản phẩm.

Việc mạnh dạn ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới phương thức sản xuất đã mang lại hiệu quả rõ nét cho làng nghề đúc đồng. Ông Vũ Văn Vui, Chủ tịch UBND xã Ý Yên thông tin, toàn xã hiện có hơn 100 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hoạt động ổn định, doanh thu đạt hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho các lao động địa phương với mức thu nhập cao. Không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước, nhiều sản phẩm đúc đồng của Ý Yên còn được xuất khẩu tới nhiều quốc gia, góp phần khẳng định giá trị thương hiệu làng nghề truyền thống.

Không chỉ nghề đúc đồng, làng nghề ươm tơ Cổ Chất, xã Ninh Giang cũng đang từng bước chuyển mình nhờ ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ. Với lịch sử hàng trăm năm, Cổ Chất từ lâu nổi tiếng là vùng sản xuất tơ lụa chất lượng cao. Dù vẫn giữ gìn những công đoạn thủ công mang tính đặc trưng của nghề truyền thống, nhiều cơ sở sản xuất đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền, thiết bị hiện đại nhằm nâng cao chất lượng sợi tơ và tăng năng suất lao động.

Bà Đoàn Thị Huê, chủ cơ sở se tơ với hơn 10 lao động cho biết, việc mạnh dạn đầu tư máy móc đã tạo bước chuyển quan trọng cho hoạt động sản xuất. Công nghệ mới còn giúp tiết kiệm nhân công, tăng hiệu quả kinh tế. Bình quân mỗi tháng, cơ sở cung ứng khoảng 1 tấn tơ thô cho thị trường Lào và Thái Lan, với giá từ 900.000 đồng đến 1,4 triệu đồng/kg.

Quảng bá thương hiệu trên nền tảng số

Làng nghề mộc thôn Đằng Chương, xã Vạn Thắng là một địa chỉ nổi tiếng về chế tác đồ thờ và đồ gỗ mỹ nghệ. Gần đây, thay vì chỉ phụ thuộc vào khách hàng quen thuộc, nhiều cơ sở đã chủ động đầu tư thiết bị phục vụ hoạt động livestream, xây dựng các kênh truyền thông trên mạng xã hội để giới thiệu quy trình sản xuất và quảng bá sản phẩm.

Anh Vũ Đình Chung, chủ cơ sở đồ thờ Trung Yến cho biết, ngoài việc duy trì các kênh bán hàng truyền thống, cơ sở đã đầu tư hệ thống máy quay, ánh sáng và thiết bị phục vụ livestream trên các nền tảng TikTok, Facebook. Hình thức quảng bá trực tuyến giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương, tăng lượng đơn hàng, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nhờ đổi mới phương thức quảng bá, nhiều cơ sở sản xuất tại làng nghề mộc Đằng Chương vẫn duy trì đầu ra ổn định trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn. Theo ông Trần Trung Hiếu, Chủ tịch UBND xã Vạn Thắng, thời gian tới địa phương tiếp tục đồng hành cùng các làng nghề thông qua hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm tại các hội chợ, triển lãm; khuyến khích các cơ sở đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tỉnh Ninh Bình tỉnh hiện có trên 170 làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận, trong đó gần 120 làng nghề, 54 làng nghề truyền thống trên nhiều lĩnh vực như: gốm sứ, thêu ren, dệt lụa, mây tre đan, đúc đồng, sơn mài, nước mắm… Một số làng nghề đã có tiếng vang ở trong và ngoài nước như: Làng trống Đọi Tam (phường Tiên Sơn); Làng dệt lụa Nha Xá (phường Duy Tân); Làng chạm khắc gỗ La Xuyên (xã Vũ Dương); Làng trồng hoa và cây cảnh Vị Khê (phường Vị Khê); Làng nghề thổi thủy tinh Xôi Trì (xã Nam Ninh)…

Để phát huy giá trị các làng nghề truyền thống, Ninh Bình đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ đồng bộ, từ khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật đến nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm. Địa phương tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, đồng thời triển khai hiệu quả Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tạo nền tảng để các làng nghề phát triển theo hướng bền vững.