Gửi tình yêu Thủ đô qua hương trà sen

Buổi chiều ở Hồ Văn, nắng nghiêng nhẹ trên mặt hồ, những vị khách tham quan chậm rãi dừng chân, như vô thức bị níu lại bởi hương trà thoảng nhẹ.

Trong gian trà nhỏ mang phong cách truyền thống Việt Nam, nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương lặng lẽ chuẩn bị ấm nước, chỉnh lại chén trà, rồi thong thả rót từng dòng nước nóng lên những cánh trà đã thấm đượm hương sen. Động tác từ tốn, thuần thục, như một nghi thức gìn giữ nhịp sống Hà Nội xưa giữa lòng thành phố hiện đại.

Với nghệ nhân Trinh Nương, mỗi buổi chiều ở Hồ Văn không chỉ là thời gian đón khách, mà còn là lúc hương sen Tây Hồ được kể tiếp bằng những chén trà ấm nóng và câu chuyện về văn hóa, ký ức và tình yêu dành cho Thủ đô.

Bà Chu Thị Thực (84 tuổi, phố Tôn Đức Thắng) chia sẻ, chiều nào bà cũng ra Hồ Văn đi dạo, tham quan các gian hàng. Được các nghệ nhân mời thưởng thức trà sen, bà cảm thấy rất hạnh phúc khi ở tuổi này vẫn được tận hưởng những trải nghiệm tinh tế như vậy.

“Hôm nay được chính tay nghệ nhân pha trà sen, tôi cảm nhận trong chén trà không chỉ có hương sen mà còn có cả tình cảm. Được thưởng trà và tận hưởng trọn vẹn hương hoa sen, lá sen và nhị sen, vừa vui vừa thấy nồng nàn, ấm áp…”, bà Thực nói. Với bà, vị trà thanh nhẹ, quyện hương hoa sen, lá sen và nhị sen mang lại cảm giác vừa ấm áp vừa bình yên.

Bà Thực chia sẻ, từ khi Hồ Văn được khai thác, không gian văn hóa nơi đây trở nên sống động hơn, thu hút cả người dân trong nước và du khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm.

Không chỉ các cô bác lớn tuổi, không gian trà sen cũng “chạm” tới những người trẻ. Là một người trẻ yêu văn hoá, bạn Trần Thu Trang (24 tuổi, Hải Phòng) cho biết, trước đây từng có dịp thưởng thức trà sen Tây Hồ tại nhiều nơi nhưng bạn trẻ chưa tìm được hương vị thật sự ưng ý.

“Đến Hồ Văn, được trực tiếp xem nghệ nhân pha trà sen đúng chuẩn trà sen Tây Hồ, tôi cảm thấy rất vui và thú vị. Hương sen hòa cùng vị trà rất đậm đà, thanh nhẹ và không quá đắng như nhiều loại trà khác…”, bạn Trang chia sẻ.

Những cảm nhận chân thành của các vị khách cũng chính là điều nghệ nhân Trinh Nương mong muốn lan tỏa, để mỗi chén trà sen không chỉ dừng lại ở hương vị, mà trở thành câu chuyện về Hà Nội, về văn hóa và sự kết nối giữa con người với con người.

Trải lòng về hành trình lan tỏa trà sen Hà Nội tại các không gian văn hoá, nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương chia sẻ, cơ duyên bắt đầu từ một chuyến đi Huế. Khi tham quan Đại Nội, chị ấn tượng bởi cách người dân giới thiệu nhiều loại trà đặc sản tới du khách. Song, chị cũng trăn trở muốn thưởng thức những loại trà ấy, du khách thường phải mua về mới có cơ hội trải nghiệm.

“Lúc đó tôi nghĩ, Hà Nội mình có trà sen, một thức trà thanh tao và đầy tự hào, vậy tại sao mình không mời du khách một chén trà thơm thảo ngay tại nơi họ đến?...”, chị Trinh Nương nhớ về khoảnh khắc đó.

Trở về Hà Nội, đầu tháng 6/2025, nghệ nhân Trinh Nương chủ động liên hệ với Sở Du lịch Hà Nội, đề xuất mở không gian trà miễn phí trong các chương trình lễ hội, để du khách trong nước và quốc tế có thể trực tiếp thưởng thức tinh hoa trà sen Thủ đô. Mong muốn của chị giản dị là tại những không gian văn hóa của Hà Nội sẽ có một góc nhỏ do chính tay mình pha trà, mời khách bằng tất cả sự trân trọng và hiếu khách của người Hà Nội.

Từ ý tưởng đó, không gian trà sen tại Hồ Văn được hiện thực hoá, trở thành điểm dừng chân đặc biệt của nhiều đoàn khách trong nước và quốc tế. Không chỉ các vị lãnh đạo cấp cao mà các du khách nước ngoài, ai thưởng trà cũng mang theo sự tò mò và thích thú. Với chị Nương, mỗi lần trực tiếp giới thiệu trà sen Tây Hồ là một lần cảm nhận rõ niềm tự hào dân tộc.

“Tất cả sản phẩm đều do tôi tự làm và dành tặng du khách. Tôi chỉ mong lan tỏa tình yêu Hà Nội, lan tỏa văn hóa trà sen bằng chính tình cảm của mình. Chúng ta không cần mang văn hóa ra nước ngoài mới quảng bá được. Ngay tại Thủ đô thiêng liêng này, chúng ta đã có đủ điều kiện để kể câu chuyện về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam”, chị Nương chia sẻ.

Trong những lần giới thiệu nét đẹp văn hóa thưởng trà sen đến du khách quốc tế, chị Nương nhớ mãi hình ảnh dễ thương của những em nhỏ nước ngoài. Khi các em vừa uống trà, vừa ăn bánh chả, kẹo truyền thống Việt Nam với sự hồn nhiên và thích thú, chị càng cảm nhận rõ niềm hạnh phúc khi làm nghề, khi hương trà sen đã chạm tới những thế hệ tương lai của du khách.

Tâm huyết giữ nghề “thưởng hương”

Chia sẻ với phóng viên về giống sen ướp trà, nghệ nhân Trinh Nương nói, Việt Nam có nhiều giống sen và nhiều nghệ nhân ướp trà sen, nhưng sen Tây Hồ mang nét riêng khó nơi nào có được. Đó là giống sen Bách Diệp cổ, trồng trên vùng đất Tây Hồ, nơi hội tụ thổ nhưỡng và khí hậu đặc biệt.

“Hương sen Tây Hồ đậm nhưng không gắt, ngọt ngào và rất tinh tế. Khi ướp vào trà, hương sen quyện sâu, tạo nên vị thơm thanh mà khó nơi nào sánh được…”, chị Nương chia sẻ, đồng thời cho biết thêm, để tạo nên một ấm trà sen hoàn chỉnh, phải hội tụ nhiều yếu tố từ vùng sen, vùng trà đến bàn tay người nghệ nhân. 

Trà được lựa chọn từ vùng Tân Cương (Thái Nguyên), một trong những vùng trà nổi tiếng nhất Việt Nam. Sự kết hợp giữa nguyên liệu tinh tuyển và sự tỉ mỉ, cầu toàn của người làm nghề mới tạo nên chén trà trọn vị.

Trong nghề làm trà vẫn lưu truyền câu: “Nhất nước, nhì trà, tam pha, tứ ấm, ngũ quần anh”. Nước phải sạch, trà phải ngon, cách pha phải chuẩn, ấm chén phải đạt chuẩn và cuối cùng là những người cùng chí hướng ngồi lại với nhau để thưởng trà. Nhưng với chị  Trinh Nương, giá trị lớn nhất của trà không nằm ở sự cầu toàn tuyệt đối.

“Chỉ cần được ngồi bên người thân, bạn bè, những người mình yêu quý thì chén trà nào cũng trở thành chén trà ngon”, chị Nương mỉm cười nói.

Phía sau những chén trà ngát hương sen là hành trình nhiều năm đầy vất vả. Nghệ nhân Trinh Nương tự tay ướp trà, chuẩn bị từng vật dụng, trực tiếp pha trà và mời khách tại các chương trình cộng đồng…

“Rất nhiều khó khăn và vất vả, nhưng mong muốn duy nhất của tôi là được lan toả nét đẹp trong văn hoá trà sen, tặng mọi người một chén trà, để họ đến gần hơn với văn hóa trà sen Hà Nội…”, nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương chia sẻ.

Ướp trà sen chỉ có thể thực hiện vào mùa hè, mùa sen rộ. Đó cũng là thời điểm khắc nghiệt nhất của thời tiết Hà Nội, nắng nóng gay gắt, người làm nghề cũng phải bắt đầu công việc từ sáng sớm tinh mơ.

Theo nghệ nhân Trinh Nương, nghề ướp trà sen đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mẩn và tính cầu toàn rất cao. “Đa số những người làm nghề lâu năm là các bác nam giới lớn tuổi, bởi công việc này cần sức bền, sự nhẫn nại và tình yêu nghề rất lớn. Ít phụ nữ có thể theo nghề đến cùng. Muốn làm được một mẻ trà sen ngon, trước hết phải thật sự tâm huyết với nghề”, chị Nương chia sẻ.

Để tạo nên những sản phẩm trà sen phục vụ du khách hôm nay, bản thân chị đã trải qua rất nhiều năm học nghề, thử nghiệm và cả những lần thất bại. 

“Tôi từng làm hỏng không ít mẻ trà. Nhưng chính những lần thất bại đó giúp tôi hiểu nghề hơn và tìm ra bí quyết riêng”, chị Nương nói.

Trong quy trình ướp trà truyền thống, một mẻ trà phải trải qua nhiều lần ướp liên tiếp. Người thợ phải tách từng cánh sen để nhặt “gạo sen”, phần tinh túy nhất của bông sen. Mỗi bông chỉ cho một lượng gạo rất nhỏ, vì vậy để làm nên một mẻ trà lớn cần đến công sức của rất nhiều người cùng sự khéo léo của đôi tay.

Sau công đoạn ướp là quá trình sấy trà, khâu quyết định hương vị cuối cùng. Người nghệ nhân phải kiểm soát nhiệt độ và thời gian một cách chính xác. Chỉ cần nóng vội, trà có thể cháy, hương gắt không êm dịu.

“Làm trà sen không cho phép sự vội vàng. Người làm nghề phải đặt toàn bộ sự chỉnh chu và cái tâm của mình vào từng ấm trà”, nữ nghệ nhân nhấn mạnh.

Từ tình yêu dành cho Hà Nội, nghệ nhân Trinh Nương mong muốn lan tỏa văn hóa thưởng trà tới người dân Thủ đô, đặc biệt là giới trẻ. Trong nhiều năm qua, chị đã thực hiện các dự án cá nhân nhỏ nhằm đưa hương sen đến gần hơn với cộng đồng. Trong đó không thể không kể đến không gian thưởng thức trà sen tại Hồ Văn. 

Với sự hỗ trợ của thành phố Hà Nội và Ban quản lý Văn Miếu - Quốc Tử Giám, không gian trà sen tại Hồ Văn đã trở thành điểm gặp gỡ giữa di sản và đời sống đương đại. Tại đây, các vị khách có thể dừng bước, ngồi nhâm nhi, thưởng thức chén trà sen với bao sự tò mò và thích thú.

“Tôi mong không chỉ riêng mình mà các nghệ nhân trẻ ở nhiều lĩnh vực khác cũng nhận được sự quan tâm, hỗ trợ để lan tỏa các ngành nghề truyền thống tới người dân và du khách rộng rãi hơn”, chị Nương bày tỏ.

Trong bối cảnh các xu hướng giải trí hiện đại phát triển mạnh mẽ, văn hóa truyền thống đôi khi chưa được giới trẻ tiếp cận đầy đủ. Là một nghệ nhân trẻ, chị Nương mong muốn trở thành cầu nối để người trẻ hiểu, yêu và tự hào hơn về di sản văn hóa dân tộc.

“Hành trình gìn giữ truyền thống không phải là níu giữ quá khứ, mà để sức trẻ tiếp tục lan tỏa và làm mới những giá trị ấy”, chị Trinh Nương nói.

Nghề ướp trà sen Tây Hồ thường được gọi là “nghề thưởng hương”, nhưng theo chị, đó thực chất là nghề của sự hy sinh và tận hiến. Công việc diễn ra giữa mùa hè nóng nực, thu nhập không cao bằng nhiều ngành nghề khác, trong khi bí quyết nghề lại được gìn giữ như gia truyền, khiến việc học nghề càng trở nên khó khăn.

Chính vì vậy, nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương đang ấp ủ tổ chức các buổi workshop hướng dẫn pha trà, ướp trà cho những người trẻ yêu văn hóa truyền thống: “Tôi mong sau này sẽ có thêm những lớp nghệ nhân trẻ kế cận, để khi chúng tôi già đi, hương sen Tây Hồ vẫn tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa…”.