Xung quanh câu chuyện định vị thương hiệu, phát triển du lịch sinh thái và vai trò của truyền thông, phóng viên đã có cuộc trao đổi với TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, đơn vị vừa tổ chức hội thảo về phát triển đặc khu Cồn Cỏ theo hướng kinh tế biển xanh, bền vững.

Thưa ông, từ góc độ truyền thông, ông đánh giá như thế nào về vai trò của báo chí trong phát triển du lịch tại Cồn Cỏ?

Trong bối cảnh du khách rất quan tâm đến điểm đến du lịch xanh, truyền thông không còn đơn thuần là kênh phản ánh mà đã trở thành một lực đẩy quan trọng, góp phần kết nối chính sách với thực tiễn, kết nối điểm đến với du khách.

Cồn Cỏ, là một đảo có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và sinh thái biển. Tuy nhiên, tiềm năng phát triển kinh tế của đảo vẫn chưa được khai thác tương xứng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu phát triển bền vững, việc lựa chọn mô hình kinh tế biển xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là hướng đi phù hợp nhất với điều kiện tự nhiên của Cồn Cỏ.

Đối với một địa phương còn chưa được nhiều người biết trên bản đồ du lịch biển như Cồn Cỏ, vai trò của truyền thông càng trở nên then chốt. Bởi lẽ, những giá trị cốt lõi của Cồn Cỏ không nằm ở sự sôi động hay quy mô lớn, mà ở sự nguyên sơ, ở hệ sinh thái biển phong phú và cách tiếp cận phát triển bền vững.

Nếu không có một chiến lược truyền thông bài bản, những giá trị này rất khó được nhận diện đầy đủ. Ngược lại, nếu khai thác tốt “sức mạnh mềm” của truyền thông, các giá trị bản địa hoàn toàn có thể lan tỏa mạnh mẽ, tạo sức hút riêng biệt.

Vậy theo ông, truyền thông cần được triển khai như thế nào để thực sự tạo khác biệt cho điểm đến?

Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất là phải xây dựng một chiến lược truyền thông đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan báo chí, doanh nghiệp du lịch, đơn vị truyền thông và chính quyền địa phương.

Truyền thông không nên chỉ dừng lại ở việc quảng bá hình ảnh, mà cần tham gia vào quá trình định hình thương hiệu điểm đến. Với Cồn Cỏ, nội dung truyền thông cần nhấn mạnh rõ bản sắc: một điểm đến xanh, thân thiện với môi trường, giàu trải nghiệm thiên nhiên và mang giá trị giáo dục.

Cồn Cỏ có hệ sinh thái biển tương đối nguyên sơ, đa dạng sinh học cao, đặc biệt là các rạn san hô, nguồn lợi thủy sản và cảnh quan tự nhiên rất đặc sắc. Đây là những điều kiện lý tưởng để phát triển các ngành kinh tế xanh như du lịch sinh thái biển, nuôi trồng thủy sản bền vững, dịch vụ hậu cần nghề cá và nghiên cứu khoa học biển.

Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa kênh truyền thông là rất cần thiết. Từ báo chí chính thống đến mạng xã hội, nền tảng số… mỗi kênh sẽ tiếp cận những nhóm du khách khác nhau.

Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng truyền thông phải đi cùng trách nhiệm. Không thể chạy theo xu hướng “làm nóng” điểm đến trong ngắn hạn, bởi điều đó có thể dẫn đến quá tải và gây áp lực lên môi trường.

Ông nhiều lần nhắc đến khái niệm “kinh tế biển xanh”. Vậy mô hình này có ý nghĩa như thế nào đối với Cồn Cỏ?

Nếu tư duy phát triển là nền móng thì mô hình phát triển sẽ quyết định thành công. Với Cồn Cỏ, tôi cho rằng cần hướng tới mô hình kinh tế biển xanh, trong đó du lịch sinh thái, bảo tồn biển và sinh kế cộng đồng gắn bó hữu cơ với nhau.

Cồn Cỏ có đầy đủ điều kiện để phát triển theo hướng này: Hệ sinh thái biển đa dạng, cảnh quan nguyên sơ, vị trí chiến lược trên trục du lịch biển miền Trung.

Tuy nhiên, tiềm năng chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi chúng ta có cách tiếp cận đúng. Trước hết là định vị thương hiệu: không phát triển đại trà, mà hướng tới phân khúc du lịch sinh thái chất lượng cao.

Du khách đến đây không chỉ để tham quan, mà còn để trải nghiệm, học hỏi và kết nối gần gũi với thiên nhiên.

Trong phát triển du lịch bền vững, vai trò của cộng đồng địa phương được đặt ở đâu, thưa ông?

Đây là yếu tố mang tính quyết định. Phát triển chỉ bền vững khi người dân địa phương trở thành chủ thể, được tham gia và hưởng lợi trực tiếp từ quá trình phát triển.

Điều này đòi hỏi phải có chính sách hỗ trợ, đào tạo, nâng cao nhận thức để người dân có thể chuyển đổi sinh kế, từ khai thác tài nguyên sang cung cấp dịch vụ du lịch, tham gia bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên.

Nếu cộng đồng không được đặt ở trung tâm, mọi mô hình phát triển đều khó có thể bền vững lâu dài.

Một trong những nội dung được quan tâm là phát triển sản phẩm OCOP miền biển. Theo ông, Cồn Cỏ có tiềm năng ra sao trong lĩnh vực này?

Hiện nay, Cồn Cỏ chưa có nhiều sản phẩm OCOP, nhưng tiềm năng là rất lớn và mang tính đặc thù cao so với các địa phương ven biển trên đất liền.

Hòn đảo này có hệ sinh thái rừng – biển đa dạng, nguồn nguyên liệu phong phú từ khai thác và nuôi trồng thủy sản. Đặc biệt, địa phương đã triển khai nghiên cứu bảo tồn và khai thác bền vững loài hàu răng cưa khổng lồ – một hướng đi rất đáng chú ý.

Đây chính là nền tảng để hình thành các sản phẩm OCOP mang bản sắc “biển đảo xanh”, không chỉ có giá trị hàng hóa mà còn chứa đựng câu chuyện về văn hóa bản địa, gắn với bảo tồn và phát triển bền vững.

Theo tôi, Cồn Cỏ nên tập trung vào các sản phẩm chất lượng cao, giá trị cao và có câu chuyện rõ ràng.

Trọng tâm có thể là các nhóm sản phẩm hải sản chế biến cao cấp, sản phẩm từ rong biển, sinh vật biển, hoặc các mô hình nuôi trồng có kiểm soát như hàu răng cưa hay còn gọi là hàu “Vua”, cua đá…

Quan trọng hơn, cần gắn OCOP với du lịch. Mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa mà còn là một “đại sứ” kể câu chuyện về đảo: câu chuyện đảo tiền tiêu, câu chuyện rừng giữa biển, câu chuyện bảo tồn và sinh kế bền vững.

Khi đó, OCOP sẽ góp phần nâng giá trị điểm đến và kéo dài thời gian lưu trú, chi tiêu của du khách.

Hội thảo vừa qua được đánh giá là một điểm nhấn quan trọng. Theo ông, ý nghĩa lớn nhất của sự kiện này là gì?

Tôi cho rằng, hội thảo không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà còn là điểm khởi đầu cho sự cộng hưởng giữa truyền thông – quản lý – phát triển.

Trong bối cảnh nhiều địa phương còn loay hoay xây dựng chiến lược, việc một cơ quan báo chí đứng ra kết nối các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và giới truyền thông là rất cần thiết.

Quan trọng hơn, hội thảo mở ra khả năng hình thành một mạng lưới truyền thông đồng hành lâu dài với Cồn Cỏ, giúp duy trì sự quan tâm của công chúng và tạo hiệu ứng lan tỏa liên tục.

Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là phải giữ được sự cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, chúng ta không đi theo mô hình phát triển “nóng”, mà cần lựa chọn cách tiếp cận có kiểm soát, lấy bảo tồn làm nền tảng cho phát triển.

Nếu đi đúng hướng, Cồn Cỏ hoàn toàn có thể trở thành một mô hình tiêu biểu về phát triển kinh tế biển xanh gắn với bảo tồn thiên nhiên và sinh kế cộng đồng – một “viên ngọc xanh” thực sự trên bản đồ du lịch biển đảo Việt Nam.

Xin cảm ơn ông!