Từ năng lượng tái tạo, xử lý chất thải đến hạ tầng khí sạch, dòng vốn xanh đang mở ra cơ hội quan trọng để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng phát thải thấp và hiện đại hơn.

Khi giảm mê-tan trở thành “tín hiệu” của dòng vốn xanh toàn cầu

Trong nhiều năm, phần lớn các chính sách khí hậu toàn cầu tập trung vào việc giảm khí CO₂ từ công nghiệp và năng lượng. Tuy nhiên, vài năm gần đây, khí mê-tan đang trở thành ưu tiên mới của thế giới khi giới khoa học xác định đây là loại khí nhà kính có tác động đặc biệt mạnh tới tốc độ nóng lên toàn cầu trong ngắn hạn.

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), mê-tan có khả năng làm nóng khí quyển mạnh hơn nhiều lần so với CO₂ trong khoảng 20 năm đầu phát thải. Điều này khiến việc cắt giảm mê-tan được xem là giải pháp nhanh và hiệu quả nhất để làm chậm biến đổi khí hậu trong vài thập kỷ tới.

Trong bối cảnh đó, Cam kết mê-tan toàn cầu được khởi động từ Hội nghị về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc (COP26) năm 2021 đã tạo ra bước ngoặt lớn trong chính sách khí hậu quốc tế. Sáng kiến do Mỹ và Liên minh châu Âu thúc đẩy đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan toàn cầu vào năm 2030 so với mức năm 2020. Đến nay, hơn 150 quốc gia đã tham gia cam kết này, trong đó có Việt Nam.

Điều đáng chú ý là Cam kết mê-tan toàn cầu không chỉ dừng ở mục tiêu môi trường mà đang tạo ra sự dịch chuyển lớn của dòng vốn đầu tư xanh quốc tế. Vốn xanh là nguồn lực tài chính được huy động và định hướng để đầu tư vào các dự án, hoạt động sản xuất kinh doanh có lợi cho môi trường, chống biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững.

Nhiều tổ chức tài chính phát triển, ngân hàng đa phương và quỹ đầu tư khí hậu hiện ưu tiên các dự án có khả năng giảm phát thải mê-tan rõ ràng trong các lĩnh vực như năng lượng, nông nghiệp, chất thải và hạ tầng công nghiệp. Nguyên nhân là bởi giảm mê-tan thường mang lại hiệu quả khí hậu nhanh hơn so với nhiều giải pháp giảm CO₂ truyền thống.

Việt Nam đứng trước cơ hội nâng cấp hạ tầng năng lượng xanh

Đối với Việt Nam, Cam kết mê-tan toàn cầu đang mở ra cơ hội lớn để tiếp cận nguồn vốn xanh phục vụ quá trình chuyển dịch năng lượng và hiện đại hóa hạ tầng phát thải thấp. Trong những năm gần đây, Việt Nam được đánh giá là một trong những nền kinh tế có nhu cầu đầu tư chuyển đổi xanh rất lớn do tốc độ tăng trưởng năng lượng cao và áp lực giảm phát thải ngày càng mạnh từ thị trường quốc tế. Sau cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26, Việt Nam đã đẩy mạnh nhiều chính sách thúc đẩy năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Nước ta có nhu cầu khoảng 670 - 700 tỷ USD vốn xanh đến năm 2050. Các nguồn vốn chủ yếu đến từ tín dụng xanh của ngân hàng, phát hành trái phiếu xanh, Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nước ngoài (FDI) và nguồn lực tài chính hỗn hợp công - tư. Nhiều lĩnh vực tại Việt Nam hiện được đánh giá có tiềm năng lớn để thu hút vốn xanh liên quan tới giảm mê-tan.

Như trong ngành năng lượng, các dự án điện gió, điện mặt trời, hydro xanh, thu hồi khí đồng hành hoặc kiểm soát rò rỉ khí mê-tan đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ các tổ chức tài chính quốc tế. Bên cạnh đó, lĩnh vực nông nghiệp cũng được xem là khu vực giàu tiềm năng nhờ khả năng giảm phát thải mê-tan từ chăn nuôi và canh tác lúa nước.

Tại một hội nghị cấp cao của Nhóm Đối tác năng lượng Việt Nam (VEPG), bà Carolyn Turk, Cựu Giám đốc quốc gia của World Bank (Ngân hàng Thế giới) khẳng định “Chúng tôi hoan nghênh các cam kết với tầm nhìn dài hạn mà Chính phủ đã đưa ra trong Hội nghị COP26, nhằm hướng tới mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, và dừng sản xuất nhiệt điện than trong giai đoạn 2030 - 2040. Cam kết này đặt ra những mục tiêu rõ ràng cho ngành năng lượng. Việc xây dựng và triển khai lộ trình khả thi để hiện thực hóa những mục tiêu này nên được ưu tiên hàng đầu”.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu trở thành mối quan tâm của nhiều nền kinh tế lớn, những quốc gia có chiến lược giảm phát thải minh bạch và cam kết chuyển đổi xanh mạnh mẽ sẽ có lợi thế lớn trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư tương lai.

Đối với Việt Nam, Cam kết mê-tan toàn cầu không chỉ là nghĩa vụ môi trường mà còn là cơ hội tái định vị nền kinh tế trong làn sóng phát triển xanh. Khi dòng vốn quốc tế ngày càng ưu tiên các dự án năng lượng sạch, nông nghiệp bền vững và hạ tầng phát thải thấp, quá trình giảm mê-tan có thể trở thành động lực mới thúc đẩy hiện đại hóa kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên Net Zero.