Từ một cuộc thi đến khát vọng công nghệ quốc gia

Lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam, QC4SG 2026 đã thu hút hơn 500 hồ sơ đăng kí đến từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sau hơn 6 tháng tuyển chọn, 26 đội xuất sắc nhất đã giành quyền bước vào vòng chung kết tại Gia Lai.

Các thí sinh mang đến cuộc thi những ý tưởng ứng dụng điện toán lượng tử, trí tuệ nhân tạo và học máy, nhằm giải quyết các bài toán thực tiễn về nông nghiệp, logistics, quản lý tài nguyên, dự báo thiên tai hay an ninh dữ liệu.

Nếu nhiều cuộc thi công nghệ thường dừng lại ở việc tìm kiếm lời giải kỹ thuật, thì QC4SG 2026 được thiết kế như một mắt xích trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các đội thi không chỉ phát triển mô hình tính toán, mà còn được làm việc cùng các nhà khoa học quốc tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư, để hướng tới khả năng tiếp tục hoàn thiện sản phẩm sau cuộc thi.

Sự kiện cũng đánh dấu một cột mốc mới trong hành trình tiếp cận công nghệ chiến lược của Việt Nam, diễn ra trong khuôn khổ Năm Lượng tử Gia Lai 2026 – chương trình kéo dài suốt một năm với các hoạt động khoa học, công nghệ, khởi nghiệp và đào tạo.

Phát biểu tại lễ khai mạc, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nhận định, việc các nhà khoa học, chuyên gia và tài năng trẻ từ nhiều quốc gia cùng hội tụ tại Việt Nam để giải quyết các bài toán về công nghệ lượng tử mang ý nghĩa đặc biệt, trong bối cảnh thế giới bước vào cuộc cạnh tranh công nghệ mới.

"Đây không chỉ là một cuộc thi, mà còn là minh chứng cho khát vọng của Việt Nam trong việc chủ động tham gia vào những lĩnh vực công nghệ tiên phong của thế giới; chủ động tạo dựng hệ sinh thái công nghệ mới ngay trên chính đất nước mình."

Theo ông, công nghệ lượng tử đang trở thành một trong những nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.

"Cuộc cạnh tranh về lượng tử ngày nay không chỉ là cuộc cạnh tranh về công nghệ, mà là cuộc cạnh tranh về nguồn nhân lực, về năng lực nghiên cứu, về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và về khả năng chuyển hóa tri thức thành sản phẩm."

Trong bối cảnh Việt Nam đã xác định lượng tử là một trong những công nghệ chiến lược quốc gia, việc lần đầu tiên tổ chức một Hackathon quốc tế không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn thể hiện lựa chọn phát triển: đầu tư cho con người, xây dựng mạng lưới chuyên gia và tạo môi trường để những ý tưởng nghiên cứu có cơ hội trở thành sản phẩm, doanh nghiệp và ngành công nghiệp của tương lai.

"Quốc gia nào chuẩn bị sớm sẽ có cơ hội vươn lên. Quốc gia nào chậm chân sẽ tiếp tục phụ thuộc vào công nghệ của người khác."

Đó cũng chính là thông điệp xuyên suốt của Năm Lượng tử Gia Lai 2026: không chờ công nghệ trưởng thành mới tham gia, mà chủ động bước vào cuộc chơi ngay từ giai đoạn hình thành hệ sinh thái.

ICISE và Gia Lai: Xây nền móng cho hệ sinh thái lượng tử Việt Nam

Nếu QC4SG 2026 phản ánh khát vọng của Việt Nam trong việc bước vào cuộc đua công nghệ lượng tử, thì sự kiện cũng cho thấy một điều quan trọng hơn: một hệ sinh thái không thể hình thành chỉ bằng những cuộc thi hay những tuyên bố chiến lược.

Để một quốc gia tham gia cuộc chơi lượng tử, điều cần thiết trước hết là những trung tâm nghiên cứu, những mạng lưới hợp tác quốc tế và một thế hệ nhà khoa học trẻ đủ năng lực để tạo ra tri thức mới.

Đó cũng là triết lý mà Giáo sư Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) - theo đuổi trong hơn ba thập kỷ qua.

Phát biểu tại diễn đàn, ông nhấn mạnh rằng khoa học lượng tử là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh của hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, hợp tác chỉ thực sự bền vững khi mỗi quốc gia có năng lực khoa học của chính mình: "Muốn hợp tác với thế giới thì trước hết chúng ta phải có cái gì để hợp tác”.

Theo Giáo sư Trần Thanh Vân, trong khoa học, một quốc gia chỉ có thể trở thành đối tác bình đẳng khi sở hữu những kết quả nghiên cứu có giá trị, những ý tưởng mới và những nhóm nghiên cứu đủ mạnh.

"Muốn được thế giới coi là đối tác bình đẳng, chúng ta phải xây dựng được nền tảng khoa học của chính mình."

Ông cho rằng nền tảng ấy không thể hình thành trong ngày một ngày hai, mà phải được xây dựng từ nghiên cứu cơ bản và đặc biệt là từ việc đầu tư cho các nhà khoa học trẻ.

"Tôi mong Nhà nước sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư cho các nhà khoa học trẻ, tạo điều kiện để các em được học tập, nghiên cứu trong môi trường tốt, được tham gia các mạng lưới khoa học quốc tế và phát huy hết khả năng của mình."

Nhìn lại chặng đường hơn 30 năm xây dựng Hội Gặp gỡ Việt Nam và ICISE, Giáo sư Trần Thanh Vân cho biết mục tiêu lớn nhất luôn là tạo ra những "nhịp cầu" giữa khoa học Việt Nam với cộng đồng nghiên cứu quốc tế.

"Chúng tôi hy vọng Quy Nhơn sẽ tiếp tục là một điểm hẹn để các ý tưởng mới được gặp gỡ, để các tài năng trẻ được nuôi dưỡng và để những hợp tác khoa học ngày càng phát triển."

Những cây cầu ấy hôm nay đang mở rộng sang một lĩnh vực hoàn toàn mới: công nghệ lượng tử.

Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng đánh giá cao vai trò của ICISE trong việc hình thành cộng đồng nghiên cứu lượng tử của Việt Nam. Theo ông, bằng uy tín khoa học và mạng lưới hợp tác quốc tế rộng lớn, Giáo sư Trần Thanh Vân và ICISE đã góp phần đưa nhiều chương trình nghiên cứu, hội nghị và trường học quốc tế về vật lý lượng tử đến Việt Nam, tạo nền móng cho một lĩnh vực công nghệ chiến lược.

"Hơn ba mươi năm qua, bằng một tình yêu lớn dành cho Tổ quốc và một niềm tin bền bỉ vào trí tuệ Việt Nam, Giáo sư đã không ngừng kết nối các nhà khoa học hàng đầu thế giới với Việt Nam."

Nếu ICISE là hạt nhân khoa học, thì Gia Lai lại muốn trở thành không gian để những kết quả nghiên cứu từng bước chuyển hóa thành đổi mới sáng tạo và ứng dụng thực tiễn.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang, việc lựa chọn năm 2026 là Năm Lượng tử Gia Lai phản ánh quyết tâm của địa phương trong việc chủ động tiếp cận các công nghệ chiến lược thay vì chờ đợi.

"Chúng ta phải bắt đầu ngay, dù có chậm nhưng phải có cách đi để tiếp cận các nền móng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cái cốt lõi là đi sớm về nghiên cứu, đi chắc về ứng dụng và đi đúng vào những khâu mà chúng ta có lợi thế."

Theo ông, Hackathon quốc tế lần này không chỉ là cuộc thi dành cho các tài năng trẻ, mà còn là điểm khởi đầu để hình thành một hệ sinh thái kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các địa phương.

"Chúng tôi cam kết sẽ luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về môi trường, cơ chế để thử nghiệm, hỗ trợ và thương mại hóa các sản phẩm xuất sắc, đưa Gia Lai trở thành điểm đến mới của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khu vực."

Từ những hội nghị khoa học tại ICISE đến cuộc thi Hackathon quốc tế, từ nghiên cứu cơ bản đến các bài toán về nông nghiệp, logistics hay quản lý tài nguyên, Gia Lai đang thử nghiệm một cách tiếp cận mới: không tách rời khoa học với phát triển địa phương, mà biến khoa học thành động lực của đổi mới sáng tạo và tăng trưởng.

Từ những ý tưởng hôm nay đến ngành công nghiệp lượng tử ngày mai

Nếu trong nhiều lĩnh vực công nghệ, thành công thường được đo bằng những giải thưởng hay sản phẩm được tạo ra sau một cuộc thi, thì với QC4SG 2026, giá trị lớn nhất lại nằm ở những kết nối được hình thành.

Trong năm ngày làm việc tại ICISE, gần 100 thí sinh đến từ 11 quốc gia không chỉ cạnh tranh để tìm ra những lời giải tốt nhất cho các bài toán về nông nghiệp thông minh, logistics, dự báo thiên tai hay an ninh dữ liệu. Quan trọng hơn, họ được làm việc cùng các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, doanh nghiệp và quỹ đầu tư trong một môi trường mà nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nhu cầu của thị trường được đặt cạnh nhau.

Đó cũng chính là mô hình mà Việt Nam đang hướng tới khi xây dựng hệ sinh thái công nghệ lượng tử: không để các ý tưởng dừng lại trong phòng thí nghiệm, mà tạo điều kiện để chúng tiếp tục được hoàn thiện, thử nghiệm và từng bước thương mại hóa.

Theo nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, giá trị lớn nhất của Hackathon không nằm ở việc tìm ra đội chiến thắng, mà ở việc tạo ra một môi trường để những tài năng trẻ được học hỏi, hợp tác và thử nghiệm các ý tưởng táo bạo.

"Giá trị lớn nhất của cuộc thi không chỉ nằm ở việc tìm ra những đội thi xuất sắc nhất, mà còn tạo ra một môi trường thực chiến để các bạn trẻ được học hỏi, được hợp tác với các chuyên gia hàng đầu và cùng giải quyết các bài toán thực tiễn."

Theo ông, đó cũng là tinh thần cốt lõi của đổi mới sáng tạo: lấy con người làm trung tâm, lấy tri thức làm nền tảng, lấy hợp tác làm động lực và lấy những bài toán thực tiễn làm mục tiêu.

Từ cách tiếp cận đó, Hackathon được kỳ vọng trở thành điểm khởi đầu của một chu trình phát triển dài hạn. Những dự án có tiềm năng sẽ tiếp tục được kết nối với doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chương trình ươm tạo sau cuộc thi, thay vì khép lại cùng lễ trao giải.

"Những ý tưởng của hôm nay có thể sẽ trở thành các nhóm nghiên cứu của ngày mai; các nhóm nghiên cứu có thể phát triển thành doanh nghiệp công nghệ; và những doanh nghiệp đó sẽ góp phần hình thành ngành công nghiệp lượng tử của Việt Nam trong tương lai."

Đó cũng là lý do Năm Lượng tử Gia Lai 2026 không chỉ dừng ở chuỗi hội nghị khoa học hay một cuộc thi quốc tế. Từ các trường học chuyên đề, diễn đàn khoa học, chương trình phổ biến kiến thức lượng tử đến hoạt động kết nối đầu tư và hỗ trợ khởi nghiệp, toàn bộ chương trình được thiết kế như những mắt xích của một hệ sinh thái thống nhất, nơi nghiên cứu, đào tạo, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp cùng phát triển.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh vào công nghệ lượng tử như một lợi thế cạnh tranh chiến lược, Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn đầu của hành trình. Nhưng chính những lĩnh vực công nghệ mới cũng mở ra cơ hội để các quốc gia đi sau rút ngắn khoảng cách nếu biết đầu tư đúng hướng vào con người, tri thức và hợp tác quốc tế.

Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng bày tỏ kỳ vọng từ cuộc thi sẽ xuất hiện những nhà khoa học trẻ, những doanh nghiệp công nghệ mới và những sản phẩm lượng tử do chính người Việt phát triển.

"Nếu chúng ta biết kết nối nguồn lực, đầu tư cho con người, nuôi dưỡng khát vọng đổi mới sáng tạo và kiên trì theo đuổi những công nghệ nền tảng của tương lai, tôi tin rằng Việt Nam hoàn toàn có thể ghi tên mình trên bản đồ công nghệ lượng tử của thế giới."

Có lẽ đó cũng là ý nghĩa lớn nhất của QC4SG 2026. Lần đầu tiên Việt Nam đăng cai một Hackathon quốc tế về công nghệ lượng tử không đơn thuần để tìm ra những lời giải cho các bài toán của hôm nay, mà để gieo những hạt giống đầu tiên cho một cộng đồng nghiên cứu, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và, xa hơn, một ngành công nghiệp lượng tử mang dấu ấn Việt Nam trong tương lai.

QC4SG 2026 do UBND tỉnh Gia Lai, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia công nghệ lượng tử Việt Nam (VNQuantum) chủ trì tổ chức, phối hợp với Viện Lượng tử Mở (OQI/CERN), Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), Trung tâm Hội nghị tỉnh, cùng các sở, ngành và đơn vị liên quan.