Thảo luận tại Quốc hội, các đại biểu Quốc hội cho rằng, dự án luật đã xử lý các vấn đề chịu tác động do sắp xếp tổ chức bộ máy, xử lý thiếu hụt trong pháp luật về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế và khắc phục các khó khăn, vướng mắc trong cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước. Đồng thời, tạo cơ sở để Ngân hàng Nhà nước thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại tổ chức tiền tệ quốc tế, kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng trưởng hai chữ số, tăng cường phát triển thị trường vốn, giảm sự phụ thuộc vào lĩnh vực ngân hàng.

“Dĩ bất biến - ứng vạn biến” 

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho rằng, có những nguyên tắc “Dĩ bất biến - ứng vạn biến” trong thiết kế chính sách liên quan đến hoạt động ngân hàng. 

Với các trường hợp được sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, đại biểu Lê Thị Thúy Sen cho biết: Về vấn đề này liên quan đến chủ quyền tiền tệ quốc gia và chống đô la hóa nền kinh tế. Theo kinh nghiệm quốc tế, việc sử dụng ngoại tệ về cơ bản thực hiện theo nguyên tắc “Dĩ bất biến - Ứng vạn biến”.

Dĩ bất biến là quy định nghiêm về việc sử dụng ngoại tệ vì liên quan đến chủ quyền tiền tệ quốc gia và hoạt động quản lý ngoại hối. Nếu việc này quản lý không tốt sẽ tác động xấu đến nền kinh tế.

Ứng vạn biến là do yêu cầu về thương mại, lợi ích quốc gia, cam kết quốc tế, mục tiêu phát triển kinh tế, điều hành chính sách tiền tệ một số quốc gia sẽ cho phép sử dụng ngoại tệ trong một số trường hợp, phạm vi, thời điểm nhất định. Điều này phản ứng linh hoạt tùy quan hệ ngoại giao, mục tiêu kinh tế và phạm vi thực hiện, phát sinh thực tế. 

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen đồng tình với Dự án luật theo hướng trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trên hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức khác không được sử dụng ngoại hối.

“Để đảm bảo tính ổn định của hệ thống pháp luật, tôi đề nghị điều luật này nên được thiết kế theo hướng giao Thông đốc quy định những trường hợp được sử dụng ngoại tệ. Điều này vẫn đảm bảo đúng quy định của các chủ trương và tạo điều kiện để phản ứng linh hoạt ‘Ứng vạn biến’ với những yếu tố biến động như mục tiêu thương mại, kinh tế, điều hành, cam kết quốc tế, phát sinh thực tiễn. Thống đốc quy định điều này cũng sẽ chịu sự giám sát của các cơ quan chức năng trên nguyên tắc ‘Dĩ bất biến’ là đảm bảo chủ quyền tiền tệ quốc gia, lợi ich quốc gia, dân tộc”, đại biểu Lê Thị Thúy Sen nêu ý kiến. 

Về việc cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trên nguyên tắc “Dĩ bất biến - ứng vạn biến”. Đại biểu Lê Thị Thúy Sen nêu ý kiến, trong bối cảnh, mục tiêu phát triển 2 con số là mục tiêu lớn, khát vọng lớn để đưa đất nước phát triển lên tầm cao mới. Để thực hiện mục tiêu này, nhu cầu về vốn nói chung và vốn tín dụng nói riêng là rất lớn. Thực tế nền kinh tế Việt Nam hiện nay, vốn nhu cầu phát triển vẫn phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng mặc dù về nguyên tắc cần đảm bảo nguyên lý cân đối vốn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn từ nhiều nguồn khác nhau. 

Thực tế, để đáp ứng nhu cầu vôn cho nền kinh tế, ngày 1/7/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành thông tư chính thức nới tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được dùng cho vay trung và dài hạn từ 30% - 40%. Quy định này giúp các tctd giảm áp lực vốn, tăng khả năng cho vay và hỗ trợ phát triển kinh tế đặc biệt là các dự án, công trình lớn và ngân hàng nhà nước linh động hơn trong xư lý vấn đề. 

Vì vậy, quy định việc cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác theo nguyên tắc “Dĩ bất biến” so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội là cần thiết, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý đưa vốn ra nền kinh tế. Tuy nhiên, để tránh lạm dụng chính sách, cần có sự kiểm soát thông qua các thiết chế quản lý nhà nước như thanh tra, giám sát và kiểm toán nhà nước. 

“Vì vậy tôi đồng tình với quy định này và giải pháp ‘Đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng phải xây dựng và thực hiện lộ trình để đảm bảo tuân thủ mức quy định’. Và nguyên tắc 'Ứng bất biến' là trong mọi trường hợp phải đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống ngân hàng”, đại biểu Lê Thị Thúy Sen nêu ý kiến.

Linh hoạt trong quản lý ngoại hối 

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng lại quan tâm đến hậu quả pháp lý của các hợp đồng có ghi giá, thỏa thuận hoặc dẫn chiếu đến ngoại hối. Theo đại biểu Khánh Ngọc, thực tiễn giải quyết tranh chấp đang có cách hiểu khác nhau: Có trường hợp giao dịch bị tuyên vô hiệu, có trường hợp được quy đổi sang đồng Việt Nam để thực hiện. Vì vậy, cần có hướng xử lý thống nhất, minh bạch, tránh để quy định mới chỉ dừng ở nguyên tắc mà chưa giải quyết được vướng mắc đang phát sinh trong đời sống.

Giải trình nội dung này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo nâng quy định quản lý ngoại hối từ Pháp lệnh Ngoại hối lên luật, nhất là những nội dung liên quan đến quyền của người dân. Dự thảo mới nhất được thiết kế theo hướng ngoài các trường hợp đã được Quốc hội hoặc luật quy định cụ thể, những trường hợp khác sẽ do Ngân hàng Nhà nước quy định.

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cơ chế này thực tế đã được triển khai từ năm 2013 theo Thông tư số 32, với 16 trường hợp đặc thù được phép sử dụng, định giá hoặc niêm yết bằng ngoại tệ. Đây không phải là quy định hạn chế quyền mà là tạo cơ sở pháp lý cho các trường hợp được sử dụng ngoại hối. Vì vậy, việc liệt kê quá chi tiết trong luật là không cần thiết; các tình huống cụ thể sẽ tiếp tục được cập nhật ở văn bản thuộc thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước.

Về các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho rằng đã sửa đổi tập trung chính vào bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, đồng thời giao Chính phủ quy định đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn và hình thức cung cấp thông tin phục vụ việc lập trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam được triển khai tương tự như việc lập cán cân thanh toán.

Sửa đổi quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam trừ trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trên cơ sở luật hóa nội dung Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối để đảm bảo nguyên tắc quyền con người, quyền công dân chỉ có thể hạn chế theo luật định.

Ngoài ra, sửa đổi các quy định về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước cơ bản đã được quy định tại Nghị quyết số 160/2024/QH15 của Quốc hội về phân bổ ngân sách trung ương năm 2025; đồng thời chuyển thẩm quyền quy định chế độ tài chính của Ngân hàng Nhà nước từ Thủ tướng Chính phủ thành Chính phủ để thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ.

Cùng với đó, bổ sung thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước được áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác so với mức quy định đối với tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu phát triển kinh tế xã hội.

Dự luật cũng sửa đổi các quy định nhằm đảm bảo phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của Ngân hàng Nhà nước, việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc thực hiện kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và kiểm tra việc quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước nhằm giảm sự chồng chéo nhưng không ảnh hưởng đến quyền kiểm tra thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.