Từ những xưởng sản xuất quy mô nhỏ, đến nay nhiều cơ sở đã vươn lên làm chủ kỹ thuật hiện đại, đóng mới những con tàu hàng nghìn tấn, khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và tạo sinh kế bền vững cho người lao động.

Nghề đóng tàu hồi sinh

Dọc theo bờ sông Ninh Cơ (xã Xuân Trường) hàng chục cơ sở đóng tàu lớn nhỏ đang hoạt động hết công suất, xe vận chuyển vật tư, thiết bị ra vào tấp nập. Bên trong các nhà xưởng, tiếng máy cắt, tiếng búa, ánh lửa hàn hòa cùng nhịp làm việc khẩn trương của các tổ thợ tạo nên không khí sản xuất sôi động. Nhịp lao động ấy đang phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của ngành đóng tàu.

Ông Bùi Tiến Năm, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Nam Tiến cho biết, doanh nghiệp được thành lập từ năm 2004, khởi đầu với việc sửa chữa, đóng mới các tàu có trọng tải nhỏ, sau đó từng bước mở rộng quy mô. Đến nay, công ty đã được cấp phép đóng tàu có trọng tải tới 10.000 tấn. Khoảng 5 năm trở lại đây, cùng với đà phục hồi và tăng trưởng của nền kinh tế, nghề đóng tàu nơi đây cũng hồi sinh mạnh mẽ với hàng loạt đơn hàng đóng mới, sửa chữa tàu.

Hiện nay, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Nam Tiến có khoảng 70 lao động, được tổ chức thành các tổ, đội đảm nhiệm từng công đoạn thi công. Để hoàn thiện một con tàu, từ khi tiếp nhận bản vẽ đến lúc hạ thủy thường mất từ 6 đến 8 tháng. Nếu như trước đây việc đóng tàu còn mang tính kinh nghiệm, thậm chí dựa vào “ước lượng” của người thợ, thì nay toàn bộ quy trình sản xuất phải tuân thủ chặt chẽ theo bản vẽ kỹ thuật đã được cơ quan chức năng phê duyệt, bảo đảm yêu cầu về chất lượng và an toàn.

Theo ông Bùi Tiến Năm, cơ sở chủ yếu nhận đóng các loại tàu vận tải đường sông và đường biển, bình quân mỗi năm bàn giao từ 3 đến 5 con tàu cho khách hàng. Hiện nay, doanh nghiệp đang thi công 3 tàu có trọng tải từ 4.000 - 5.000 tấn; trong đó có một tàu dự kiến bàn giao trong tháng tới. Công suất bãi đóng tàu đã được khai thác tối đa, không còn khả năng tiếp nhận thêm hợp đồng mới.

Tại cơ sở đóng tàu của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại đóng tàu Việt Đức, không khí lao động diễn ra khẩn trương, sôi động, với hàng trăm công nhân tham gia các công đoạn đóng mới tàu.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại đóng tàu Việt Đức cho biết, bình quân mỗi năm công ty hạ thủy khoảng 6 tàu trọng tải từ 3.000 - 6.000 tấn. Những năm gần đây, số lượng đơn hàng gia tăng rõ rệt, kéo theo xu hướng tàu đóng mới ngày càng lớn về quy mô, cả ở lĩnh vực vận tải đường sông và đường biển.

Làm chủ công nghệ, nâng tầm ngành đóng tàu

Thực tiễn sản xuất cho thấy, yếu tố quyết định chất lượng con tàu là độ chính xác tuyệt đối theo thiết kế và tiêu chuẩn đăng kiểm, từ kết cấu khung sườn đến thông số kỹ thuật của vật liệu. Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức sản xuất, loại bỏ cách làm thủ công lạc hậu. Tại Xuân Trường, việc chuyển đổi tư duy, mạnh dạn đầu tư và ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại đã trở thành đòn bẩy quan trọng, thúc đẩy ngành đóng tàu phát triển.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại đóng tàu Việt Đức cho biết, mới đây doanh nghiệp đã đầu tư thêm công nghệ cắt CNC laser - một trong những công nghệ tiên tiến của ngành đóng tàu hiện nay. Việc ứng dụng công nghệ này không chỉ giúp giảm đáng kể sức lao động cho công nhân, nâng cao độ chính xác kỹ thuật mà còn tiết kiệm vật liệu cho chủ tàu. Đáng chú ý, thời gian thi công mỗi con tàu đã được rút ngắn từ khoảng 8 tháng xuống còn trung bình 6 tháng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Quy trình đóng tàu hiện nay tại Xuân Trường được thực hiện theo dây chuyền khép kín, từ khâu thiết kế, gia công khung sườn đến lắp ráp và hoàn thiện. Kỹ sư đảm nhiệm việc triển khai bản vẽ, cắt thép tạo hình; các tổ thợ thi công theo đúng thông số kỹ thuật, dưới sự giám sát chặt chẽ của các bộ phận chuyên trách. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được bảo đảm đồng bộ. Từ việc đóng tàu nhỏ, đến nay các doanh nghiệp đã làm chủ công nghệ, đóng được tàu trọng tải lớn tới 6.500 tấn, đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Theo ông Nguyễn Văn Dũng, thời gian qua doanh nghiệp đã tổ chức tham quan, học tập kinh nghiệm tại một số nhà máy đóng tàu lớn trong khu vực miền Bắc và một số đơn vị nước ngoài. Trên cơ sở đó, công ty dự kiến tiếp tục đầu tư thêm các thiết bị hiện đại như: máy vào sườn, máy hàn robot… nhằm nâng cao độ chính xác của sản phẩm, giảm cường độ lao động cho công nhân, đồng thời góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực hiện nay.

Khắc phục thiếu hụt nguồn nhân lực

Hiện nay, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại đóng tàu Việt Đức có khoảng 200 lao động, với mức thu nhập bình quân khoảng 750.000 đồng/người/ngày; nhiều thợ có tay nghề cao đạt từ 900.000 đến 1 triệu đồng/ngày. Do đặc thù công việc thường xuyên làm việc ngoài trời, tiếp xúc trực tiếp với kim loại, doanh nghiệp chú trọng trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động cho công nhân. Đồng thời, người lao động được đào tạo bài bản, có chứng chỉ chuyên môn theo từng công đoạn, đáp ứng yêu cầu về năng lực trong ngành đóng tàu.

Ông Phạm Anh Tuấn, xã Xuân Hồng (tỉnh Ninh Bình) cho biết, sau khi theo học nghề hàn tại một trường trung cấp nghề và có thời gian làm việc tại nhiều cơ sở đóng tàu ở các địa phương khác, khoảng 3 năm trở lại đây ông đã quyết định trở về quê hương làm việc với mức thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng. Trong quá trình làm việc, người lao động luôn được nhắc nhở chấp hành nghiêm các quy định về an toàn lao động như đội mũ bảo hiểm, sử dụng giày bảo hộ chống tôn đè, đeo dây an toàn khi làm việc trên cao.

Thực tiễn phát triển của ngành đóng tàu tại Xuân Trường cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, bài toán nguồn nhân lực đang trở thành điểm nghẽn. Dù thu nhập và điều kiện làm việc được cải thiện, tình trạng thiếu hụt lao động, nhất là lao động chất lượng cao, vẫn diễn ra phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tiếp nhận và triển khai các đơn hàng của doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại đóng tàu Việt Đức, trước đây lực lượng lao động tại cơ sở chủ yếu là người trong tỉnh Nam Định (cũ). Tuy nhiên, thời gian gần đây, do số lượng đơn hàng tăng cao, không có nhân lực, doanh nghiệp buộc phải tuyển dụng thêm lao động từ các địa phương như Thanh Hóa, Hải Phòng, Nghệ An… nhằm bảo đảm tiến độ sản xuất.

Sự phục hồi và phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp đóng tàu tại Xuân Trường không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội địa phương, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động, mà còn là minh chứng sinh động cho hiệu quả của chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị. Thực tiễn này cho thấy, khi có cơ chế, chính sách phù hợp cùng sự đồng hành của Nhà nước và chính quyền địa phương, khu vực kinh tế tư nhân hoàn toàn có thể phát huy vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế.

Ông Phạm Ngọc Vinh, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Trường cho biết, nghề đóng tàu luôn được địa phương xác định là ngành công nghiệp trọng điểm, mũi nhọn. Vì vậy, thời gian qua, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ phát triển như đầu tư hạ tầng giao thông kết nối, tạo thuận lợi về thủ tục hành chính. Đặc biệt, việc quy hoạch và phát triển các cụm công nghiệp đang được đẩy mạnh; trong đó, ưu tiên các ngành cơ khí nhằm đóng vai trò hỗ trợ cho ngành đóng tàu, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp.