Theo truyền thông Qatar, kể từ ngày 1/5, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) đã xác nhận 1.645 ca lây nhiễm trong cộng đồng, đồng thời rà soát khoảng 5.100 trường hợp được báo cáo để xác định liệu các ca này có liên quan đến cùng một ổ dịch hay không.

CDC dự báo số ca mắc có thể tiếp tục tăng đến hết tháng 8. Mặc dù bệnh hiếm khi đe dọa tính mạng, người nhiễm có thể gặp các triệu chứng đường tiêu hóa kéo dài và thường cần điều trị bằng kháng sinh.

Cyclospora là gì?

Cyclospora là một loại ký sinh trùng đơn bào có kích thước rất nhỏ, chỉ có thể quan sát dưới kính hiển vi. Khi xâm nhập vào cơ thể, ký sinh trùng này cư trú trong đường ruột và gây bệnh Cyclosporiasis, một dạng nhiễm trùng đường tiêu hóa có thể kéo dài nhiều tuần nếu không được điều trị.

Khác với nhiều tác nhân gây bệnh lây truyền qua thực phẩm, Cyclospora thường không lây trực tiếp từ người sang người. Sau khi theo phân ra ngoài môi trường, ký sinh trùng cần thêm từ vài ngày đến vài tuần để phát triển thành dạng có khả năng gây nhiễm cho người khác.

So với các bệnh do vi khuẩn như Salmonella hay E. coli, số ca mắc Cyclospora ít hơn đáng kể. Tuy nhiên, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, các đợt bùng phát tại Mỹ xuất hiện với tần suất cao hơn. Theo các chuyên gia, điều này nhiều khả năng xuất phát từ việc năng lực xét nghiệm được cải thiện, cùng những điều kiện môi trường thuận lợi hơn, chẳng hạn thời tiết ấm lên, giúp ký sinh trùng tồn tại lâu hơn.

Con đường lây nhiễm

Theo CDC, con người bị nhiễm Cyclospora chủ yếu do ăn thực phẩm hoặc uống nước bị ô nhiễm bởi ký sinh trùng. Tình trạng này thường xảy ra khi chất thải của con người xâm nhập vào nguồn nước hoặc chuỗi cung ứng thực phẩm.

Trong các đợt bùng phát trước đây, nhiều loại rau, quả tươi như rau ăn lá, rau thơm và các loại quả mọng từng được xác định là nguồn lây do thường được sử dụng trực tiếp mà không qua nấu chín, đồng thời có thể tiếp xúc với nguồn nước tưới hoặc nước rửa bị ô nhiễm.

Đến nay, giới chức Mỹ vẫn chưa xác định được nguồn phát sinh của đợt bùng phát hiện nay. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đang truy xuất nguồn gốc nhiều loại nông sản tươi trong chuỗi cung ứng để xác định nơi xảy ra ô nhiễm.

Cuộc điều tra cũng đang xem xét một số lô rau xà lách được cơ quan y tế bang Michigan xác định là nguồn lây tiềm năng. Tuy nhiên, nhà chức trách nhấn mạnh hiện chưa có loại nông sản, nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp nào được xác nhận là nguyên nhân gây bùng phát dịch.

Để phục vụ điều tra, FDA phỏng vấn những người mắc bệnh nhằm xác định các loại thực phẩm họ đã sử dụng trước khi phát bệnh, sau đó lần theo toàn bộ chuỗi phân phối, từ nhà bán lẻ, nhà cung cấp cho đến nông trại nơi sản phẩm được trồng.

Những thực phẩm có nguy cơ cao

Trong các đợt dịch trước, Cyclospora thường được phát hiện trên các loại rau, quả tươi dùng trực tiếp như xà lách, salad đóng gói, rau mùi, húng quế, quả mâm xôi, đậu Hà Lan ăn cả vỏ, salad bắp cải, các khay rau củ tươi và hỗn hợp trái cây.

Truyền thông Mỹ cho biết chuỗi thức ăn nhanh Taco Bell đã tạm thời loại bỏ xà lách, rau mùi, sốt pico de gallo và sốt bơ nghiền (guacamole) khỏi thực đơn tại một số cửa hàng như một biện pháp phòng ngừa trong thời gian cơ quan chức năng tiếp tục điều tra.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân cần thận trọng hơn khi sơ chế rau, quả tươi. Việc rửa kỹ thực phẩm tại nhà, kể cả những sản phẩm được dán nhãn "đã rửa sẵn", có thể góp phần giảm nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.

Triệu chứng của bệnh

Theo CDC, các triệu chứng thường xuất hiện khoảng một tuần sau khi ăn phải thực phẩm hoặc uống nước bị nhiễm bẩn, song cũng có thể khởi phát sớm sau hai ngày hoặc muộn tới hai tuần kể từ thời điểm phơi nhiễm.

Dấu hiệu điển hình nhất là tiêu chảy nhiều lần với phân lỏng. Ngoài ra, người bệnh có thể chán ăn, sụt cân, đau quặn bụng, đầy hơi, chướng bụng, buồn nôn và mệt mỏi kéo dài.

Một số trường hợp còn bị nôn, đau nhức cơ thể, đau đầu, sốt nhẹ hoặc xuất hiện các triệu chứng giống cúm. Trong khi đó, cũng có những người hoàn toàn không có biểu hiện, đặc biệt là tại các khu vực Cyclospora lưu hành phổ biến.

Phòng bệnh như thế nào?

Các chuyên gia cho rằng việc bảo đảm vệ sinh thực phẩm có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh, dù rửa rau, quả không phải lúc nào cũng loại bỏ hoàn toàn ký sinh trùng.

CDC khuyến cáo người dân nên rửa tay kỹ bằng xà phòng trước và sau khi sơ chế thực phẩm; rửa tất cả rau, quả dưới vòi nước chảy trước khi sử dụng, kể cả sản phẩm được ghi là "đã rửa sẵn"; dùng bàn chải chuyên dụng để làm sạch các loại rau, quả có vỏ cứng; đồng thời bảo quản lạnh rau, quả đã cắt, gọt hoặc nấu chín trong vòng hai giờ sau khi chế biến.

Diễn biến dịch bệnh hiện nay

Theo số liệu mới nhất của CDC, các ca nhiễm Cyclospora trong năm nay đã được ghi nhận tại hơn 30 bang của Mỹ, tập trung nhiều nhất ở khu vực Trung Tây và Đông Bắc.

Bang Michigan ghi nhận số ca cao nhất với từ 501 đến 900 trường hợp. Tiếp theo là bang New York với 161-300 ca và Bắc Carolina với 81-160 ca. Các bang Illinois, Indiana, Kentucky, New Jersey và Texas đều ghi nhận từ 31 đến 80 ca.

Ngoài ra, nhiều bang khác như California, Florida, Washington, Ohio, Pennsylvania, Virginia và hơn 20 bang khác cũng đã ghi nhận các ca mắc, song phần lớn có dưới 30 trường hợp.

Số ca mắc đang gia tăng nhanh tại khu vực đông nam bang Michigan và các vùng lân cận. Tuy vậy, giới chức y tế Mỹ hiện chưa coi đây là tình trạng khẩn cấp về y tế trên phạm vi toàn quốc.

Quyền Giám đốc bộ phận bệnh ký sinh trùng của CDC, bà Dianna Blau, cho biết hiện chưa có bằng chứng cho thấy Cyclospora đã tiến hóa theo hướng làm tăng khả năng lây nhiễm.

Theo bà Blau, Mỹ ghi nhận hàng nghìn ca mắc Cyclospora mỗi năm nên hiện vẫn chưa thể kết luận liệu năm nay có phải là một năm bất thường hay không. Tuy nhiên, dữ liệu quốc gia của CDC cho thấy số ca bệnh tính đến thời điểm hiện tại cao gấp khoảng bốn lần so với cùng kỳ năm ngoái, dù hệ thống thống kê của CDC thường cập nhật chậm hơn báo cáo từ các bang.

Trong khi đó, Giám đốc y tế bang Michigan Natasha Bagdasarian cho rằng việc bang này ghi nhận nhiều ca mắc nhất có thể một phần xuất phát từ việc chính quyền địa phương tiến hành điều tra và báo cáo ca bệnh tích cực hơn các bang khác.

Chẩn đoán và điều trị bệnh

Nếu không được điều trị, bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến hơn một tháng. Tiêu chảy có thể thuyên giảm rồi tái phát, trong khi cảm giác mệt mỏi vẫn kéo dài ngay cả khi các triệu chứng khác đã biến mất.

Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ sẽ xét nghiệm mẫu phân nhằm tìm ký sinh trùng Cyclospora. Do lượng ký sinh trùng trong mẫu bệnh phẩm không phải lúc nào cũng đủ để phát hiện, người bệnh thường được yêu cầu lấy nhiều mẫu phân vào các thời điểm khác nhau nhằm tăng khả năng chẩn đoán chính xác.

Các phòng xét nghiệm hiện sử dụng cả phương pháp soi dưới kính hiển vi và kỹ thuật sinh học phân tử như phản ứng chuỗi polymerase (PCR) để phát hiện vật liệu di truyền của ký sinh trùng.

Theo CDC, thuốc điều trị tiêu chuẩn là kháng sinh trimethoprim-sulfamethoxazole (TMP-SMX), được lưu hành dưới các tên thương mại như Bactrim và Septra. Liệu trình điều trị thông thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày, trong khi những người suy giảm miễn dịch, bao gồm bệnh nhân HIV, có thể cần điều trị lâu hơn.

Đa số người khỏe mạnh vẫn có thể tự hồi phục ngay cả khi không sử dụng kháng sinh. Tuy nhiên, nếu không điều trị, bệnh có thể kéo dài nhiều tuần và các triệu chứng, đặc biệt là tiêu chảy, có nguy cơ tái phát.

Cần làm gì khi nghi ngờ mắc bệnh?

Theo khuyến cáo của CDC, người nghi ngờ mắc bệnh cần chú trọng bù nước và điện giải do tiêu chảy kéo dài có thể gây mất nước. Người bệnh nên uống nước, nước dùng hoặc các dung dịch điện giải, đồng thời hạn chế sử dụng đồ uống có cồn và chứa caffeine vì có thể làm tình trạng mất nước nghiêm trọng hơn.

Trong trường hợp chán ăn, nên chia nhỏ bữa để cơ thể dễ hấp thu hơn. Nếu được kê đơn kháng sinh, người bệnh cần tuân thủ đầy đủ liệu trình điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, kể cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm trước khi dùng hết thuốc.