Các chuyên gia hàng đầu của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam nhận định rằng để duy trì đà bứt phá này một cách bền vững trong trung và dài hạn, việc chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả và năng suất thay vì thâm dụng các yếu tố đầu vào truyền thống đã trở thành yêu cầu mang tính cấp bách.

Sức bật mạnh mẽ xen lẫn áp lực vĩ mô

Theo số liệu thống kê mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ trong nửa đầu năm 2026 với GDP tăng trưởng 8,18%, riêng quý II ghi nhận mức tăng 8,39%. Giám đốc quốc gia ADB tại Việt Nam, ông Shantanu Chakraborty, đánh giá đây là những con số đầy hứa hẹn, phản ánh rõ nét sức chống chịu của nền kinh tế trước các “cơn gió ngược” toàn cầu. Ông Shantanu cho biết kết quả này tốt hơn những dự báo trước đó của ADB. Tương tự, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam, ông Bùi Minh Giáp, cho rằng đà tăng trưởng này mang tính lan tỏa khá rộng, khi có sự đóng góp mạnh mẽ của công nghiệp, xây dựng, dịch vụ, xuất khẩu, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đầu tư công cùng với sự phục hồi của nhu cầu nội địa.

Tuy nhiên, đằng sau các con số tăng trưởng ấn tượng này, môi trường bên ngoài và sức ép vĩ mô trong nước cũng hiện ra rất rõ nét. Ông Bùi Minh Giáp chỉ ra rằng, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vào khoảng 170% GDP, Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở rất lớn. Do đó, bất kỳ biến động nào từ thương mại toàn cầu, chính sách thuế quan, cho đến nhu cầu suy yếu tại các thị trường xuất khẩu lớn đều tác động mạnh tới tăng trưởng của Việt Nam thông qua nhiều kênh như xuất, nhập khẩu, chi phí logistics, chi phí đầu vào, vốn đầu tư và phản ứng của doanh nghiệp.

Đặc biệt, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam lưu ý hiện tượng nhập khẩu đang tăng nhanh hơn xuất khẩu, dẫn đến tình trạng nhập siêu đáng kể trong nửa đầu năm. Ông Bùi Minh Giáp phân tích, việc nhập siêu không hoàn toàn là tín hiệu xấu vì nó phản ánh hoạt động sản xuất đang mở rộng, các doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và linh kiện để phục vụ nhu cầu sản xuất. Dù vậy, ông nhấn mạnh mặt trái của hiện tượng này là nó cho thấy thực trạng nền kinh tế nội địa vẫn phụ thuộc khá nhiều vào các đầu vào nhập khẩu.

Bên cạnh đó, áp lực lạm phát cũng đang là vấn đề cần theo dõi một cách chặt chẽ. Ông Bùi Minh Giáp cảnh báo lạm phát cơ bản và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 6 tháng đầu năm đều ở mức trên 4%, đồng nghĩa với việc dư địa điều hành chính sách tiền tệ cho giai đoạn còn lại của năm không còn nhiều, đòi hỏi chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt và thận trọng.

Thay đổi trọng tâm tăng trưởng từ "lượng" sang "chất"

Trước môi trường bên ngoài đầy biến động và những thách thức vĩ mô trong nước, ông Bùi Minh Giáp nhận định: "Vấn đề hiện nay của Việt Nam không phải là làm thế nào để đạt tăng trưởng cao, mà làm thế nào để duy trì được mức tăng trưởng cao, bền vững, có chất lượng, trong khi vẫn phải đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô".

Đồng quan điểm, ông Shantanu cho rằng vấn đề mấu chốt không chỉ là tốc độ tăng trưởng mà là chất lượng tăng trưởng. Theo ông, tăng trưởng cao trong một năm, như năm nay, là rất đáng khích lệ, nhưng việc duy trì tăng trưởng một cách bền bỉ cùng với chất lượng tăng trưởng trong nhiều năm mới thực sự là nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Để làm được điều đó, Giám đốc quốc gia của ADB tại Việt Nam nhận định nền kinh tế cần chuyển dịch một cách quyết liệt từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, lao động giá rẻ, và khu vực FDI sang tăng trưởng dựa trên năng suất, kỹ năng, đổi mới sáng tạo, và khu vực tư nhân trong nước. Ông nhấn mạnh nói vậy không có nghĩa là giảm vai trò của FDI. Ông khẳng định FDI vẫn rất quan trọng đối với tăng trưởng, xuất khẩu, công nghệ và việc làm. Vấn đề là Việt Nam cần nâng cao năng lực của khu vực tư nhân trong nước để hấp thụ tốt hơn lợi ích từ FDI và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Điều này cũng được ông Bùi Minh Giáp nhấn mạnh khi phân tích sâu hơn về chất lượng tăng trưởng. Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam nhấn mạnh rằng khi GDP đạt mức tăng trưởng cao, điều cốt lõi là giá trị đó phải được chuyển hóa thành thu nhập cao thực chất cho người dân, đồng thời giúp các doanh nghiệp trong nước - đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ - kết nối được vào chuỗi giá trị. Ông nhấn mạnh một thực tế là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm tới hơn 95% số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Vì thế, bộ phận này phải tham gia được vào chuỗi giá trị mới có thể tạo ra việc làm chất lượng và thu nhập cao cho người dân. Khi đó, tăng trưởng kinh tế mới mang tính bao trùm và có chất lượng. Ông cũng đánh giá cao việc Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đưa mục tiêu kết nối doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị trở thành một nội dung cốt lõi, coi đây là một điều rất đáng chú ý, thể hiện quyết tâm đưa khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài, ông Bùi Minh Giáp nhấn mạnh thách thức hiện nay của Việt Nam không phải là thu hút thêm FDI mà là thu hút FDI chất lượng cao và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước. Chuyên gia của ADB đánh giá Việt Nam đã có hướng đi hoàn toàn đúng đắn khi đưa định hướng này vào Nghị quyết 10-NQ/TW. Dù vậy, theo ông, nút thắt lớn nhất lúc này vẫn nằm ở khâu thực thi. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, ông khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng một bộ tiêu chí sàng lọc dự án rõ ràng. Thay vì chỉ chú trọng vào quy mô vốn, dòng vốn FDI cần được đánh giá dựa trên giá trị gia tăng ước tính giữ lại được bao nhiêu, khả năng tham gia của các doanh nghiệp Việt vào các công đoạn sản xuất, cũng như hiệu quả chuyển giao công nghệ. Có như vậy, Việt Nam mới tối ưu hóa được lợi ích và hạn chế tối đa những hệ lụy từ dòng vốn này.

Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam đánh giá triển vọng tăng trưởng của kinh tế Việt Nam trong thời gian tới vẫn rất tích cực. Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á (ADO) cập nhật tháng 7/2026 của ADB tiếp tục dự báo Việt Nam là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, như ông Shantanu Chakraborty đã lưu ý, tăng trưởng vượt bậc trong một năm là rất đáng khích lệ, nhưng điều quyết định vị thế của Việt Nam trong tương lai chính là khả năng duy trì đà bứt phá đó một cách bền bỉ và chất lượng trong nhiều năm liên tiếp. Để làm được điều đó, việc chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng thâm dụng vốn, lao động, tài nguyên sang mô hình dựa trên hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng suất và đổi mới sáng tạo không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu để đưa Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, hướng tới mục tiêu quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.