Ngày 8/5, tại TP Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hội thảo “Thể chế hóa quan điểm, định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản”.  

Hội thảo nhằm lấy ý kiến, thống nhất các nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất bản trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản năm 2012, qua đó tạo hành lang pháp lý cho phát triển bền vững của ngành trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đặc biệt quan tâm việc góp ý hoàn thiện luật gắn với thực tiễn phát triển của ngành xuất bản.

Theo ông Minh, TP Hồ Chí Minh xác định xuất bản là “trục trung tâm” trong hệ sinh thái gồm phát hành, người viết, người đọc và không gian đọc, nhằm bảo đảm đầu ra ổn định cho xuất bản phẩm.

“Điểm mới là tăng cường phối hợp giữa Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy với Sở Văn hóa và Thể thao, bảo đảm các chủ trương sau khi ban hành được cụ thể hóa ngay thành chương trình, kế hoạch triển khai, tránh tình trạng chậm hoặc thiếu đồng bộ”, ông Minh nói.

Tuy nhiên, ông Minh cũng chỉ ra nhiều khó khăn của ngành xuất bản hiện nay như chất lượng nội dung chưa đồng đều, áp lực tự chủ tài chính lớn và những bất cập trong công tác quản lý sau xuất bản.

"Cơ chế tự chủ tài chính đang tạo áp lực lớn đối với các nhà xuất bản. Thiếu nguồn thu thì khó duy trì hoạt động, nhưng nếu chạy theo doanh  thu lại dễ ảnh hưởng đến định hướng tư tưởng, văn hóa. Trong khi đó, việc chuyển  đổi giữa các mức độ tự  chủ hiện còn nhiều vướng mắc, dẫn đến tình trạng “lên không nổi, xuống không xong”,  ông Minh nói.

Bên cạnh đó, việc thu hồi các ấn phẩm sai phạm sau khi đã phát hành rộng rãi gặp nhiều khó khăn. Theo Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh, phương thức quản lý hiện vẫn còn khoảng trống, cần tiếp tục đổi mới, trong đó có thể tăng cường kiểm tra từ khâu hình thức như tên sách, tiêu đề để kịp thời phát hiện dấu hiệu sai lệch.

Từ thực tiễn này, ông Lê Văn Minh đề nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ hoạt động xuất bản, nhất là trong bối cảnh tự chủ; đồng thời rà soát việc quản lý, sử dụng tài sản công tại các nhà xuất bản để tháo gỡ khó khăn.

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh cũng kiến nghị tăng cường các chính sách khuyến khích, đặc biệt là Giải thưởng Sách Quốc gia; hoàn thiện quy định về tiêu chuẩn, thủ tục bổ nhiệm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong công tác cán bộ.

“Việc sửa đổi Luật Xuất bản cần gắn với hoàn thiện đồng bộ các cơ chế về tài chính, tài sản công, đặt hàng và chuyển đổi số nhằm tháo gỡ "điểm nghẽn", tạo động lực phát triển ngành xuất bản”, ông Minh nhấn mạnh. 

Cùng quan điểm phát triển xuất bản theo hướng hiện đại, ông Bùi Hữu Toàn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố hiện là một trong những trung tâm xuất bản lớn của cả nước với hệ thống nhà xuất bản, phát hành, in ấn và hạ tầng công nghệ tương đối phát triển.

Tuy nhiên, theo ông Toàn, liên kết giữa các khâu trong chuỗi xuất bản còn hạn chế, chưa hình thành hệ sinh thái nội dung mạnh; nguồn lực đầu tư còn phân tán và năng lực chuyển đổi số chưa đồng đều.

Ông Toàn  cho biết, TP Hồ Chí Minh đang xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định xuất bản là lĩnh vực quan trọng gắn với kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số .

Theo đó,  Thành phố sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong xuất bản, phát triển sách điện tử, sách nói và các nền tảng nội dung số để mở rộng khả năng tiếp cận, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thành phố cũng xây dựng cơ chế đặt hàng, hỗ trợ các xuất bản phẩm có giá trị về lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam và TP Hồ Chí Minh; đồng thời phát triển không gian văn hóa đọc như đường sách, hội sách gắn với du lịch, thúc đẩy chuỗi giá trị từ sáng tạo, xuất bản đến phát hành và thương mại hóa.

Bên cạnh đó, thành phố tăng cường liên kết xuất bản với điện ảnh, truyền hình, giáo dục, quảng cáo, giải trí và các nền tảng số nhằm hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đa ngành, đa nền tảng.

Từ thực tiễn này, ông Bùi Hữu Toàn đề xuất sửa đổi Luật Xuất bản theo hướng phát triển thị trường mang tính công nghiệp, xây dựng hệ sinh thái nội dung liên thông; đồng thời có cơ chế thúc đẩy liên kết với các ngành sáng tạo để khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ, gia tăng giá trị sản phẩm.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh cần phát triển văn hóa đọc gắn với không gian tiếp cận tri thức. Dù TP Hồ Chí Minh đã tiên phong với mô hình đường sách, không gian đọc mở, nhưng hiện vẫn thiếu quy định pháp lý, gây khó khăn trong quản lý.

“Cần bổ sung cơ chế, chính sách để xác lập vị trí pháp lý của các không gian đọc mở, tạo nền tảng phát triển ổn định, lâu dài”, ông Toàn đề xuất.

Theo ông Toàn, việc hoàn thiện chính sách gắn với sửa đổi Luật Xuất bản sẽ giúp ngành xuất bản vừa giữ vai trò công cụ tư tưởng, vừa trở thành ngành công nghiệp sáng tạo có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP Hồ Chí Minh cho rằng, cần đưa nội dung phát triển văn hóa đọc vào dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi) như một định hướng trọng tâm.

Theo ông Lê Hoàng, văn hóa đọc hiện vẫn là “điểm nghẽn” lớn của thị trường sách, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của ngành xuất bản. Trong khi đó, Chỉ thị số 04-CT/TW đã xác định rõ việc phát triển văn hóa đọc với nhiều giải pháp đồng bộ như lấy người đọc làm trung tâm, xây dựng hệ thống thư viện và thúc đẩy phong trào đọc sách trong xã hội.

Tuy nhiên, dự thảo luật hiện mới đề cập nội dung này ở mức chính sách hỗ trợ, chưa phản ánh đúng tầm quan trọng. “Cần thể chế hóa đầy đủ hơn, coi phát triển văn hóa đọc là trụ cột để mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng xuất bản phẩm và thúc đẩy ngành phát triển bền vững”, ông Lê Hoàng kiến nghị.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho biết Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã đặt ra những yêu cầu mới mang tính thời đại.

Theo ông Nguyễn Nguyên, trên tinh thần đó, việc sửa đổi Điều 7 của Luật Xuất bản hiện hành là trọng tâm. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong định hướng và kiến tạo hoạt động xuất bản nhằm bảo đảm xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, vừa là ngành kinh tế - công nghệ trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành nhấn mạnh xuất bản cần được nhìn nhận là công cụ trụ cột trong giáo dục, đào tạo, đồng thời là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và ngoại giao văn hóa trong bối cảnh mới.

Cùng nội dung này, ông Đinh Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho biết Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư đã xác định rõ yêu cầu nâng cao vai trò của xuất bản trong tình hình mới, hướng tới xây dựng nền xuất bản “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”, gắn với chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo ông Dũng, các định hướng này cần được thể chế hóa kịp thời, đầy đủ trong pháp luật để sớm đi vào thực tiễn, bảo đảm sự đồng bộ, linh hoạt giữa phát triển kinh tế và giữ vững an ninh tư tưởng, văn hóa.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay vẫn còn nhiều vướng mắc như khung pháp lý chưa theo kịp xuất bản số, thị trường phát triển thiếu đồng bộ, công tác bảo vệ bản quyền còn hạn chế và thủ tục hành chính còn rườm rà.

 Do đó, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này cần tập trung xử lý các “điểm nghẽn” nhưng vẫn bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật. Dự thảo luật sẽ quy định các nguyên tắc chung, còn nội dung cụ thể giao Chính phủ hướng dẫn.

Hiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất sửa đổi khoảng 26/54 điều của Luật Xuất bản 2012, tập trung vào quản lý nhà nước, chính sách phát triển, tổ chức nhà xuất bản và các lĩnh vực in, phát hành, xuất bản điện tử.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Xuất bản cần tiếp tục được hoàn thiện để thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương mới của Đảng về phát triển văn hóa và hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Theo Thứ trưởng, hoạt động xuất bản hiện đã thay đổi mạnh mẽ, mở rộng sang môi trường số và đa nền tảng với sự tham gia của nhiều chủ thể mới, đòi hỏi phải đổi mới cả tư duy phát triển lẫn phương thức quản lý nhà nước. Qua rà soát, dự thảo luật cơ bản đã cập nhật nhiều định hướng lớn như xuất bản điện tử, quản lý trên môi trường số, dữ liệu ngành và phát triển gắn với công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, dự thảo vẫn cần tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan đến quản lý xuất bản trên nền tảng số, cơ chế thị trường, chính sách tài chính và vai trò của các chủ thể trong hệ sinh thái xuất bản. Theo Thứ trưởng Phan Tâm, trong bối cảnh hoạt động xuất bản ngày càng diễn ra trên môi trường số và có yếu tố xuyên biên giới, việc quản lý không thể tiếp tục chỉ dựa vào công cụ hành chính truyền thống.

Thời gian tới, ban biên soạn sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các công cụ quản trị số nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xuất bản.