Bảo đảm chính sách khoan hồng phải đúng đối tượng

Theo Luật Đặc xá, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao có trách nhiệm trực tiếp kiểm sát việc lập hồ sơ đề nghị đặc xá, thực hiện Quyết định đặc xá; hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc VKSND các cấp thực hiện nhiệm vụ. Luật cũng nghiêm cấm việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để đề nghị đặc xá cho người không đủ điều kiện hoặc không đề nghị đặc xá cho người đủ điều kiện.

Trên cơ sở các quy định của pháp luật, năm 2026, ngành Kiểm sát xác định phương châm: Kiểm sát chủ động ngay từ đầu, kiểm sát từ hồ sơ, điều kiện, thông tin liên quan và xuyên suốt quá trình lập, thẩm định hồ sơ đến thực hiện Quyết định đặc xá, bảo đảm không bỏ sót người đủ điều kiện và không để lọt người không đủ điều kiện.

Theo Vụ Kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự (Vụ 8)-VKSND tối cao, ngay sau khi Chủ tịch nước ban hành Quyết định số 457/QĐ-CTN ngày 7/4/2026 về đặc xá năm 2026, VKSND tối cao đã ban hành Công văn số 1988/VKSTC-V8 ngày 13/4/2026 và Công văn số 2891/VKSTC-V8 ngày 26/5/2026 để hướng dẫn, chỉ đạo toàn Ngành, tập trung vào các nội dung cần kiểm sát trong việc lập hồ sơ, thực hiện Quyết định đặc xá và những điểm mới của các văn bản hướng dẫn về đặc xá.

Điểm nổi bật trong công tác kiểm sát đặc xá năm 2026 là chủ động rà soát cả những trường hợp đủ điều kiện nhưng chưa được đề nghị đặc xá chứ không chỉ kiểm sát các hồ sơ đã được lập.

VKSND tối cao đã trực tiếp kiểm sát việc lập hồ sơ tại 15 trại giam và 4 trại tạm giam thuộc Bộ Công an, ban hành 19 kết luận kiểm sát và kiến nghị khắc phục hạn chế, tồn tại; yêu cầu lập hồ sơ đề nghị đặc xá bổ sung đối với trường hợp đủ điều kiện, đồng thời xem xét những trường hợp có dấu hiệu vi phạm điều kiện đặc xá.

VKSND tối cao cũng chỉ đạo VKSND cấp tỉnh kiểm sát tại 39 trại giam thuộc Bộ Công an. Qua kiểm sát, VKSND tối cao (Vụ 8) và một số VKSND địa phương đã phát hiện, yêu cầu xem xét không đề nghị đặc xá đối với 51 trường hợp không đủ điều kiện, đồng thời yêu cầu lập hồ sơ đề nghị đặc xá bổ sung đối với 11 trường hợp đủ điều kiện nhưng chưa được đề nghị.

Đối với các trường hợp có dấu hiệu cần làm rõ, VKSND tối cao chỉ đạo VKSND các địa phương phối hợp xác minh thông tin về nhân thân, tiền án, tiền sự, hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy, việc thực hiện nghĩa vụ dân sự và các tình tiết liên quan đến điều kiện không được đặc xá. Việc kết hợp kiểm tra hồ sơ với xác minh thực tế góp phần hạn chế tình trạng thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác dẫn đến đề nghị sai đối tượng.

Những kết quả trên cho thấy công tác kiểm sát đặc xá ngày càng phát huy vai trò trong việc bảo đảm quá trình lập hồ sơ được thực hiện đúng pháp luật, khách quan, toàn diện, qua đó vừa thực hiện hiệu quả chính sách khoan hồng, vừa giữ vững tính nghiêm minh của pháp luật.

Tiếp tục nâng cao chất lượng kiểm sát đặc xá

Để nâng cao chất lượng kiểm sát đặc xá, trước hết, cần xác định đúng vị trí, vai trò của công tác kiểm sát ngay từ đầu. Kiểm sát phải được thực hiện từ khâu lập hồ sơ, rà soát điều kiện, tiêu chuẩn đến thẩm tra, xét duyệt, tạo thành một khâu kiểm soát pháp lý cần thiết, góp phần bảo đảm người đủ điều kiện được xem xét và người không đủ điều kiện không được đề nghị. 

Bên cạnh đó, kiểm sát phải có trọng tâm, trọng điểm, gắn kiểm tra hồ sơ với xác minh, đối chiếu thông tin. Kiểm sát viên cần chủ động nhận diện những trường hợp có dấu hiệu cần làm rõ về nhân thân, tiền án, tiền sự, hành vi phạm tội, nghĩa vụ dân sự và các điều kiện không được đề nghị đặc xá; từ đó phối hợp xác minh, bảo đảm kiểm sát thực chất việc tuân thủ pháp luật, không dừng ở kiểm tra hồ sơ đơn thuần.

Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong toàn bộ quá trình đặc xá. Sự phối hợp thường xuyên giữa cơ sở giam giữ, Cơ quan thi hành án hình sự, Tòa án và Viện kiểm sát ngay từ đầu giúp nâng cao chất lượng hồ sơ, hạn chế sai sót và giảm việc phải điều chỉnh ở các bước sau. Ở cấp Trung ương, sự phối hợp giữa Hội đồng tư vấn đặc xá và các cơ quan liên quan tạo điều kiện giải quyết thận trọng, thống nhất đối với những hồ sơ phức tạp, nhạy cảm.

Đặc biệt, bảo đảm sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện trong toàn Ngành. VKSND tối cao kịp thời hướng dẫn, xác định rõ nội dung trọng tâm, phân công trách nhiệm, trực tiếp kiểm sát và chỉ đạo VKSND địa phương; qua đó thống nhất nhận thức, phương pháp và yêu cầu kiểm sát, nhất là đối với những vấn đề mới hoặc còn có cách hiểu khác nhau. 

Cuối cùng, phải gắn trách nhiệm kiểm sát với yêu cầu bảo đảm chính sách đặc xá đúng đối tượng, đúng điều kiện, đúng pháp luật. Hiệu quả của đặc xá không chỉ thể hiện ở số lượng người được hưởng chính sách khoan hồng mà còn ở tính chính xác, chặt chẽ của quá trình xét duyệt. Kiểm sát tốt góp phần phát hiện, khắc phục thiếu sót từ cơ sở, bổ sung trường hợp đủ điều kiện, loại trường hợp không đủ điều kiện và bảo đảm hồ sơ có căn cứ trước khi xem xét ở các cấp.

Qua đó, bảo đảm từng trường hợp được xem xét đầy đủ, chính xác, khách quan; kịp thời phát hiện, khắc phục thiếu sót, vi phạm; góp phần bảo đảm chính sách đặc xá được thực hiện công khai, minh bạch, nhân đạo, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tình hình mới.