Theo Financial Times ngày 31/3, giá dầu và khí đốt tăng mạnh kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran, kéo theo một cú sốc năng lượng toàn cầu. Các tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz bị đình trệ nghiêm trọng, làm dấy lên lo ngại về gián đoạn nguồn cung kéo dài.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia châu Á đang tăng cường khai thác và sử dụng than. Trung Quốc và Ấn Độ đẩy mạnh khai thác nguồn dự trữ trong nước, trong khi các nước như Bangladesh, Hàn Quốc và Thái Lan gia tăng sản lượng điện từ các nhà máy nhiệt điện than, đồng thời cắt giảm sử dụng khí đốt.

Các chuyên gia nhận định than đang trở thành giải pháp ngắn hạn nhờ chi phí thấp và nguồn cung ổn định hơn. Giá than nhiệt đã tăng hơn 17% kể từ khi chiến sự bùng phát, thấp hơn đáng kể so với mức tăng hơn 60% của giá khí đốt tại châu Á, qua đó củng cố sức hấp dẫn của loại nhiên liệu này.

Ông Anthony Knutson, Giám đốc toàn cầu về mảng than tại công ty Wood Mackenzie, cho rằng các nước đang tăng sản lượng điện được sản xuất từ than để bù đắp rủi ro nguồn cung khí và giá năng lượng leo thang. Các nhà phân tích nhấn mạnh rằng than không phụ thuộc vào Eo biển Hormuz, giúp giảm thiểu rủi ro địa chính trị.

Tại Hàn Quốc, chính phủ đã tạm thời dỡ bỏ giới hạn vận hành theo mùa đối với các nhà máy điện than nhằm giảm phụ thuộc vào khí tự nhiên hóa lỏng. Tuy nhiên, quyết định này vấp phải chỉ trích từ các tổ chức môi trường, cho rằng chính phủ đang lấy lý do an ninh năng lượng để trì hoãn quá trình chuyển đổi xanh.

Tại Nhật Bản, nơi than vẫn chiếm gần một phần ba cơ cấu năng lượng, chính phủ cho biết sẽ nới lỏng các hạn chế đối với các nhà máy điện than cũ trong vòng một năm để đảm bảo nguồn cung điện ổn định. Một số chuyên gia thậm chí kêu gọi hoãn các chính sách kiểm soát phát thải nhằm hỗ trợ ngành than trong giai đoạn khủng hoảng.

Ấn Độ, quốc gia phụ thuộc lớn vào khí đốt nhập khẩu từ vùng Vịnh, cũng đang đối mặt áp lực gia tăng nhu cầu điện trong mùa hè. Chính phủ đã yêu cầu một số nhà máy điện chạy than nhập khẩu hoạt động hết công suất, đồng thời khởi động lại các cơ sở từng ngừng vận hành. 

Dù đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2070, nhưng than hiện vẫn chiếm khoảng 75% sản lượng điện của Ấn Độ. Các chuyên gia cho rằng cuộc khủng hoảng hiện tại có thể làm chậm tiến trình loại bỏ than trong dài hạn.

Tại Trung Quốc, với khoảng 25% nguồn LNG phụ thuộc vào Eo biển Hormuz, nước này đối mặt rủi ro nguồn cung đáng kể. Các nhà phân tích vì vậy nhận định giá than tăng sẽ thúc đẩy sản xuất nội địa, qua đó củng cố vai trò của than như một trụ cột an ninh năng lượng.

Các cuộc khủng hoảng trước đây cũng cho thấy xu hướng tương tự. Sau đại dịch và trong giai đoạn xung đột Nga - Ukraine, nhu cầu than tại châu Á từng tăng mạnh khi giá khí đốt leo thang. Hiện nay, các quốc gia không có nguồn than nội địa đang tìm đến các nhà xuất khẩu lớn như Indonesia và Australia để đảm bảo nguồn cung.

Giới phân tích nhận định rằng trong bối cảnh giá khí đốt cao và nguồn cung bất ổn, nhiều nền kinh tế châu Á có thể sẽ tiếp tục phụ thuộc vào than lâu hơn dự kiến, làm gia tăng thách thức đối với các mục tiêu khí hậu toàn cầu.