Cảnh báo từ IEA

Theo tờ The Guardian, ông Fatih Birol cho biết, giải pháp quan trọng nhất đối với cú sốc năng lượng do chiến sự Iran gây ra là mở lại hoàn toàn và vô điều kiện eo biển Hormuz.

Phát biểu tại tổ chức nghiên cứu Chatham House ở London, ông Birol nói, các thành viên IEA có thể tiếp tục xả thêm dầu từ kho dự trữ chiến lược như từng thực hiện hồi tháng 3 và IEA sẵn sàng phối hợp. Hiện khoảng 80% tổng lượng dự trữ tập thể của IEA vẫn chưa được sử dụng.

Ông cảnh báo rằng, dù lượng dự trữ đang suy giảm, nhưng không có nguồn dầu mới từ Trung Đông được đưa ra thị trường và nhu cầu lại tăng lên chủ yếu do mùa du lịch. Ông Birol nói: “Điều này có thể sẽ khó khăn và chúng ta có thể bước vào vùng đỏ trong tháng 7 - 8 nếu không có cải thiện”.

Theo ông Birol, ông chưa từng thấy “bóng đen kéo dài của địa chính trị chi phối lĩnh vực năng lượng mạnh như vậy”. Ông cũng nói rằng ông lo ngại các đảng cực đoan ở châu Âu có thể lợi dụng tình trạng lạm phát sắp tới để cho rằng đây là thất bại của các hệ thống chính trị hiện nay, dù thực tế giá dầu được quyết định trên thị trường quốc tế.

Ông Birol cũng nhận định Iran không có năng lực lưu trữ vô hạn và ngành dầu của nước này sẽ đối mặt khó khăn.

Trước đó, ông Birol đã cảnh báo rằng ông coi cú sốc dầu mỏ hiện nay nghiêm trọng hơn ba cuộc khủng hoảng dầu trước đây vào các năm 1973, 1979 và cuộc khủng hoảng năm 2022 do chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine gây ra. Ông cho biết thị trường đang thiếu khoảng 14 triệu thùng dầu mỗi ngày do gián đoạn nguồn cung.

Theo ông, không có triển vọng sản lượng dầu phục hồi hoàn toàn trong ít nhất một năm, bao gồm cả tại UAE, đồng thời cảnh báo một số quốc gia phụ thuộc lớn vào doanh thu dầu để cân đối ngân sách như Iraq có thể không thể tái đầu tư vào sản xuất dầu trong nhiều năm.

Nhìn chung, uy tín của Trung Đông với tư cách là nhà cung cấp năng lượng an toàn đã bị tổn hại. Ông dự báo các quốc gia sẽ phải trả giá cao hơn cho nguồn cung từ các khu vực an toàn và cho năng lượng tái tạo.

Ông Birol dự đoán các chính phủ trên thế giới sẽ xem xét lại chiến lược năng lượng trong vài năm tới và tìm kiếm những lựa chọn mới để nhập khẩu nhiên liệu. Các nước cũng sẽ chuyển sang các nguồn năng lượng khác gồm năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và ở mức độ thấp hơn là than đá; đồng thời các hoạt động sản xuất năng lượng trong nước có hiệu quả kinh tế sẽ được thúc đẩy.

Cảnh báo của ông Birol được đưa ra trong bối cảnh Pakistan, bên trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ, gặp khó khăn sau khi xuất hiện các tuyên bố cho rằng sắp đạt đột phá.

Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi vẫn đang ở Tehran trong chuyến thăm thứ hai trong tuần, cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng.

Trước đó, có thông tin Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, sẽ tới Tehran ngày 21/5 nhằm thu hẹp bất đồng giữa hai bên, nhưng chuyến thăm bị hoãn, cho thấy nỗ lực này chưa mang lại kết quả.

Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tái khẳng định Iran sẽ không cho phép đưa lượng uranium làm giàu cấp độ cao sang một nước thứ ba như Nga. Tuy nhiên, lập trường này không loại trừ khả năng lượng uranium trên được pha loãng xuống mức tinh khiết thấp hơn nhiều dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thuộc Liên hợp quốc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra những phát biểu mâu thuẫn về việc có cần đưa lượng uranium này ra khỏi Iran hay không cũng như cách Mỹ phản ứng nếu không đạt được thỏa thuận với Iran.

Tuần trước, Tổng thống Trump ám chỉ Mỹ không thực sự coi việc sở hữu số uranium đó. Ít nhất một nửa lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao có thể đang nằm sâu dưới cơ sở hạt nhân Isfahan đã bị ném bom.

Ông Trump nói thêm: “Chúng tôi có chín camera tại địa điểm đó, tại ba địa điểm đó, hoạt động 24 giờ mỗi ngày. Chúng tôi biết chính xác điều gì đang diễn ra. Không ai đến gần được số uranium này”.

Ngày 21/5, ông Trump tiếp tục khẳng định Mỹ cuối cùng sẽ thu số vật liệu này và nói với các phóng viên: “Chúng tôi sẽ lấy được lượng uranium này. Chúng tôi không cần, không muốn số uranium đó. Có lẽ chúng tôi sẽ phá hủy sau khi lấy được, nhưng chúng tôi sẽ không để họ giữ”.

Theo IAEA, Iran hiện có 440,9 kg uranium được làm giàu ở mức tinh khiết tới 60%, chỉ còn cách không xa về mặt kỹ thuật so với cấp độ 90% dùng cho vũ khí hạt nhân.

Iran thông báo vùng biển kiểm soát

Trong một diễn biến khác, Cơ quan Quản lý eo biển vịnh Ba Tư (PGSA) - cơ quan mới của Iran chịu trách nhiệm giám sát eo biển Hormuz - ngày 21/5 thông báo sẽ kiểm soát khu vực biển kéo dài đến vùng biển phía Nam cảng Fujairah của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), nơi có cơ sở hạ tầng dầu mỏ được thiết kế để tránh tuyến đường thủy chiến lược này.

Trong một bài đăng trên trang mạng xã hội X có ảnh bản đồ kèm theo, PGSA thông báo phạm vi quản lý eo biển Hormuz bao gồm khu vực giữa đường kẻ kéo dài từ "Kuh-e Mubarak ở Iran đến phía Nam Fujairah ở UAE... đến đường kẻ nối mũi đảo Qeshm ở Iran với Umm Al-Quwain ở UAE. Thông báo nhấn mạnh: "Việc quá cảnh qua khu vực này để đi qua eo biển Hormuz cần phải có sự phối hợp và phải được PGSA cho phép".

Theo thông báo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), trong 24 giờ qua lực lượng này đã cấp phép cho 26 tàu, bao gồm tàu chở dầu và các tàu khác, đi qua eo biển chiến lược Hormuz. Tuần trước, số tàu được phép đi qua là hơn 30 tàu, trong đó có một số tàu Trung Quốc.

Trong phản ứng cùng ngày, một quan chức cấp cao của UAE lên án việc Iran thiết lập quyền kiểm soát tại vùng biển của UAE. Trên mạng xã hội X, cố vấn của Tổng thống UAE, ông Anwar Gargash, viết: “Những nỗ lực kiểm soát eo biển Hormuz hay xâm phạm chủ quyền hàng hải của UAE chỉ là ảo tưởng hão huyền".