Đến đầu tháng 9/2026, tỉnh đã hoàn thành xử lý 1.019/1.542 cơ sở nhà, đất; 523 cơ sở còn lại đã được chuyển giao cho các đầu mối quản lý.

Đây không chỉ là nhiệm vụ sắp xếp lại tài sản công sau hợp nhất mà còn là yêu cầu khơi thông nguồn lực, đưa những cơ sở đang bỏ trống hoặc sử dụng chưa hiệu quả trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Khối lượng tài sản lớn, yêu cầu xử lý nhanh và đúng

Sau hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, quy mô tài sản công trên địa bàn tỉnh mới rất lớn. Kết quả Tổng kiểm kê tại thời điểm ngày 1/1/2026 cho thấy tỉnh có 5.774 cơ sở nhà, đất của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, với tổng diện tích đất hơn 30,95 triệu m2 và diện tích nhà hơn 10,99 triệu m2. Tổng nguyên giá tài sản khoảng 155.592 tỷ đồng, giá trị còn lại khoảng 137.223 tỷ đồng.

Quy mô tài sản lớn đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước trong bối cảnh địa giới hành chính, tổ chức bộ máy thay đổi. Sau sắp xếp, nhiều cơ quan, đơn vị được tổ chức lại, hợp nhất hoặc thay đổi địa điểm làm việc, dẫn đến một số trụ sở không còn nhu cầu sử dụng như trước.

Trong khi đó, nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, văn hóa vẫn có nhu cầu lớn về cơ sở vật chất. Vì vậy, Phú Thọ đặt việc xử lý tài sản dôi dư trong tổng thể yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn lực công, ưu tiên tận dụng tài sản hiện có thay vì đầu tư mới khi chưa thực sự cần thiết.

Những cơ sở còn nhu cầu được ưu tiên điều chuyển cho cơ quan, đơn vị khác sử dụng; những địa điểm phù hợp được xem xét chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa và các mục đích công cộng. Đối với tài sản không còn nhu cầu sử dụng, tỉnh thực hiện các phương án giao đơn vị chuyên môn hoặc UBND cấp xã quản lý, khai thác, xử lý theo quy định.

Cách làm này vừa hạn chế tình trạng tài sản công bị bỏ không, vừa giảm áp lực đầu tư từ ngân sách. Một trụ sở hành chính không còn phù hợp với tổ chức bộ máy mới, nếu được chuyển thành trường học, cơ sở y tế hay thiết chế văn hóa, sẽ tiếp tục tạo ra giá trị xã hội. Một khu đất không còn nhu cầu sử dụng công, nếu đủ điều kiện và được xử lý đúng quy định, đúng quy hoạch, có thể trở thành nguồn lực phục vụ đầu tư phát triển.

Để triển khai nhiệm vụ, Phú Thọ đã rà soát, kiểm tra thực tế tại các khu vực thuộc ba tỉnh trước hợp nhất; xây dựng phương án theo từng nhóm tài sản, thành lập tổ công tác và ban hành kế hoạch xử lý nhà, đất dôi dư. Các sở, ngành, địa phương được yêu cầu phối hợp, kịp thời tháo gỡ những vấn đề phát sinh.

Tổng số cơ sở phải tiếp tục sắp xếp, xử lý là 1.542 cơ sở, trong đó 1.423 cơ sở thuộc địa phương quản lý và 119 cơ sở tiếp nhận từ các cơ quan Trung ương.

Đến cuối tháng 8/2026, tỉnh đã hoàn thành xử lý 1.019 cơ sở. Trong số này, 304 cơ sở được điều chuyển cho các cơ quan, đơn vị có nhu cầu sử dụng; 655 cơ sở được điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa; 45 cơ sở được giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà địa phương quản lý, khai thác. Một số cơ sở khác được bàn giao, xử lý theo quy định của pháp luật đất đai.

Đáng chú ý, phần lớn tài sản được xử lý theo hướng tận dụng giá trị sử dụng hiện hữu thay vì chỉ thanh lý hoặc chuyển nhượng. Việc 655 cơ sở được điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa cho thấy tài sản công sau sắp xếp đang được hướng tới những nhu cầu thiết thực của cộng đồng.

Để tài sản thực sự trở thành nguồn lực

Khối lượng công việc còn lại vẫn lớn. Trong 523 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, toàn bộ đã được quyết định chuyển giao để quản lý, xử lý; 114 cơ sở được chuyển giao cho các Trung tâm Phát triển quỹ đất và 409 cơ sở được giao cho UBND cấp xã.

Ông Trần Duy Đông, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho biết, bài toán hiện nay không còn chủ yếu là xác định tài sản nào dôi dư mà là hoàn tất các thủ tục để tài sản được đưa vào sử dụng hoặc khai thác hiệu quả. Đây cũng là khâu phức tạp do mỗi cơ sở có nguồn gốc, hiện trạng, hồ sơ pháp lý và điều kiện quy hoạch khác nhau.

Nhiều trường hợp liên quan trực tiếp đến pháp luật đất đai, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, trình tự giao đất, cho thuê đất, đấu giá hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng. Nếu thiếu hướng dẫn thống nhất hoặc sự phối hợp chưa đồng bộ, một tài sản dù đã được chuyển giao đúng đầu mối vẫn có thể tiếp tục nằm chờ.

Theo báo cáo của Sở Tài chính, một số địa phương đã đề xuất đấu giá hoặc chuyển giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất quản lý, khai thác. Tuy nhiên, việc xác định thẩm quyền, quy trình và trình tự xử lý từng trường hợp vẫn cần tiếp tục được hướng dẫn, tháo gỡ.

Nếu kéo dài, nguy cơ lãng phí sẽ gia tăng. Nhà nước vẫn phải bố trí kinh phí trông coi, bảo quản, trong khi công trình có thể xuống cấp, đất có nguy cơ bị lấn chiếm hoặc sử dụng sai mục đích. Khi đó, chi phí để đưa tài sản trở lại trạng thái có thể khai thác cũng sẽ tăng.

Một yêu cầu khác là phát huy hiệu quả phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sau sắp xếp, UBND cấp xã tiếp nhận khối lượng tài sản đáng kể và được giao thêm trách nhiệm trong quản lý, xử lý tài sản công. Tuy nhiên, năng lực chuyên môn và điều kiện thực hiện giữa các địa phương còn khác nhau.

Phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng việc xác định rõ thẩm quyền, trình tự, thủ tục và trách nhiệm. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền cấp xã, cần hạn chế các tầng nấc xin ý kiến không cần thiết, rút ngắn thời gian xử lý nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Với những trường hợp phức tạp hoặc vượt thẩm quyền, cần có cơ chế hướng dẫn thống nhất để địa phương có cơ sở thực hiện.

Trong thời gian hoàn tất thủ tục, các cơ sở đã chuyển giao phải có đầu mối chịu trách nhiệm quản lý, theo dõi, hạch toán và bảo quản; không để xảy ra hư hỏng, xuống cấp, lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hoặc để hoang hóa.

Việc rà soát cũng cần linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Một cơ sở ban đầu được xác định dôi dư có thể phát sinh nhu cầu sử dụng mới; ngược lại, tài sản từng dự kiến giữ lại cũng có thể trở thành dôi dư. Vì vậy, việc xử lý phải gắn với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và định hướng phát triển của từng địa phương, tránh cách làm máy móc.

Để hoàn thành nhiệm vụ, Sở Tài chính đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hướng dẫn UBND cấp xã về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý nhà, đất theo các hình thức giao đất, cho thuê đất; phối hợp tháo gỡ vướng mắc. Sở Xây dựng phối hợp cập nhật, điều chỉnh quy hoạch khi cần thiết. Các Trung tâm Phát triển quỹ đất xây dựng phương án đấu giá đối với những cơ sở đủ điều kiện; UBND cấp xã chủ động thực hiện các nội dung thuộc thẩm quyền.

Đối với những cơ sở có khả năng chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa và các mục đích công cộng, cần tiếp tục ưu tiên phương án này. Với những cơ sở không còn nhu cầu sử dụng công, việc hoàn thiện thủ tục để khai thác, đấu giá hoặc xử lý theo quy định cần được đẩy nhanh, bảo đảm công khai, minh bạch và phù hợp quy hoạch.

Bà Vương Thị Bẩy, Giám đốc Sở Tài chính Phú Thọ cho biết, mục tiêu cuối cùng không chỉ là xử lý tài sản dôi dư về mặt hành chính mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản Nhà nước. Một trụ sở cũ được chuyển thành trường học, cơ sở y tế hoặc thiết chế văn hóa sẽ tạo ra giá trị trực tiếp cho người dân. Một khu đất không còn nhu cầu sử dụng công, nếu được xử lý đúng pháp luật và quy hoạch, có thể tạo thêm nguồn lực cho đầu tư và phát triển.

Phú Thọ đã hoàn thành xử lý 1.019/1.542 cơ sở và xác lập đầu mối quản lý đối với toàn bộ 523 cơ sở còn lại. Chặng đường tiếp theo cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, quy hoạch, thẩm quyền và thủ tục; đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị được giao quản lý.

Tài sản dôi dư là hệ quả khó tránh khỏi trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhưng nếu được rà soát kỹ, phân loại đúng, xử lý minh bạch và khai thác phù hợp, đây có thể trở thành nguồn lực mới cho địa phương. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nhanh mà quan trọng hơn là xử lý đúng, đưa tài sản vào sử dụng hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí và phát huy cao nhất giá trị phục vụ người dân, tạo thêm dư địa cho phát triển kinh tế - xã hội.