Chủ động nhận diện rõ những điểm nghẽn, ngành xây dựng Phú Thọ triển khai đồng bộ giải pháp đột phá nhằm khơi thông nguồn cung vật liệu san lấp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Công trình nghìn tỷ "đói" vật liệu

Thực tế triển khai các dự án đầu tư công và công trình hạ tầng trọng điểm tại Phú Thọ đang cho thấy một nghịch lý. Nguồn vốn được bố trí sẵn, mặt bằng nhiều nơi đã cơ bản hoàn thành nhưng tốc độ thi công lại bị kéo lùi do không có đủ đất đắp và cát san lấp. Việc thiếu hụt nguồn cung cục bộ tại một số địa bàn không chỉ khiến tiến độ dự án bị chậm so với kế hoạch, mà còn đẩy các nhà thầu thi công vào thế tiến thoái lưỡng nan.

Tại kỳ họp thứ ba, Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ khóa XX ngày 29/6 vừa qua, vấn đề khan hiếm vật liệu xây dựng thông thường đã trở thành tâm điểm chất vấn của nhiều đại biểu. Đại biểu Cao Văn Thắng, thuộc tổ đại biểu số 10 cho biết, rất nhiều doanh nghiệp, nhà thầu xây dựng hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng giá cát, đá, đất san lấp mua thực tế trên thị trường cao hơn rất nhiều so với khung định mức đơn giá do cơ quan nhà nước công bố định kỳ. Sự chênh lệch này đẩy các đơn vị thi công vào hoàn cảnh ngặt nghèo khi càng làm càng thua lỗ. Để bảo toàn nguồn vốn và tránh rủi ro tài chính, không ít nhà thầu buộc phải giãn tiến độ, thi công nhỏ giọt để chờ giá thị trường hạ nhiệt hoặc chờ cơ chế điều chỉnh từ cơ quan quản lý.

Khảo sát thực tế của ngành chức năng ghi nhận nguồn cung cát và đất đắp nền tại tỉnh Phú Thọ đang ngày càng khan hiếm. Số liệu dự báo cho năm 2026 cho thấy nhu cầu đá xây dựng của tỉnh khoảng 10,7 triệu m3, trong khi năng lực khai thác hiện chỉ đạt khoảng 10 triệu m3. Đối với cát xây dựng, nhu cầu khoảng 7,5 triệu m3 nhưng tổng công suất khai thác mới đạt hơn 2 triệu m3, như vậy vẫn còn thiếu khoảng 5,5 triệu m3. Đáng lo ngại. nhu cầu đất san lấp được dự báo lên tới 25,4 triệu m3 nhưng năng lực khai thác hiện chỉ khoảng 9,7 triệu m3, thiếu gần 15,6 triệu m3.

Nguyên nhân là do nhiều mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn đã cạn kiệt trữ lượng sau nhiều năm khai thác liên tục. Trong khi đó, một số khu vực có tiềm năng khai thác mới lại đang vướng mắc do chưa phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng hoặc gặp nhiều trở ngại, mất nhiều thời gian trong khâu hoàn thiện các thủ tục pháp lý để được cấp phép khai thác theo quy định mới... Sự lệch pha giữa nhu cầu san lấp tăng đột biến cho các dự án hạ tầng lớn và năng lực cung ứng thực tế tại các mỏ đã tạo ra áp lực nặng nề lên thị trường vật liệu xây dựng địa phương.

Gỡ nút thắt

Giám đốc Sở Xây dựng Phú Thọ Nguyễn Xuân Quang thừa nhận, tình trạng thiếu hụt nguồn vật liệu san lấp và biến động giá là thực tế đang diễn ra, tác động tiêu cực đến tiến độ chung của toàn tỉnh. Sở Xây dựng đang phối hợp chặt chẽ với các ngành liên quan để rà soát, tìm kiếm giải pháp tháo gỡ căn cơ, kịp thời điều tiết thị trường. 

Theo ông Quang, quản lý giá vật liệu xây dựng được thực hiện dựa trên nguyên tắc khảo sát, công bố giá định kỳ theo sát thị trường. Tuy nhiên, do biến động cung cầu quá nhanh cùng với chi phí vận chuyển tăng cao tại một số cung đường đã tạo ra độ trễ và sự chênh lệch giữa giá công bố và giá thực tế.

Để khắc phục điều này, Sở Xây dựng đã quyết liệt chỉ đạo các phòng chuyên môn tăng cường tần suất khảo sát, phối hợp với UBND các xã, phường để nắm bắt biến động giá ngay tại mỏ và tại các bãi tập kết, đảm bảo chỉ số giá được công bố sát thực tế nhất, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà thầu.

Đồng quan điểm, đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ cho biết, đơn vị đang tích cực phối hợp với Sở Xây dựng và các địa phương tiến hành rà soát tổng thể quy hoạch khoáng sản. Đối với các mỏ đất đắp, cát sỏi đang vướng thủ tục, sở đang tập trung tối đa nhân lực hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ đánh giá tác động môi trường, thủ tục thuê đất để sớm đưa vào khai thác.

Đặc biệt, tỉnh đang nghiên cứu cơ chế linh hoạt, cho phép tận dụng tối đa nguồn đất, cát dư thừa từ các dự án hạ tầng, công trình có khối lượng đào đất lớn để điều phối, chuyển sang làm vật liệu san lấp cho dự án đang thiếu hụt, vừa tránh lãng phí tài nguyên, vừa giảm chi phí bảo vệ môi trường.

Tỉnh Phú Thọ cũng đã ban hành các chỉ đạo quyết liệt, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng ngành. Trong đó, Sở Xây dựng giữ vai trò chủ trì, nòng cốt trong việc điều phối thông tin cung cầu vật liệu. Ông Nguyễn Xuân Quang nhấn mạnh, giải pháp căn cơ nhất hiện nay là phải rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tạo hành lang thông thoáng cho doanh nghiệp mỏ khai thác đúng pháp luật nhưng đạt công suất tối đa. 

Quy hoạch tỉnh đến năm 2030 đã cập nhật đầy đủ các điểm mỏ với tổng trữ lượng khoảng 41 triệu m3 đá xây dựng, 30 triệu m3 cát xây dựng và 125 triệu m3 đất san lấp. Tuy nhiên, dù quy hoạch đã xác định nguồn tài nguyên đủ lớn, việc cấp phép khai thác thực tế vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu trước mắt của thị trường.

Bên cạnh đó, ngành xây dựng Phú Thọ đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và nghiên cứu nguồn vật liệu thay thế nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào cát tự nhiên và đất đồi. Sở Xây dựng đã có những hướng dẫn cụ thể khuyến khích các chủ đầu tư nghiên cứu sử dụng tro xỉ thạch cao đã qua xử lý hoặc các loại phế thải công nghiệp hợp chuẩn để làm vật liệu san lấp nền đường, công trình hạ tầng kỹ thuật... Đây được xem là hướng đi bền vững, vừa giải quyết bài toán thiếu hụt vật liệu trước mắt, vừa phù hợp với xu thế phát triển công trình xanh, bảo vệ cảnh quan môi trường sinh thái.

Việc khơi thông dòng chảy của nguồn vật liệu san lấp, kiểm soát chặt chẽ giá thành và tháo gỡ triệt để rào cản thủ tục, Phú Thọ kỳ vọng sẽ sớm tạo ra bước đột phá trong giải ngân vốn đầu tư công, đưa các công trình trọng điểm về đích đúng tiến độ, tạo nền tảng vững chắc thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội toàn diện trong giai đoạn tới.