Đây là cuộc điều tra quy mô toàn quốc đầu tiên sau hơn một thập kỷ nhằm cập nhật thực trạng mù lòa, nguyên nhân gây giảm thị lực và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt của người dân, qua đó tạo nền tảng dữ liệu phục vụ xây dựng chính sách phòng chống mù lòa và chăm sóc mắt trong giai đoạn mới.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu nhấn mạnh, phòng chống mù lòa không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành nhãn khoa mà còn tạo công bằng xã hội và phát triển con người.

Hiện Việt Nam ước tính có khoảng 2 triệu người mù hoặc giảm thị lực, trong đó khoảng 80% nguyên nhân gây mù có thể phòng ngừa hoặc điều trị được nếu được phát hiện sớm, quản lý tốt và tiếp cận dịch vụ kịp thời. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm đục thể thủy tinh, glôcôm, tật khúc xạ và nhiều bệnh lý mắt khác.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đánh giá, trong nhiều năm qua, chuyên ngành Mắt Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực như củng cố hệ thống nhãn khoa từ trung ương đến địa phương; mở rộng phẫu thuật đục thủy tinh thể; triển khai sàng lọc tật khúc xạ, quản lý bệnh võng mạc do đái tháo đường và chăm sóc mắt cộng đồng.

Tuy nhiên, mô hình bệnh tật về mắt đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của già hóa dân số, gia tăng các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp cùng sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng miền.

"Dữ liệu về tỷ lệ mù lòa, nguyên nhân gây mù, độ bao phủ phẫu thuật đục thể thủy tinh, chất lượng dịch vụ và rào cản tiếp cận của người dân cần được cập nhật đầy đủ hơn, chính xác hơn, phù hợp hơn với bối cảnh hiện nay", Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, RAAB 2026 không chỉ là một cuộc điều tra chuyên môn mà còn là bước khởi đầu để "xây dựng chính sách bằng bằng chứng, phân bổ nguồn lực bằng dữ liệu, tổ chức dịch vụ theo đúng nhu cầu thực tế của người dân".

Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị Bệnh viện Mắt Trung ương phối hợp chặt chẽ với các địa phương, chuyên gia quốc tế và các tổ chức đồng hành để triển khai chương trình bảo đảm khoa học, khách quan, chuẩn hóa và có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Cùng đó Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu dữ liệu thu thập phải "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", phục vụ trực tiếp chochiến lược quốc gia về phòng chống mù lòa trong giai đoạn mới.

Ngành Mắt cần chuyển mạnh từ điều trị đơn lẻ sang chăm sóc mắt toàn diện; từ tiếp cận theo bệnh viện sang dựa vào cộng đồng; từ can thiệp muộn sang phát hiện sớm và quản lý liên tục; đồng thời gắn chăm sóc mắt với y tế cơ sở, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, sức khỏe học đường và chuyển đổi số y tế.

Trong giai đoạn tới, chăm sóc mắt cần gắn chặt hơn với y tế cơ sở, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, sức khỏe học đường cũng như chuyển đổi số và hồ sơ sức khỏe điện tử.

Phát biểu tại lễ khởi động, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, các số liệu về cơ cấu bệnh lý mắt, tỷ lệ mắc bệnh và nguyên nhân gây bệnh là cơ sở rất quan trọng để các địa phương và quốc gia xây dựng kế hoạch chăm sóc mắt, phòng chống mù lòa, phát triển nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng phù hợp.

Việt Nam từng thực hiện các cuộc điều tra về mù lòa có thể phòng tránh được vào các năm 2007 và 2015. Từ kết quả các cuộc điều tra này, ngành y tế đã xác định được những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa như đục thủy tinh thể, glôcôm… qua đó triển khai hiệu quả các chiến dịch phòng chống mù lòa trên phạm vi toàn quốc.

"Mô hình chăm sóc mắt dựa vào cộng đồng cũng được hình thành, đưa dịch vụ nhãn khoa từ bệnh viện trung ương về tuyến tỉnh, tuyến huyện. Việt Nam đã thành công trong thanh toán bệnh mắt hột, giảm số mù lòa tồn đọng do đục thể thủy tinh, đồng thời phát triển hệ thống chăm sóc các bệnh mắt không lây nhiễm như tật khúc xạ, bệnh võng mạc do đái tháo đường", Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết.

Cuộc điều tra RAAB 2026 có sự tham gia của 48 điều tra viên đến từ 12 tỉnh, triển khai tại 317 cụm điều tra với tổng số 15.850 người được khảo sát. Các điều tra viên là bác sĩ, điều dưỡng chuyên khoa mắt cùng cán bộ y tế cơ sở sẽ trực tiếp đến từng địa bàn để khám sàng lọc và thu thập dữ liệu thực tế.

Tại lễ khởi động, lãnh đạo Bộ Y tế và Bệnh viện Mắt Trung ương cũng ghi nhận sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và các chuyên gia nước ngoài như Orbis, Fred Hollows Foundation, Eye Care Foundation, Brien Holden Vision Institute… trong hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo chuyên gia và kinh phí triển khai chương trình.

Những hỗ trợ về kỹ thuật, đào tạo và kinh phí được đánh giá có ý nghĩa quan trọng giúp cuộc điều tra thực hiện đúng chuẩn quốc tế và bảo đảm chất lượng dữ liệu.