Trong bối cảnh Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước, việc xây dựng nền điện ảnh hiện đại, giàu bản sắc, có sức cạnh tranh đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Đây cũng là nội dung được các nhà quản lý, chuyên gia, nghệ sĩ và nhà nghiên cứu trao đổi tại Hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới", diễn ra chiều 29/6, tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV).

Đổi mới tư duy để điện ảnh trở thành ngành công nghiệp văn hóa

Gần 40 năm sau công cuộc Đổi mới, điện ảnh Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu cả về nghệ thuật lẫn thị trường. Từ mô hình hoạt động chủ yếu dựa vào cơ chế bao cấp, ngành điện ảnh từng bước vận hành theo cơ chế thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước, mở rộng không gian sáng tạo, thu hút nhiều thành phần tham gia sản xuất, phát hành phim và tăng cường hợp tác quốc tế. Nhiều tác phẩm điện ảnh không chỉ tạo sức lan tỏa trong nước mà còn được giới thiệu tại các liên hoan phim quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình hội nhập sâu rộng và sự phát triển nhanh của công nghệ số đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ sinh thái điện ảnh hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển ngành công nghiệp văn hóa.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh, điện ảnh không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là phương thức hiệu quả quảng bá hình ảnh quốc gia, góp phần nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, điện ảnh cần được phát triển trên nền tảng kết hợp giữa văn hóa, công nghệ và công nghiệp sáng tạo.

Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các nghị quyết của Quốc hội và những chính sách liên quan đang tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư vào lĩnh vực điện ảnh. Đó cũng là cơ hội đẩy mạnh quảng bá phim Việt Nam ra nước ngoài, khuyến khích các đoàn phim quốc tế đến Việt Nam và từng bước hoàn thiện hệ sinh thái phát triển điện ảnh. Thời gian tới, Luật Điện ảnh sẽ tiếp tục được nghiên cứu, sửa đổi theo hướng tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy hợp tác công - tư và tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động sáng tạo, sản xuất, phát hành và phổ biến phim.

Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF IV, Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho rằng, công cuộc Đổi mới đã mở ra giai đoạn phát triển mới cho điện ảnh Việt Nam. Sự chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường đã tạo điều kiện để tư duy sáng tạo, phương thức sản xuất và cách tiếp cận khán giả có nhiều đổi mới.

Theo Tiến sĩ Ngô Phương Lan, mặc dù từng trải qua nhiều khó khăn và sức ép cạnh tranh của thị trường, nhiều tác phẩm điện ảnh thời kỳ Đổi mới vẫn giữ nguyên giá trị nhờ phản ánh chân thực đời sống, mạnh dạn tiếp cận các vấn đề xã hội và khắc họa sâu sắc số phận con người. Những giá trị đó đã góp phần định hình diện mạo điện ảnh Việt Nam trong gần bốn thập niên qua, đồng thời tạo nền tảng để điện ảnh tiếp tục phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Khơi thông nguồn lực để điện ảnh Việt Nam bứt phá

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng để điện ảnh thực sự trở thành ngành công nghiệp văn hóa, cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Theo đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, điện ảnh là lĩnh vực thay đổi rất nhanh cùng với sự phát triển của công nghệ và thị trường, trong khi một số cơ chế, chính sách vẫn chưa theo kịp thực tiễn. Vì vậy, cần có những chính sách phù hợp với đặc thù của điện ảnh nhằm khuyến khích sáng tạo, tạo điều kiện để các nhà làm phim mạnh dạn đầu tư những tác phẩm có giá trị nghệ thuật, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý sẽ góp phần khơi thông nguồn lực cho ngành điện ảnh phát triển bền vững.

Ở góc nhìn khác, nhà văn Châu La Việt cho rằng, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã mở ra tư duy mới trong phát triển văn hóa khi xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước. Theo nhà văn Châu La Việt, điện ảnh chỉ có thể trở thành một ngành công nghiệp khi hình thành được chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sáng tạo, sản xuất, phát hành đến khai thác thị trường.

Đề cập đến sự chuyển biến của ngôn ngữ điện ảnh, đạo diễn Lê Đức Tiến cho rằng, thời kỳ Đổi mới đã mở ra không gian sáng tạo rộng lớn hơn cho các nhà làm phim. Sự đa dạng về đề tài, thể loại và cách kể chuyện là một trong những dấu ấn nổi bật của điện ảnh Việt Nam gần bốn thập niên qua. Trong đó, dòng phim hài không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí mà còn phản ánh sinh động đời sống xã hội, thể hiện khả năng tự nhìn nhận và đổi mới tư duy sáng tạo.

Phát biểu tại hội thảo, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng Trương Thị Hồng Hạnh chia sẻ, những năm qua thành phố luôn quan tâm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng môi trường sáng tạo và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động điện ảnh. Qua bốn kỳ tổ chức, Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng từng bước khẳng định vị thế là sự kiện điện ảnh tiêu biểu của khu vực, trở thành điểm gặp gỡ của các nhà quản lý, nghệ sĩ, nhà sản xuất, chuyên gia và công chúng yêu điện ảnh trong nước, quốc tế.

Bà Trương Thị Hồng Hạnh cho rằng, hội thảo không chỉ góp phần nhìn lại chặng đường phát triển của điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới mà còn gợi mở nhiều giải pháp về cơ chế, chính sách nhằm phát triển điện ảnh gắn với công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo. Đây cũng là cơ hội để Đà Nẵng tăng cường kết nối với các tổ chức điện ảnh, các nhà làm phim trong và ngoài nước; thúc đẩy hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực, quảng bá bối cảnh quay phim và thu hút các hoạt động sản xuất điện ảnh.

Nhìn từ hành trình gần 40 năm Đổi mới, điện ảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển mới khi chủ trương phát triển văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh ngày càng được cụ thể hóa bằng các chính sách về đầu tư, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực, mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng thị trường điện ảnh là những điều kiện quan trọng để điện ảnh Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, đóng góp hiệu quả vào sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa.