Đà tăng của thị trường chưa lan tỏa đến doanh nghiệp nhỏ

Chỉ số Nikkei của Nhật Bản đã vượt mốc 70.000 điểm, đánh dấu giai đoạn bùng nổ mới của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), sự khởi sắc này vẫn còn khá xa vời.

Ông Yasuhisa Hirohama, Chủ tịch Công ty Hirohama chuyên sản xuất linh kiện vỏ lon kim loại tại Tokyo, cho biết khoảng cách giữa sự hưng phấn trên thị trường tài chính và thực tế kinh doanh ngày càng lớn. Do thiếu hụt lao động, doanh nghiệp buộc phải tăng lương để giữ chân nhân viên, trong khi lợi nhuận không tăng tương ứng.

Theo truyền thông Nhật Bản, đây là thách thức lớn đối với mục tiêu của Thủ tướng Sanae Takaichi trong việc tạo ra vòng xoáy tích cực giữa tăng lương, tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Dù các tập đoàn lớn đã ghi nhận năm thứ ba liên tiếp tăng lương trên 5%, phần lớn SME - chiếm hơn 99% số doanh nghiệp tại Nhật Bản - vẫn gặp khó trong việc hấp thụ chi phí lao động và nguyên liệu nhập khẩu tăng cao hoặc chuyển phần chi phí này sang giá bán. Đồng yen suy yếu và căng thẳng tại Trung Đông càng khiến nhiều doanh nghiệp chưa dám cam kết tăng lương.

Chính phủ kỳ vọng tăng lương thúc đẩy tăng trưởng

Trong chiến lược kinh tế mới, Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu sớm đạt tăng trưởng GDP thực trên 1% mỗi năm, đồng thời duy trì lạm phát ổn định quanh mức mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ).

Chính phủ coi tăng lương là nền tảng của chiến lược tăng trưởng, giúp thu hút nhân lực, thúc đẩy đầu tư nâng cao năng suất và mở rộng nhu cầu trong nền kinh tế. Mục tiêu là tạo ra chu kỳ bền vững giữa khả năng sinh lời của doanh nghiệp và thu nhập của người lao động.

Trong bối cảnh đó, BOJ đã nâng lãi suất lên 1% lần đầu tiên sau hơn ba thập kỷ, thị trường chứng khoán liên tục lập kỷ lục nhờ lợi nhuận doanh nghiệp và làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), trong khi lạm phát đã trở thành trạng thái bình thường sau nhiều năm giảm phát.

Khoảng cách ngày càng lớn

Theo Tổng Liên đoàn Công đoàn Nhật Bản, các SME chỉ tăng lương bình quân 4,69% trong năm nay, thấp hơn so với các doanh nghiệp lớn.

Ngược lại, SoftBank đã phê duyệt mức tăng lương kỷ lục 7,7% nhằm thu hút nhân tài và chuẩn bị cho giai đoạn tăng trưởng nhờ AI. Doanh nghiệp này đặt mục tiêu tăng lợi nhuận ròng thêm 27% trong giai đoạn tài khóa 2025-2030.

Dù tiền lương danh nghĩa tiếp tục tăng sau các cuộc đàm phán mùa xuân, tiền lương thực tế vẫn chưa ổn định. Dữ liệu của Bộ Lao động Nhật Bản cho thấy tiền lương thực tế tăng liên tiếp trong 5 tháng tính đến tháng 5, nhưng các chuyên gia cảnh báo xu hướng này có thể đảo chiều nếu lạm phát tiếp tục vượt tốc độ tăng lương.

Ông Yukihiro Morita, nhà kinh tế Viện Nghiên cứu Meiji Yasuda, cho rằng khi các chương trình trợ giá nhiên liệu và điện dần kết thúc từ mùa thu, trong khi giá thực phẩm vẫn tăng, tiền lương thực tế có nguy cơ quay trở lại mức âm, nhất là nếu căng thẳng Trung Đông tiếp tục đẩy giá năng lượng leo thang.

Áp lực chi phí vẫn đè nặng lên SME

Theo ông Katahiro Yasukochi, Chủ tịch Hiệp hội Công nhân ngành Kim loại, Máy móc và Chế tạo Nhật Bản (JAM), kết quả tăng lương năm nay nhìn chung tích cực nhưng sự phân hóa giữa các doanh nghiệp ngày càng rõ nét. Nhiều doanh nghiệp không thể chuyển chi phí tăng sang giá bán nên cũng không đủ khả năng nâng lương.

Khảo sát của Liên đoàn Quốc gia các Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ Nhật Bản (NFSBA) cho thấy 37% doanh nghiệp có dưới 300 lao động chưa tăng giá bán để bù đắp chi phí trong năm qua, trong khi chỉ 13% có thể chuyển được hơn 70% mức tăng chi phí sang khách hàng.

Chính phủ Nhật Bản từ năm 2023 đã tăng cường giám sát các tập đoàn lớn trong đàm phán với nhà cung cấp nhằm giảm áp lực lên SME. Tuy nhiên, việc thương lượng giá vẫn rất khó khăn, đặc biệt trong các ngành có nhiều tầng nhà thầu phụ như logistics, xây dựng và ôtô.

Bên cạnh đó, đồng yen suy yếu tiếp tục tạo lợi thế cho các tập đoàn đã chuyển hoạt động sản xuất ra nước ngoài, nhưng lại khiến SME phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu chịu áp lực lớn hơn về chi phí.

Để thúc đẩy tăng trưởng dài hạn, Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu huy động hơn 370.000 tỷ yen vốn đầu tư công và tư nhân đến năm tài khóa 2040, tập trung vào các lĩnh vực như AI, quốc phòng và công nghệ sinh học.