Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là bộ ba động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới, đưa Việt Nam bứt phá và trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao.

Phát triển dựa trên tri thức và công nghệ

Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia của Bộ Chính trị, cùng một số nghị quyết, văn bản, chính sách pháp luật liên quan... đã xác định rõ, bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quyết định tăng trưởng của đất nước.

Điểm cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới dựa trên ba động lực trên là khả năng tạo ra tri thức và chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế. Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, khoa học và công nghệ tạo ra tri thức, công cụ mới, đổi mới sáng tạo, giúp chuyển hóa tri thức thành sản phẩm và dịch vụ, trong khi chuyển đổi số giúp lan tỏa nhanh trên quy mô toàn xã hội, tạo ra tăng trưởng và giá trị gia tăng. Điều này cho thấy khoa học và công nghệ không chỉ là lĩnh vực hỗ trợ, mà đang trở thành nền tảng của toàn bộ nền kinh tế, quyết định năng suất, hiệu quả, năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một đóng góp quan trọng nhất của khoa học và công nghệ là tạo ra các động lực tăng trưởng mới thông qua hình thành các ngành kinh tế mới và công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, blockchain, IoT và các công nghệ số tiên tiến khác.

Cũng theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô sản xuất, thì nay phụ thuộc vào năng lực sáng tạo, làm chủ và ứng dụng công nghệ. Tăng trưởng nhanh có thể đến từ khả năng “biến vấn đề thành thị trường, thành cơ hội kinh doanh thay vì coi là gánh nặng”. Cách tiếp cận này cho thấy khoa học và công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn tạo ra các không gian tăng trưởng mới, mở rộng dư địa phát triển của nền kinh tế.

Động lực tăng trưởng thực chất

Sự phát triển của các lĩnh vực công nghệ mới và công nghệ chiến lược đã và đang trở thành động lực tăng trưởng thực chất của nền kinh tế Việt Nam, không chỉ ở quy mô doanh thu mà còn ở chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trước hết, lĩnh vực công nghệ số đã trở thành một trụ cột tăng trưởng quan trọng nhất. Năm 2025, doanh thu toàn ngành công nghiệp công nghệ số của Việt Nam đạt khoảng 198 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước; đóng góp vào GDP khoảng 1,075 triệu tỷ đồng (tương đương gần 40,9 tỷ USD), tăng 10% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 178 tỷ USD, tăng 35%, tiếp tục giữ vai trò là một trong những nguồn thu ngoại tệ chủ lực của nền kinh tế.

Những con số này cho thấy công nghệ số không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà đã trở thành khu vực sản xuất và xuất khẩu chủ lực. Đây là sự chuyển dịch mang tính cấu trúc, phản ánh quá trình chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động chi phí thấp và gia công lắp ráp sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Một lĩnh vực công nghệ chiến lược khác đang tạo ra tác động rõ nét là ngành công nghiệp bán dẫn và điện tử. Sự tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Intel, Samsung, Amkor cùng nhiều đối tác công nghệ quốc tế, góp phần nâng cao năng lực công nghiệp quốc gia. Chính phủ cũng đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 và xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, thiết kế và sản xuất chip trong nước. Tháng 1/2026, tại Khu công nghệ cao Hoà Lạc, Tập đoàn Viettel đã khởi công xây dựng nhà máy chip đầu tiên theo tiến trình từ 32nm tại Khu công nghệ cao Hoà Lạc, dự kiến bắt đầu sản xuất thử nghiệm từ năm 2028.

Việc tham gia ngày càng sâu hơn vào ngành bán dẫn không chỉ giúp Việt Nam chuyển từ vai trò lắp ráp sang thiết kế và phát triển công nghệ, mà còn góp phần nâng cao giá trị gia tăng của ngành công nghiệp điện tử và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng nổi lên như một lĩnh vực chiến lược có khả năng tạo ra đột phá về năng suất và tăng trưởng. Các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã bắt đầu đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng AI. Tập đoàn FPT đã triển khai dự án trung tâm AI trị giá khoảng 174 triệu USD và kế hoạch xây dựng “nhà máy AI” trị giá 200 triệu USD, nhằm phát triển các ứng dụng AI, trung tâm dữ liệu và đào tạo nhân lực công nghệ cao.

Sự gia tăng nhanh chóng về số lượng doanh nghiệp công nghệ cho thấy quá trình hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ. Điều này không chỉ tạo ra tăng trưởng trong ngắn hạn, mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn thông qua đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ nội sinh.

Có thể thấy, các lĩnh vực công nghệ chiến lược như công nghệ số, công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP, xuất khẩu và doanh thu, mà còn có tác động lan tỏa sâu rộng đến toàn bộ nền kinh tế. Sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược cho thấy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đang chuyển dần từ mô hình dựa vào tài nguyên và lao động sang mô hình dựa vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Đây chính là nền tảng quan trọng để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nâng cao chất lượng tăng trưởng, từng bước đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Lan tỏa thành quả khoa học công nghệ với chuyển đổi số

Trong mô hình tăng trưởng mới, chuyển đổi số đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lan tỏa các thành quả khoa học và công nghệ. Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, chuyển đổi số là quá trình tạo ra phiên bản số của toàn bộ thế giới thực, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo ra các giá trị mới.

Đổi mới sáng tạo đóng vai trò kết nối nghiên cứu với thị trường, giúp các kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Việc phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ sẽ góp phần thúc đẩy quá trình này. Tăng trưởng trong giai đoạn mới không chỉ phụ thuộc vào năng lực nghiên cứu, mà còn phụ thuộc vào khả năng đưa công nghệ vào thực tiễn và lan tỏa rộng rãi trong toàn xã hội.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, một điều kiện quan trọng để khoa học và công nghệ trở thành động lực tăng trưởng là hoàn thiện thể chế theo hướng chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra, từ cấp kinh phí nghiên cứu sang đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm các hoạt động khoa học và công nghệ gắn với nhu cầu thực tiễn, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định rõ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu nâng cao năng lực tự chủ của đất nước trên tất cả các lĩnh vực. Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, tinh thần của Nghị quyết là trao quyền tự chủ trong nghiên cứu khoa học, chấp nhận rủi ro và khuyến khích sáng tạo, qua đó giải phóng nguồn lực đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội. Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã và đang là yếu tố quyết định đối với mô hình tăng trưởng mới. Việc thúc đẩy phát triển các lĩnh vực này không chỉ mở ra các không gian tăng trưởng mới, mà còn tạo nền tảng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng năng suất lao động và củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.