Thành công rất tốt đẹp của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị cao trong việc mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.  Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định trở thành động lực then chốt của tăng trưởng; là nền tảng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh; là công cụ nâng cao hiệu quả quản trị; là phương thức để tạo ra các mô hình kinh doanh mới, việc làm mới, giá trị gia tăng mới. Yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển nhanh từ nhận thức sang hành động, đưa các quyết sách của Đại hội XIV vào cuộc sống bằng những kết quả cụ thể, đo đếm được.

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo - trụ cột của tư duy phát triển mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch sâu sắc của mô hình tăng trưởng, phương thức sản xuất và cấu trúc quyền lực kinh tế, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định vị thế và sức cạnh tranh của mỗi quốc gia. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tri thức đang làm thay đổi căn bản cách thức phát triển truyền thống.

Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện tư duy phát triển mới khi xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của tăng trưởng, là nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; là công cụ quan trọng để đổi mới phương thức quản trị quốc gia; đồng thời là phương thức tạo ra các mô hình kinh doanh mới, việc làm mới và giá trị gia tăng mới cho xã hội.

Đây là sự kế thừa và phát triển tư duy nhất quán của Đảng qua các nhiệm kỳ, đồng thời là bước nhấn mạnh có tính đột phá trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ngày càng trở nên cấp bách. Việc đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển không chỉ xuất phát từ xu thế thời đại, mà còn từ chính yêu cầu nội tại của nền kinh tế Việt Nam trong quá trình vượt qua bẫy thu nhập trung bình, nâng cao năng lực tự chủ và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Trước đó, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm các nước dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số và chính phủ điện tử; kinh tế số đóng góp tối thiểu 30% GDP; tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên 80%; giao dịch không dùng tiền mặt chiếm khoảng 80%; trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh không gian mạng. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới, kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP và nằm trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới sáng tạo.

Sau hơn một năm triển khai, việc thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo), nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị đã có chuyển biến rõ nét; thể chế, chính sách từng bước được hoàn thiện; nguồn lực tài chính cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được ưu tiên bố trí; chuyển đổi số trong hệ thống chính trị được triển khai đồng bộ hơn; mô hình hợp tác giữa Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp dần hình thành; các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh và các công nghệ chiến lược được xác định là hướng đi trọng tâm. Đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào GDP tiếp tục gia tăng, khẳng định vai trò động lực quan trọng đối với tăng trưởng và nâng cao năng suất lao động quốc gia.

Tuy nhiên, Ban Chỉ đạo cũng chỉ rõ những hạn chế, điểm nghẽn cần sớm khắc phục, như: một số cơ chế, chính sách chậm được hướng dẫn, triển khai; hạ tầng và năng lực số ở cơ sở còn yếu; dữ liệu quốc gia và chuyên ngành chưa được chuẩn hóa, khai thác hiệu quả; tiến độ phân bổ và giải ngân nguồn lực chưa đồng đều; nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược còn thiếu; yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh mạng ngày càng đặt ra cấp bách.

Những vấn đề đó đòi hỏi phải có cách tiếp cận quyết liệt hơn, hành động mạnh mẽ hơn, chuyển nhanh từ “chủ trương đúng” sang “kết quả cụ thể”, tạo nền tảng vững chắc để khoa học, công nghệ và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới như đã nêu trong Văn kiện Đại hội XIV.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Để đạt được các mục tiêu xây dựng, phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh nhiệm vụ: “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.

Theo đó, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ phù hợp với nguyên tắc thị trường, chuẩn mực và thông lệ quốc tế; nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đạt trình độ tiên tiến ở những lĩnh vực quan trọng, thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao.

Tạo môi trường thuận lợi để khu vực tư nhân tin tưởng, sẵn sàng tham gia đầu tư, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Hình thành các tổ chức, các nhóm nghiên cứu và triển khai mạnh, đạt trình độ khu vực và thế giới. Phát triển và khai thác có hiệu quả hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là hạ tầng số, cơ sở dữ liệu lớn, kinh tế dữ liệu.

Chủ động đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế về khoa học, công nghệ; xây dựng mạng lưới đổi mới sáng tạo, thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài. Hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh, môi trường hoạt động sáng tạo cho đội ngũ chuyên gia, nhất là những chuyên gia giỏi, có nhiều cống hiến cho đất nước.

Phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể nghiên cứu mạnh, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Xây dựng, nuôi dưỡng văn hoá đổi mới sáng tạo. Nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia, địa phương, ngành. Thúc đẩy liên kết giữa hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, ngành, vùng gắn với các chuỗi giá trị, mạng lưới đổi mới sáng tạo khu vực và toàn cầu…

Chuyển mạnh từ “nói” sang “làm” - thước đo là sự hài lòng của Nhân dân

Trong bài viết “Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!”, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Nghị quyết đã có, Chương trình đã rõ, vấn đề còn lại là hành động”. Đại hội XIV yêu cầu tất cả các cấp ủy đảng khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết thành các chương trình, kế hoạch phù hợp, đưa nhanh các quyết sách vào cuộc sống; kiên quyết khắc phục tình trạng “nói nhiều làm ít”, “nói hay, làm dở”, “nói không đi đôi với làm”. Mỗi cấp ủy, mỗi tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, đặc biệt người đứng đầu, phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu đi đầu trong việc biến quyết sách thành hiện thực; “phải xác định rõ mục tiêu, giải pháp, gắn trách nhiệm với kết quả, gắn đột phá với bền vững và kỷ luật thực thi phải gắn với sự hài lòng của Nhân dân”.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Chuyển sang giai đoạn mới, mỗi chủ trương đúng đắn khi ban hành phải được thực hiện với quyết tâm gấp mười lần và hành động gấp trăm lần trong thực tiễn”.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tinh thần ấy càng phải được quán triệt sâu sắc. Mỗi chủ trương ban hành phải được triển khai với quyết tâm chính trị cao nhất, nỗ lực lớn nhất và hành động quyết liệt nhất; gắn trách nhiệm với kết quả, gắn đột phá với bền vững và lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo cao nhất cho hiệu quả công việc.

Với định hướng rõ ràng của Đại hội XIV và tinh thần hành động quyết liệt trong toàn hệ thống chính trị, tin tưởng rằng thời gian tới khoa học, công nghệ và chuyển đổi số sẽ tạo ra những chuyển biến thực chất hơn, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và chất lượng cuộc sống của Nhân dân.