Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) ước tính có tới 40% lượng thực phẩm được sản xuất tại châu Phi bị thất thoát trong khoảng thời gian từ sau thu hoạch đến khi đưa ra thị trường. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cơ sở hạ tầng lưu trữ và vận chuyển lạc hậu. Tại nhiều quốc gia châu Phi, nông dân thường thiếu các cơ sở làm lạnh, buộc phải bán nông sản ngay sau khi thu hoạch với giá rẻ, trong khi nắng nóng cực độ do biến đổi khí hậu lại làm cho rau quả, sản phẩm từ sữa và cá bị hư hỏng nhanh hơn.

Ông Emmanuel Aziebor, Giám đốc khu vực châu Phi của CLASP – tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ các thiết bị tiết kiệm năng lượng – nhận định: “Kho lạnh vẫn là một trong những mắt xích còn thiếu trong chuỗi giá trị nông nghiệp của châu Phi”. Theo ông, khi nông dân có thể bảo quản nông sản lâu hơn, họ sẽ tiếp cận được thị trường tốt hơn, giảm lãng phí và trực tiếp gia tăng thu nhập.

Để giải quyết tình trạng này, các hệ thống kho lạnh, nhà kho và trung tâm làm mát chạy bằng năng lượng Mặt trời đã ra đời. Những hệ thống này hoạt động độc lập, không phụ thuộc vào lưới điện quốc gia đắt đỏ và thiếu ổn định. Điển hình như mô hình của công ty chuỗi cung ứng lạnh SoKo Fresh (Kenya), cho phép nông dân trả phí dựa trên số kg hàng hóa lưu trữ, thay vì phải đầu tư khoản chi phí ban đầu lên tới 30.000 USD để sở hữu một kho lạnh riêng. Bà Mumiah chia sẻ: “Chúng tôi không còn bị buộc phải bán ngay lập tức vì sợ sản phẩm bị hỏng. Chúng tôi có thể chờ thu gom và vẫn duy trì được chất lượng”.

Nhờ công nghệ trên, SoKo Fresh đã giảm tỷ lệ hư hỏng sản phẩm cho khách hàng từ mức 50% xuống dưới 2%, đồng thời giúp nông dân kiếm được nhiều hơn tới 50% lợi nhuận trên mỗi kg nông sản. Xu hướng này đang lan rộng mạnh mẽ tại nhiều quốc gia như Nigeria, Ethiopia, Rwanda và Nam Phi. Tại Nigeria, các công ty như ColdHubs lắp đặt kho lạnh cỡ lớn tại các chợ đầu mối, còn ở Rwanda, hệ thống làm lạnh hỗ trợ đắc lực cho các hợp tác xã sữa. Trong khi đó, tại Ethiopia, công nghệ này đang tiếp sức cho lĩnh vực xuất khẩu rau quả phát triển nhanh chóng.

Không chỉ dừng lại ở kho lạnh, sự bùng nổ của năng lượng Mặt trời còn mang đến các hệ thống tưới tiêu, máy xay xát và thiết bị chế biến, giúp các cộng đồng nông thôn gia tăng giá trị cho nông sản ngay tại chỗ. Bà Carol Koech, Phó Chủ tịch phụ trách châu Phi của Liên minh Năng lượng toàn cầu vì con người và hành tinh, nhấn mạnh: “Thách thức hiện nay không phải là chứng minh các hệ thống này hoạt động hiệu quả, mà là xây dựng đủ các dự án khả thi về mặt tài chính để thu hút nguồn vốn đầu tư lớn hơn và mở rộng quy mô trên nhiều quốc gia”.

Theo các nhà phân tích, việc sử dụng năng lượng Mặt trời không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là giải pháp xanh, giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu diesel từ máy phát điện truyền thống và giảm phát thải khí nhà kính, tuy nhiên rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là nguồn vốn. Các nhà đầu tư thương mại vẫn coi những công nghệ này có rủi ro cao do thị trường nông nghiệp còn phân mảnh và thiếu các mô hình kinh doanh có lợi nhuận ổn định được chứng minh rõ ràng.

Để thực sự thay đổi vị thế của nông dân châu Phi, giới chuyên gia cho rằng cần sự chung tay của các tổ chức tài chính, nhà tài trợ trong việc cung cấp các khoản vay lãi suất thấp, từ đó tạo tiền đề cho công nghệ năng lượng Mặt trời trở thành động lực tăng trưởng bền vững, đưa điện năng thực sự trở thành sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân trên toàn Lục địa Đen.