Theo kênh CNN ngày 28/5, khi khởi động chiến dịch tranh cử tổng thống vào cuối năm 2022, ông Donald Trump đã chỉ trích Tổng thống Joe Biden vì mạnh tay xả dầu từ kho dự trữ khẩn cấp của Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trong lễ phát động chiến dịch tranh cử năm 2024 tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, ông Trump nói: “Các kho dự trữ chiến lược quốc gia mà tôi đã lấp đầy gần như bị rút cạn nhằm giữ giá xăng thấp hơn ngay trước cuộc bầu cử”, ám chỉ các đợt xả dầu kỷ lục từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) dưới thời Tổng thống Joe Biden.

Nhưng hiện nay, khi cử tri có tâm lý bất mãn do giá xăng tăng, Tổng thống Trump đang rút dầu từ kho dự trữ khẩn cấp của quốc gia với tốc độ còn nhanh hơn ông Biden trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay.

Không chỉ quy mô xả dầu từ SPR dưới thời ông Trump vượt các mức kỷ lục, lượng dầu thô còn lại trong kho dự trữ cũng đang giảm gần mức thấp nhất kể từ đầu những năm 1980. Khi đó, qui mô nền kinh tế Mỹ nhỏ hơn nhiều và tiêu thụ ít năng lượng hơn.

Các biện pháp khẩn cấp được triển khai vào mùa xuân năm nay cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng dầu mỏ và cuộc chạy đua trên toàn cầu nhằm thay thế lượng dầu thô bị mắc kẹt tại vịnh Ba Tư.

Lượng dầu khẩn cấp suy giảm cũng nhắc nhở rằng giới chức Mỹ sẽ phải bổ sung lại SPR sau đó. Đây là nỗ lực có thể khiến nhu cầu và giá dầu tiếp tục ở mức cao.

Ông Matt Smith, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ tại công ty tình báo năng lượng Kpler, nói: “Không thể cứ lấy dầu ra dùng rồi bỏ đó. Số dầu đó sẽ phải được bơm trở lại vào một thời điểm nào đó và điều đó sẽ dẫn tới giá cao hơn”.

SPR giảm 50 triệu thùng so với trước chiến tranh

Dĩ nhiên, những thời điểm như hiện nay chính là lý do sử dụng SPR. Nằm trong hệ thống các hang muối ngầm ở bang Texas và Louisiana, SPR là kho dự trữ dầu thô khẩn cấp lớn nhất thế giới. Kho này đã được các tổng thống thuộc cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ sử dụng trong thời gian xảy ra chiến tranh, bão lũ và những gián đoạn nguồn cung khác.

Ví dụ, ông Biden đã mạnh tay sử dụng SPR sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022 khiến giá xăng lần đầu tiên vượt 5 USD/gallon. Theo dữ liệu liên bang, lượng dầu trong SPR giảm từ khoảng 638 triệu thùng vào tháng 1/2021 xuống mức thấp nhất trong 40 năm là 347 triệu thùng vào tháng 7/2023.

Theo S&P Global Energy, việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa vào cuối tháng 2 đã khiến hơn 1,2 tỷ thùng dầu thô bị mắc kẹt.

Để giúp bù đắp thiếu hụt, SPR đã xả 9,1 triệu thùng dầu thô chỉ riêng trong tuần trước. Con số này chỉ thấp hơn đôi chút so với mức cao nhất mọi thời đại ghi nhận vào tuần trước đó.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu, lượng dầu trong SPR đã giảm khoảng 50 triệu thùng, tương đương 12%, xuống còn 365 triệu thùng và đây là mức thấp nhất kể từ tháng 4/2024.

Đáng chú ý, lượng dầu khẩn cấp này không chỉ cung cấp cho các nhà máy lọc dầu Mỹ. Theo ước tính của Kpler, khoảng một nửa lượng dầu thô được xả trong tháng 4 và tháng 5 đã được xuất khẩu.

Ông Smith nói: “Mỹ về cơ bản là nhà cung cấp cuối cùng. Phần còn lại của thế giới cần lượng dầu đó”.

Các nước ở châu Á và châu Âu chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng khi eo biển Hormuz đóng cửa, khiến họ phải chuyển sang dầu thô Mỹ để thay thế. Xu hướng này có thể sẽ tiếp diễn nếu cuộc khủng hoảng kéo dài.

Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại công ty RBC Capital Markets, bình luận: “Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận, có lẽ cũng sẽ mất sáu tuần để giải tỏa tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, qua đó tiếp tục gây áp lực lên lượng tồn kho trong mùa nhu cầu cao điểm mùa hè. Châu Âu hoàn toàn có thể phải phân phối nhiên liệu theo định mức”.

Nguy cơ ảnh hưởng đến vận hành

Lượng dầu thương mại dự trữ của Mỹ cũng đang giảm nhanh. Thị trường đặc biệt chú ý tới lượng dầu thô dự trữ tại Cushing (bang Oklahoma) vì đây là nơi định giá hợp đồng tương lai dầu thô West Texas Intermediate (WTI).

Dữ liệu của Kpler cho thấy lượng tồn kho tại Cushing đã giảm từ khoảng 33 triệu thùng cách đây bảy tuần xuống khoảng 24,5 triệu thùng hiện nay. Theo ông Smith, mức này đang tiến gần 20 triệu thùng - ngưỡng ảnh hưởng đến hoạt động vận hành. Ông nói thêm: “Không thể rút xuống bằng 0 vì có cặn ở đáy các bể chứa. Cần duy trì một lượng nhất định để hệ thống tiếp tục hoạt động”.

Về phần mình, chuyên gia Croft cho rằng thế giới đang sắp cạn dầu dự trữ, nhưng cho biết phản ứng của thị trường vẫn nhẹ do kỳ vọng về thỏa thuận Mỹ - Iran.

Khả năng hạn chế xuất khẩu

Làn sóng xuất khẩu dầu của Mỹ, cùng với việc các kho dự trữ khẩn cấp và thương mại suy giảm, có thể khiến giới chức Mỹ cân nhắc biện pháp mạnh nhất: hạn chế hoặc thậm chí cấm xuất khẩu.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng hạn chế hoặc cấm xuất khẩu có thể tạm thời kéo giảm giá xăng tại Mỹ, nhưng cũng có nguy cơ tiếp tục làm bất ổn hệ thống năng lượng toàn cầu và gây thiệt hại nghiêm trọng cho các nhà máy lọc dầu cũng như các nhà sản xuất Mỹ.

Nhà Trắng nhấn mạnh chưa xem xét biện pháp này.

Theo ông Smith, thay vì áp đặt hạn chế xuất khẩu, các yếu tố thị trường cuối cùng sẽ tự khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Mỹ chững lại.

Ông cho biết lượng tồn kho dầu suy giảm, đặc biệt tại Cushing, sẽ thu hẹp chênh lệch giá giữa dầu WTI và dầu Brent tới mức dầu Mỹ trở nên kém hấp dẫn hơn đối với người mua nước ngoài. Ông đặt câu hỏi: “Nhưng khi Mỹ không còn cung cấp dầu cho thị trường nữa, các nước khác sẽ tìm dầu thô ở đâu?”.