02:17 11/02/2026

Khi tình yêu được viết giữa khói lửa chiến tranh

Những trích đoạn đặc sắc từ bộ sưu tập hơn 200 bức thư tình kể lại hành trình yêu đương và kết hôn của một cặp đôi trong Chiến tranh Thế giới thứ 2 hiện đang được Thư viện Công cộng Nashville (Mỹ) giới thiệu dưới hình thức trực tuyến, mang đến góc nhìn chân thực và đầy xúc động về tình yêu trong thời chiến.

Chú thích ảnh
Những lá thư của William Raymond Whittaker (còn gọi là Ray) và Jane Dean được tìm thấy trong ngôi nhà tại Nashville từng thuộc sở hữu của gia đình Jane. Ảnh: vi.library.nashville.gov

Những lá thư của William Raymond Whittaker (còn gọi là Ray) và Jane Dean được tìm thấy trong ngôi nhà tại Nashville từng thuộc sở hữu của gia đình Jane. Năm 2016, những bức thư này đã được tặng cho Cơ quan Lưu trữ Metro Nashville. Cho đến nay, mặc dù thư viện không lưu giữ được lá thư đầu tiên của Ray gửi cho cô người yêu, từng là sinh viên cùng Trường Y khoa Meharry ở thủ phủ bang Tennessee, nhưng những lá thư hồi âm của Jane khi đang làm kỹ thuật viên xét nghiệm y khoa tại Đại học Vanderbilt thì vẫn còn nguyên vẹn. 

Trong thư đề ngày 30/7/1942, Jane vừa vui vừa lo lắng khi biết Ray đang ở trong trong quân ngũ và đã thổ lộ rằng anh luôn giữ vị trí đặc biệt trong trái tim của mình. Jane còn viết về những cặp đôi đã kết hôn như một gợi ý về tương lai của hai người và khép lại lá thư bằng dòng chữ: “Hãy viết thư, gửi điện tín hoặc gọi cho em sớm nhé. Thương mến, Jane!”.

Chỉ sau 2 tháng trao đổi kể từ lá thư đầu tiên, tình cảm giữa Ray và Jane đã nồng ấm hơn nhiều. Từ doanh trại ở Alabama, Ray úp mở ý định cầu hôn và hài hước nhắc đến mức lương cao hơn dành cho sĩ quan đã có gia đình. Trong một bức thư đề tháng 9/1942 (không ghi ngày cụ thể), Ray viết: “Anh có điều rất quan trọng muốn nói khi gặp em và em sẽ ngạc nhiên lắm… Có thể anh sẽ hỏi cưới em. Chẳng ai biết trước được”. Jane ban đầu tỏ ra thận trọng, tự hỏi liệu tình cảm của Ray có phải chỉ là cảm xúc xuất phát từ nỗi cô đơn khi xa nhà. Tuy nhiên, Ray khẳng định tình yêu của mình đối với Jane là chân thành và bền vững, bất chấp những biến động của thời cuộc. 

Cuối cùng, Ray đã chinh phục được trái tim Jane. Hai người kết hôn ngày 7/11/1942 tại Birmingham. Sau đó, Jane trở lại với công việc và gia đình ở Nashville, còn Ray quay về đơn vị. Trong bức thư ngày 9/11 cùng năm, Jane gọi Ray là “người chồng yêu dấu của em”. Bà bày tỏ hạnh phúc khi được nên duyên với Ray, nhưng cũng xót xa vì chiến tranh khiến họ phải sớm xa nhau. Bà viết: “Giờ đây mọi thứ quá bất định và chúng ta chỉ có vài giờ hạnh phúc ngắn ngủi bên nhau. Nhưng có lẽ chiến tranh rồi sẽ sớm kết thúc và chúng ta sẽ được ở bên nhau mãi mãi”.

Theo các nhà lưu trữ, không chỉ là câu chuyện tình yêu, những lá thư còn phản ánh sinh động bối cảnh xã hội đương thời, từ vấn đề chủng tộc, giới tính đến công việc, đời sống quân ngũ và những đổi thay của thời cuộc. “Bạn không thể không mỉm cười khi đọc những bức thư này... Đó là cái nhìn rất riêng tư về hai con người bình thường trong một giai đoạn vô cùng phức tạp của lịch sử”, chuyên gia lưu trữ Kelley Sirko chia sẻ. 

Các nhà lưu trữ cho biết họ chưa tìm được thân nhân còn sống của Ray và Jane nên phần lớn thông tin về cuộc đời họ đến từ chính những lá thư. Được biết, Ray qua đời tại Nashville năm 1989 và hai người không có con.

Bộ sưu tập hiến tặng còn bao gồm một số bức ảnh và phù hiệu của Ray thuộc Hội Alpha Phi Alpha dành cho người Mỹ gốc Phi.

Phương Oanh (TTXVN)