Không giống như các cú sốc dầu mỏ trong quá khứ do lệnh cấm vận, cuộc khủng hoảng này được thúc đẩy bởi một sự bùng nổ dữ dội và chưa từng có về nhu cầu. Trong 18 tháng qua, cơn khát năng lực tính toán cho trí tuệ nhân tạo (AI) đã tăng vọt từ 40 - 60 lần. Chuỗi cung ứng điện tử vốn đã căng thẳng, giờ lại đang đứng trước nguy cơ đứt gãy.

Bản chất nhu cầu đã thay đổi

Lý do chính khiến thị trường đánh giá sai mức độ nghiêm trọng của cú sốc này là sự hiểu lầm về bản chất của việc tiêu thụ silicon. Mô hình nhu cầu AI trước đây vẫn là tương tác "tốc độ con người": Người dùng nhập câu lệnh, chatbot trả lời và giao dịch kết thúc.

Kỷ nguyên đó đã qua. Vào cuối năm 2025, bản chất của khối lượng công việc đã thay đổi một cách cơ bản. Thế giới đã chuyển từ chatbot sang các AI tác nhân. Các hệ thống này không chờ đợi mệnh lệnh mà chạy trong các vòng lặp tự hành liên tục để lập kế hoạch, thực thi và sửa lỗi. Một chỉ thị duy nhất từ con người có thể kích hoạt hàng nghìn bước suy luận nội bộ, khiến mô hình phải chạy 24/7 và tạo ra gánh nặng khủng khiếp cho phần cứng.

Đồng thời, việc tích hợp AI vào các dịch vụ mặc định như Google Search đã biến hàng tỷ lượt tương tác đơn giản thành các tác vụ tính toán chuyên sâu. Khi nhân rộng xu hướng này lên với những phần mềm Copilot của Microsoft hay WhatsApp của Meta, tổng nhu cầu sẽ rất khổng lồ. Sự thiếu hụt này không phải là do xây dựng đầu cơ, mà là lưu lượng vận hành thực tế từ những người dùng thực khi AI đang dần trở thành một hạ tầng thiết yếu cho hoạt động kinh tế trong kỷ nguyên số.

Những cảnh báo 

Vì nhu cầu AI gần như vô hạn, ngành công nghiệp bán dẫn đã phải hợp lý hóa toàn bộ dây chuyền sản xuất để phục vụ AI. Các tập đoàn như Samsung và SK Hynix đang tích cực chuyển đổi dây chuyền sản xuất bộ nhớ tiêu dùng thông thường sang sản xuất bộ nhớ băng thông cao (HBM) cho máy chủ AI.

Kết quả là sự thiếu hụt các loại chip "thông thường" được sử dụng trong máy tính xách tay, điện thoại và ô tô. Mức dự trữ bộ nhớ của ngành đã giảm từ khoảng đủ cho nhu cầu trung bình 15 tuần vào cuối năm 2024 xuống chỉ còn 2 - 4 tuần vào tháng 10/2025. Gần như không còn bất kỳ vùng đệm dự phòng nào cho nhu cầu .

Giám đốc vận hành của nhà sản xuất đồ điện tử Dell, ông Jeff Clarke thừa nhận chưa bao giờ thấy chi phí chip nhớ tăng nhanh như vậy. Giám đốc điều hành của TSMC, ông CC Wei tuyên bố rằng công suất đang thấp hơn tới ba lần so với nhu cầu. Một quản lý cấp cao của nhà sản xuất bán dẫn và vi mạch Winbond cho hay nhiều khách hàng thậm chí muốn đàm phán những thỏa thuận cung ứng lên tới sáu năm, một mức độ hoảng loạn hiếm thấy trong môi trường thương mại hiện đại. Có lẽ đáng lo ngại nhất là bình luận từ Chủ tịch Chey Tae-won của SK Hynix, khi ông cảnh báo rằng khách hàng có thể phải đối mặt với tình huống "hoàn toàn không thể kinh doanh" nếu không có nguồn cung.

Tác động khó tránh khỏi

Đây là một cuộc khủng hoảng không có giải pháp nhanh chóng. Việc xây dựng một nhà máy chế tạo chip mới thường mất từ 3 - 5 năm. Mở rộng sản xuất bộ nhớ băng thông cao mất 2 - 3 năm. Tăng cường năng lực đóng gói chip tiên tiến mất từ 18 - 24 tháng. Nhưng các nhà máy cần thiết để giải quyết vấn đề này vẫn chưa được xây dựng. Những kế hoạch phát triển đề ra cho những năm tới là hoàn toàn không đủ nếu tốc độ tăng trưởng nhu cầu vẫn như hiện tại.

Đối với các nền kinh tế châu Á, cú sốc này mang lại cả rủi ro và cơ hội. Nó có thể gây ra những thiếu hụt nguồn cung phần cứng máy chủ và linh kiện tiên tiến, đồng thời thúc đẩy lạm phát. Tuy nhiên, khi quyền định giá quay trở lại với chuỗi cung ứng điện tử, sự hội nhập sâu rộng của khu vực vào các mạng lưới phần cứng toàn cầu có thể tạo ra cơ hội lớn từ làn sóng đầu tư mới.

Silicon có thể là “dầu mỏ” mới của nền kinh tế toàn cầu hoặc không. Tuy nhiên, "cú sốc silicon" chắc chắn có tiềm năng trở thành một chủ đề vĩ mô, chính trị và thị trường thống trị trong năm 2026.