Đoàn khảo cổ Trung Quốc - Nga phát hiện nhiều mộ cổ, khu cư trú, nghệ thuật khắc đá và một pháo đài tại vùng Altai của Nga, cung cấp thêm bằng chứng về sự phân tầng xã hội và giao lưu văn hóa trên thảo nguyên Á - Âu thời kỳ đồ sắt.

Những ngôi mộ cho thấy sự phân tầng xã hội

Theo Global Times, đoàn khảo cổ liên hợp Trung Quốc - Nga vừa hoàn tất đợt khai quật kéo dài gần một tháng tại vùng Altai, thu được nhiều phát hiện quan trọng về đời sống và tổ chức xã hội của các cộng đồng du mục cổ.

Hơn 30 học giả và sinh viên hai nước tham gia chương trình. Trong gần bốn tuần, nhóm nghiên cứu khai quật 7 ngôi mộ tại hai nghĩa địa Chineta-I và Chineta-II, kết hợp thiết bị định vị RTK, thiết bị bay không người lái và mô hình 3D để ghi lại chính xác cấu trúc các di tích.

Đây là mùa khai quật thực địa đầu tiên kể từ khi Chi nhánh Altai của Trung tâm Nghiên cứu Khảo cổ học Con đường Tơ lụa chính thức hoạt động, đánh dấu bước phát triển mới trong hợp tác khảo cổ Trung Quốc - Nga.

Đáng chú ý, 6 ngôi mộ thuộc văn hóa Pazyryk, có niên đại từ thế kỷ V đến III trước Công nguyên, được phát hiện tại Chineta-I. Quy mô các gò mộ chênh lệch rõ rệt, trong đó gò lớn nhất có đường kính khoảng 18 m.

Mu Jinshan, trưởng nhóm khảo cổ Trung Quốc, cho rằng sự khác biệt đáng kể về quy mô các khu mộ phản ánh mức độ phân tầng xã hội, đồng thời cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu cơ cấu tổ chức của cư dân Altai thời kỳ đồ sắt sớm.

Việc các mộ kiểu Pazyryk và quan tài đá kiểu Kara-Koba xuất hiện trong cùng một chuỗi gò mộ cũng cho thấy nhiều cộng đồng khác nhau có thể từng chia sẻ những giá trị xã hội hoặc quan niệm thế giới tương đồng.

Bằng chứng giao lưu với miền Bắc Trung Quốc

Các nhà khảo cổ đặc biệt chú ý tới mối liên hệ giữa Altai và miền Bắc Trung Quốc. Những ngôi mộ có đặc điểm tương tự Pazyryk và Kara-Koba từng được phát hiện tại Tân Cương, cho thấy hoạt động giao lưu văn hóa giữa cư dân Altai và khu vực phía Bắc Trung Quốc đã diễn ra từ thời kỳ này.

Một phát hiện đáng chú ý khác đến từ việc nhóm nghiên cứu áp dụng mô hình "bộ ba" do các học giả Trung Quốc phát triển. Theo mô hình này, nơi cư trú, khu mộ và các địa điểm có nghệ thuật khắc đá của cộng đồng du mục thường tập trung trong cùng một không gian.

Mô hình được nhóm của giáo sư Wang Jianxin xây dựng sau hơn 20 năm nghiên cứu tại phía đông dãy Thiên Sơn, Tân Cương. Phương pháp này cũng chỉ ra sự khác biệt theo mùa: nơi cư trú mùa đông thường nằm ở sườn phía Nam và Đông Nam của núi, còn nơi ở mùa hè có xu hướng nằm ở sườn phía Bắc.

Trước đây, khảo cổ học tại Altai của Nga chủ yếu tập trung vào các khu mộ, trong khi dấu tích khu định cư du mục chưa được xác định rõ. Việc áp dụng mô hình mới đã giúp nhóm Trung Quốc - Nga phát hiện một khu cư trú, một khu nghệ thuật khắc đá quy mô lớn và một pháo đài.

Nhóm khảo cổ đánh giá kết quả này mở rộng khả năng áp dụng phương pháp khảo cổ học khu định cư du mục của Trung Quốc trên phạm vi rộng hơn của thảo nguyên Á - Âu.

Hướng tới mạng lưới khảo cổ xuyên biên giới

Ngoài các phát hiện trên, đoàn nghiên cứu còn khảo sát hệ thống mộ thuộc văn hóa Bulan-Koba tại nhiều khu vực của Altai, qua đó làm rõ hơn diện mạo văn hóa của khu vực trong các giai đoạn Hung Nô, Tiên Ti và Nhu Nhiên.

Trung Quốc và Nga dự kiến tiếp tục mở rộng hợp tác, hướng tới xây dựng cơ chế nghiên cứu phối hợp giữa Trung Quốc, Nga, Mông Cổ và Kazakhstan. Các nhà khảo cổ sẽ tập trung nghiên cứu sự hình thành và phát triển của những nền văn minh du mục thời kỳ đầu cũng như quá trình giao lưu văn hóa dọc Con đường Tơ lụa trên thảo nguyên.

Nhóm nghiên cứu cũng dự kiến sử dụng mạnh hơn ảnh vệ tinh, công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý để xác định các khu vực tiềm năng chứa di tích cư trú, mộ táng và nghệ thuật khắc đá. Các phương pháp liên ngành sẽ được kết hợp nhằm phục dựng môi trường sống, phương thức sinh kế và đặc điểm dân cư cổ.