Dòng chảy tri thức từ quá khứ đến hiện tại

Phát biểu khai mạc buổi lễ, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh: Trong không khí cả nước đang hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4) và Ngày Quốc tế Lao động (1/5), những giá trị tư tưởng và cách mạng càng được khẳng định sâu sắc trong thực tiễn.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, nền tảng của sự phát triển bền vững chính là sự kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, lấy con người làm trung tâm và động lực. Khu trưng bày là một không gian sinh động của dòng chảy tri thức, nơi quá khứ soi sáng hiện tại và hiện tại mở đường cho tương lai. Đây là thiết chế học thuật nhằm khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong dẫn dắt nhận thức, kiến tạo phát triển Việt Nam trong bối cảnh mới.

Trong không gian này, tri thức được chuyển hóa thành trải nghiệm thông qua cách tiếp cận hiện đại, đa chiều và giàu tính tương tác. Các kết quả nghiên cứu không còn nằm trên trang giấy mà vận hành như một dòng chảy kết nối giữa học thuật với đời sống, giữa nghiên cứu với thực tiễn, và giữa Việt Nam với thế giới.

GS.TS. Lê Văn Lợi khẳng định, trưng bày gửi gắm thông điệp về “Tri thức khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò định hướng nhận thức, góp phần kiến tạo tương lai phát triển của quốc gia”.

Sự kiện trưng bày thành tựu nghiên cứu khoa học với chủ đề: “Vững nền tảng – Sáng tương lai” là dịp để Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam bày tỏ sự tri ân sâu sắc tới các thế hệ nhà khoa học, những người đã bền bỉ vun đắp nền tảng học thuật bằng trí tuệ, tâm huyết và trách nhiệm khoa học. Khu trưng bày trở thành một không gian học thuật có giá trị lâu dài, một điểm kết nối giữa các cộng đồng tri thức, là biểu trưng cho năng lực tư duy, nghiên cứu, cống hiến của khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

 Hai trụ cột của nền tảng phát triển

Tại buổi trưng bày, Ban tổ chức đã làm nổi bật hai lĩnh vực trọng yếu: Triết học và Luật học. Đây được coi là những trụ cột cốt lõi kiến tạo nên tư duy và thể chế của một quốc gia. Triết học định hình nhận thức, xác lập hệ giá trị và dẫn dắt tư duy phát triển. Luật học chuyển hóa các giá trị triết học thành thiết chế, bảo đảm công bằng, trật tự và tính dự báo của đời sống xã hội.

GS.TS Phạm Văn Đức, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam cho biết, triết học giữ vai trò nền tảng về thế giới quan và phương pháp luận.

Hành trình của Viện Triết học bắt đầu từ năm 1959, với tiền thân là Tổ Triết học thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước. Trải qua các giai đoạn lịch sử, Viện luôn gắn bó với những yêu cầu sống còn của đất nước. Giai đoạn 1959 – 1975, giữa bom đạn chiến tranh, các nhà khoa học đã đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành Triết học tại Việt Nam, nghiên cứu triết học Mác-Lênin và lịch sử tư tưởng dân tộc để phục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng.

Giai đoạn 1975 – 1986, Viện tập trung nghiên cứu lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, khởi đầu kỷ nguyên Đổi mới. Giai đoạn 1986 đến nay, Viện tiên phong nghiên cứu các vấn đề lý luận thực tiễn trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa, bảo vệ nền tảng tư tưởng và làm phong phú lý luận của Đảng.

Nhiều học giả như GS. Vũ Khiêu, GS. Đặng Xuân Kỳ (Giải thưởng Hồ Chí Minh), PGS.TS. Nguyễn Tài Thư (Giải thưởng Nhà nước) đã làm rạng danh nền học thuật nước nhà. 

Tiếp nối dòng chảy lịch sử, GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam chia sẻ về hành trình gần 60 năm hình thành và phát triển của đơn vị.

Từ những nghiên cứu lý luận đầu tiên phục vụ xây dựng Hiến pháp trong giai đoạn 1959 - 1967, đến việc cung cấp luận cứ cho hệ thống pháp luật thống nhất sau năm 1975, Viện đã khẳng định vai trò không thể thay thế.

Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, dưới sự dẫn dắt của các học giả tiêu biểu như GS.TSKH. Đào Trí Úc, GS.TS. Võ Khánh Vinh, Viện đã tạo ra các công trình nền tảng về: Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; cải cách tư pháp và kiểm soát quyền lực nhà nước; hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Viện Nhà nước và Pháp luật cũng đã tham gia sâu vào các dấu mốc lập hiến quan trọng (Hiến pháp 1992 và 2013), góp phần định hình cấu trúc thể chế đất nước bền vững trước những biến động toàn cầu.

Sự kiện “Vững nền tảng – Sáng tương lai” không chỉ đơn thuần là buổi trưng bày các đầu sách hay công trình nghiên cứu. Đây là dịp để Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới các thế hệ nhà khoa học đã bền bỉ vun đắp nền tảng học thuật bằng trí tuệ và tâm huyết.