Tại Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) do Bộ Tư pháp tổ chức ngày 19/5, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL xoay quanh những bất cập trong thực tiễn thi hành luật và định hướng sửa đổi thời gian tới.

Thưa ông, vì sao cần phải sửa đổi Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) vào thời điểm này?

Hiện nay, nhiều chủ trương, định hướng lớn của Đảng đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra nhiều yêu cầu quan trọng đối với quy trình xây dựng pháp luật.

Đặc biệt, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới tiếp tục chỉ rõ các định hướng như: "Cấu trúc hệ thống pháp luật được xác định theo thứ bậc", "Bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có quy định khác nhau về cùng một vấn đề theo hướng ưu tiên áp dụng quy phạm pháp luật chuyên ngành so với quy phạm pháp luật chung"...

Đồng thời, Bộ Chính trị đã giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Đảng ủy Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành VBQPPL, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. 

Sau hơn 1 năm thi hành Luật Ban hành VBQPPL, đâu là những chuyển biến nổi bật và những vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ, thưa ông?

Sau khi Luật Ban hành VBQPPL được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ 1/4/2025, việc ban hành và tổ chức thi hành VBQPPL đã có nhiều chuyển biến tích cực; chất lượng VBQPPL tiếp tục được nâng cao; nhiều văn bản được ban hành kịp thời để thể chế hóa chủ trương của Đảng, phục vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thi hành Luật Ban hành VBQPPL vẫn còn bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc cả từ quy định của Luật lẫn khâu tổ chức thực hiện. Trong đó, hệ thống VBQPPL hiện còn cồng kềnh, phân tán với nhiều tầng nấc, nhiều hình thức văn bản và chủ thể có thẩm quyền ban hành, dẫn tới tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn và khó khăn trong áp dụng thực tiễn.

Một số quy định của Luật còn chưa rõ ràng, thiếu thống nhất, đặc biệt liên quan đến thẩm quyền ban hành văn bản, xác định hiệu lực pháp lý, quy trình xây dựng chính sách, trình tự thủ tục rút gọn cũng như cơ chế xử lý các vấn đề phát sinh cấp bách trong thực tiễn.

Trong tổ chức thi hành Luật, chất lượng xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản ở một số cơ quan chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới; nhiều chính sách còn thiếu tính khả thi, đánh giá tác động còn hình thức, kỹ thuật lập pháp và sử dụng thuật ngữ pháp lý còn hạn chế. Tình trạng gửi góp ý chậm, tiếp thu và giải trình chưa đầy đủ vẫn diễn ra, ảnh hưởng đến chất lượng tham vấn và tiến độ xây dựng pháp luật...

Vậy những định hướng lớn trong việc sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành VBQPPL lần này là gì, thưa ông?

Trước hết, cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa hệ thống VBQPPL; thu gọn hình thức văn bản và đầu mối chủ thể có thẩm quyền ban hành; xác định rõ thứ bậc hiệu lực pháp lý giữa các loại văn bản nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, khó áp dụng. Đồng thời, nghiên cứu mở rộng và xác định rõ giá trị áp dụng của các nguồn bổ trợ như án lệ, tập quán, lẽ công bằng, nguyên tắc pháp luật và học thuyết pháp lý trong quá trình áp dụng pháp luật.

Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách và xây dựng VBQPPL theo hướng thực chất, khoa học, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực. Tăng cường chất lượng đánh giá tác động chính sách; siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong đề xuất xây dựng pháp luật; nâng cao chất lượng công tác thẩm định, thẩm tra, phản biện xã hội và trách nhiệm giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo...

Tại Hội nghị Tổng kết việc thi hành Luật Ban hành VBQPPL, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã tập trung thảo luận về việc xác định rõ hệ thống, thứ bậc, giá trị pháp lý của các loại văn bản; đổi mới quy trình xây dựng văn bản theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt, hiệu quả; hoàn thiện cơ chế xử lý kịp thời các vướng mắc từ thực tiễn... Đây là cơ sở quan trọng để Tổ soạn thảo nghiên cứu tiếp thu chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ chính sách Luật về VBQPPL để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Trân trọng cảm ơn ông!