Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP Hồ Chí Minh có không gian văn hóa đa dạng hơn với hệ thống di tích lịch sử, công trình kiến trúc, làng nghề, lễ hội, nghệ thuật dân gian, ẩm thực và nhiều tri thức dân gian được trao truyền qua các thế hệ. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển văn hóa, nhưng cũng đặt ra bài toán về nhận diện, gìn giữ và phát huy di sản trong một đô thị đang biến đổi nhanh chóng.

Thách thức đối với di sản hiện nay không chỉ là nguy cơ xuống cấp của công trình, mai một nghề truyền thống hay thất truyền tri thức dân gian, mà còn là khoảng cách giữa di sản với đời sống, nhất là với người trẻ. Nếu di sản chỉ được nhìn nhận như những giá trị thuộc về quá khứ, việc trao truyền sẽ khó tạo được sự gắn kết lâu dài với các thế hệ mới.

Bảo tồn vì thế cần đi cùng với việc tạo ra những cách thức để di sản được trải nghiệm, thực hành và kể lại trong đời sống hiện tại. Người trẻ không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà cần được tham gia vào quá trình tìm hiểu, sáng tạo và lan tỏa những giá trị văn hóa bằng ngôn ngữ phù hợp với thế hệ mình.

Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa TP Hồ Chí Minh Lê Tú Cẩm cho rằng di sản văn hóa vừa lưu giữ các giá trị truyền thống, vừa là nguồn lực để trao truyền cho thế hệ mai sau và phát triển công nghiệp văn hóa. Theo bà, kết nối trong lĩnh vực di sản cần được hiểu rộng hơn, từ hợp tác giữa các địa phương, tổ chức đến liên kết giữa giáo dục, truyền thông, du lịch và các lĩnh vực khác, qua đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa bền vững, lấy di sản làm trọng tâm.

Từ định hướng này, Dự án Heritage Ho Chi Minh City 2026 dự kiến triển khai chuỗi hoạt động từ tháng 8 đến tháng 11, trong đó có Cuộc thi sáng tạo dành cho giới trẻ Heritage Creative 2026, các workshop đưa chuyên gia, nghệ nhân đến với sinh viên và triển lãm Heritage Fest nhân Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Đáng chú ý, dự án xây dựng Ban Cố vấn với sự tham gia của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP Hồ Chí Minh; Nghệ sĩ Nhân dân Kim Xuân; Nhà văn, Nhà báo Nguyễn Thị Ngọc Hải và bà Trần Tuệ Tri, Nhà sáng lập và CEO Stamford Global Leadership Center, Cố vấn cấp cao Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship. Ban Cố vấn sẽ tham gia góp ý chuyên môn, định hướng nội dung và cách tiếp cận các câu chuyện di sản. Dự án đồng thời hướng tới đổi mới phương thức truyền thông, đưa di sản đến gần công chúng qua trải nghiệm, sáng tạo và nền tảng số.

Cùng với dự án, Hội Di sản Văn hóa TP Hồ Chí Minh ra mắt Cổng Thông tin điện tử của Hội, cung cấp thông tin về di sản, hoạt động của Hội và chính sách bảo tồn, phát huy giá trị di sản, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận di sản trong môi trường số, nhất là với công chúng trẻ.

Tuy nhiên, số hóa di sản không chỉ là đưa tư liệu lên các nền tảng trực tuyến. Điều quan trọng là công nghệ phải giúp công chúng hiểu hơn về giá trị di sản, kết nối với những người đang gìn giữ di sản và thúc đẩy nhu cầu trải nghiệm, thực hành trong đời sống thực.

Ngày 23/11 là Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam gắn với Sắc lệnh số 65/SL ngày 23/11/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh về bảo tồn cổ tích trên toàn quốc. Từ năm 2026, ngày 24/11 chính thức là Ngày Văn hóa Việt Nam theo Nghị quyết số 80-NQ/TW. Hai dấu mốc liền kề là dịp để nhìn nhận sâu hơn mối quan hệ giữa bảo tồn di sản và phát triển văn hóa trong đời sống đương đại.

Với TP Hồ Chí Minh, khi không gian văn hóa được mở rộng, câu chuyện bảo tồn càng cần được đặt trong mối quan hệ với phát triển. Từ những công trình kiến trúc, làng nghề, lễ hội đến các làn điệu dân ca và tri thức dân gian, di sản chỉ thực sự được bảo tồn bền vững khi tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống cộng đồng.

Đặc biệt, người trẻ cần được nhìn nhận không chỉ là người tiếp nhận mà còn là chủ thể tham gia tìm hiểu, kể chuyện và sáng tạo từ di sản. Đây là một trong những điều kiện để các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ mà tiếp tục được trao truyền, làm mới và phát huy trong một TP Hồ Chí Minh đang không ngừng biến đổi.