Bộ Tài chính Israel đang xây dựng kế hoạch kinh tế quy mô lớn cho giai đoạn 2027 - 2032 với hàng loạt đề xuất gây chú ý như nâng tuổi nghỉ hưu lên 70, bãi bỏ ưu đãi thuế VAT tại thành phố du lịch Eilat, áp thuế theo quãng đường di chuyển và cắt giảm nhiều bộ ngành.

Theo Ynet News, đây là lần đầu tiên sau nhiều năm giới chức tài chính Israel xây dựng một kế hoạch đa niên toàn diện, bao trùm gần như mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Kế hoạch vừa hướng tới tăng đầu tư cho giáo dục, y tế, phúc lợi, hạ tầng và trí tuệ nhân tạo, vừa tìm cách giảm thâm hụt ngân sách đang gia tăng.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính Israel hiện chưa xây dựng ngân sách nhà nước cho năm 2027 do nước này dự kiến tổ chức bầu cử vào tháng 9 hoặc 10 năm nay. Giới chức cho rằng chính phủ mới sau bầu cử sẽ quyết định chính sách kinh tế riêng, nên cơ quan tài chính không thể định hình trước toàn bộ chiến lược ngân sách.

Nếu điều này xảy ra, năm 2027 có thể là năm thứ tư liên tiếp Israel phải vận hành bằng ngân sách tạm thời trong những tháng đầu năm, một tình huống chưa từng có tiền lệ.

Đề xuất giảm đóng góp hưu trí, cắt ưu đãi thuế

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất là giảm mức đóng góp bắt buộc vào quỹ hưu trí. Theo Bộ Tài chính Israel, mức đóng góp hiện nay đang tạo áp lực lớn lên thu nhập hàng ngày của người lao động, đặc biệt với các gia đình trẻ.

Hiện tổng các khoản đóng góp hưu trí từ người lao động và doanh nghiệp, cùng thuế và các khoản khấu trừ khác, có thể chiếm gần 30% tiền lương. Riêng khoản đóng quỹ hưu trí và quỹ đào tạo nghề đã lên tới khoảng 18,5 - 20,8% thu nhập. Khi cộng thêm các khoản đóng góp khác, tổng tỷ lệ khấu trừ có thể vượt 30%.

Bộ Tài chính Israel cho rằng mức này là quá cao, trong khi phần lớn người nghỉ hưu hiện có đủ tích lũy tài chính để tự trang trải cuộc sống sau khi rời thị trường lao động.

Cùng với đó, chính phủ Israel cũng cân nhắc xóa bỏ hoặc thu hẹp nhiều ưu đãi thuế lâu năm. Một trong những biện pháp gây tranh cãi là bãi bỏ miễn thuế VAT 18% đối với rau củ và trái cây, chính sách đã tồn tại từ năm 1976.

Giới chức lập luận rằng việc miễn VAT cho nhóm thực phẩm này không còn hợp lý khi nhiều mặt hàng thiết yếu khác như bánh mì, sữa, trứng hay thuốc men vẫn chịu thuế.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng xem xét chấm dứt ưu đãi miễn VAT tại thành phố nghỉ dưỡng Eilat, có thể bắt đầu bằng mức thuế 9% trước khi áp dụng đầy đủ. Ưu đãi thuế cho ngành du lịch và nhiều chính sách giảm thuế dành cho người nhập cư mới hoặc các khu vực ngoại vi cũng nằm trong diện rà soát.

Giảm quy mô chính phủ

Kế hoạch mới còn đề xuất nâng dần tuổi nghỉ hưu tại Israel lên 70, thậm chí tiến tới xóa bỏ hoàn toàn tuổi nghỉ hưu bắt buộc như mô hình của Phần Lan.

Theo giới chức tài chính, Israel nằm trong nhóm quốc gia có tuổi thọ cao nhất thế giới nên việc kéo dài thời gian lao động là cần thiết nhằm giảm áp lực cho Viện Bảo hiểm Quốc gia, cơ quan đang đối mặt với thâm hụt tài chính ngày càng lớn.

Song song với các biện pháp tài khóa, Bộ Tài chính Israel muốn cắt giảm đáng kể quy mô bộ máy chính phủ. Kế hoạch đề xuất đóng cửa hoặc sáp nhập ít nhất 10 bộ bị cho là không cần thiết như Bộ Di sản, Bộ Hợp tác Khu vực hay Bộ Tình báo.

Các quan chức ước tính động thái này có thể giúp tiết kiệm khoảng 10 tỷ shekel trong một nhiệm kỳ chính phủ.

Ngoài ra, chính phủ cũng muốn xóa bỏ hoàn toàn “quỹ liên minh” - các khoản ngân sách phân bổ theo thỏa thuận chính trị giữa các đảng - ngoại trừ những khoản được đánh giá là thực sự cần thiết như lương giáo viên trong cộng đồng Do Thái chính thống hay hỗ trợ các phong trào thanh niên.

Áp thuế theo quãng đường, tăng đầu tư hạ tầng

Bộ Tài chính Israel đồng thời chuẩn bị triển khai thuế theo quãng đường di chuyển đối với phương tiện giao thông, dự kiến có thể áp dụng trong vòng hai năm tới.

Giới chức cho biết sự gia tăng nhanh chóng của xe điện, xe hybrid sạc điện cùng tình trạng tắc nghẽn giao thông nghiêm trọng đang gây sức ép lớn lên nền kinh tế, buộc chính phủ phải tìm nguồn thu mới thay thế các loại thuế nhiên liệu truyền thống.

Ở chiều ngược lại, kế hoạch cũng bao gồm hàng chục tỷ shekel đầu tư cho hạ tầng, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông. Các dự án được thảo luận gồm xây dựng thêm nút giao, cầu, hầm, tuyến đường sắt mới kết nối các thành phố, mở rộng tuyến tới Eilat và khu vực biên giới phía Bắc, cùng một sân bay mới.

Bộ Tài chính Israel cũng muốn đưa chi tiêu quốc phòng trở lại mức hợp lý hơn sau nhiều năm tăng mạnh. Theo đề xuất, ngân sách quốc phòng sẽ dần quay về mức nền trước xung đột khoảng 85 tỷ shekel, thay vì dao động 150 - 160 tỷ shekel mỗi năm như thời gian gần đây, tương đương khoảng 1/4 tổng ngân sách quốc gia.

“Mục tiêu không phải để làm giàu cho ngân khố nhà nước, mà là tăng thu nhập khả dụng cho người dân và cải thiện phúc lợi xã hội, đồng thời phân bổ gánh nặng thuế một cách cân bằng hơn”, một quan chức cấp cao Bộ Tài chính Israel cho biết.