Giới chức Jakarta cho rằng việc tập trung lưu lượng dữ liệu vào một đầu mối duy nhất tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh, khả năng chống chịu của mạng lưới cũng như chủ quyền số trong tương lai.

Nỗ lực xây dựng các tuyến kết nối thay thế

Phát biểu tại một sự kiện ở Jakarta, ông Denny Setiawan, Giám đốc Chiến lược và Chính sách Hạ tầng số thuộc Bộ Truyền thông và Các vấn đề số Indonesia, cho biết khoảng 90% lưu lượng Internet của nước này hiện phụ thuộc vào Singapore.

Theo CNA, sự phụ thuộc này xuất phát từ vị thế đặc biệt của Singapore trong hệ sinh thái số khu vực. Đảo quốc sư tử là nơi tập trung nhiều tuyến cáp quang biển quốc tế, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn và hạ tầng điện toán đám mây của những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

Cáp quang biển được xem là “xương sống” của Internet toàn cầu, đảm nhận hơn 99% lưu lượng dữ liệu quốc tế, từ thư điện tử, trang web đến các cuộc gọi video. Chính vì vậy, Indonesia muốn xây dựng thêm các tuyến cáp biển và cáp mặt đất thay thế để tránh phụ thuộc vào một hành lang kết nối duy nhất.

Ông Denny nhấn mạnh rằng tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế số của Indonesia cần được hỗ trợ bằng hệ thống kết nối đủ mạnh để phục vụ hơn 17.000 hòn đảo trên khắp quần đảo lớn nhất thế giới. Trong bối cảnh nhu cầu về trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu ngày càng tăng, vấn đề chủ quyền số cũng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Chính phủ Indonesia hiện đang tìm cách đồng bộ quy hoạch phát triển trung tâm dữ liệu, mạng cáp quang biển, hạ tầng viễn thông mặt đất và phổ tần vô tuyến nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng số dài hạn.

Rủi ro từ sự phụ thuộc quá mức

Các chuyên gia nhận định việc Indonesia phụ thuộc mạnh vào Singapore là điều dễ hiểu về mặt địa lý và kinh tế. Singapore nằm rất gần Jakarta và từ lâu đã trở thành điểm trung chuyển Internet quốc tế của khu vực.

Ông Muhamad Erza Aminanto, điều phối viên chương trình an ninh mạng tại Đại học Monash Indonesia, cho rằng các doanh nghiệp triển khai cáp quang biển thường lựa chọn kết nối tới Singapore vì nơi đây đã là một trung tâm Internet toàn cầu với hạ tầng hoàn thiện.

Dữ liệu từ nền tảng GeoCables cho thấy Indonesia hiện có 72 tuyến cáp quang biển, gồm 42 tuyến nội địa và 30 tuyến quốc tế. Hầu hết các tuyến quốc tế này đều kết nối với Singapore.

Vị thế trung tâm của Singapore không chỉ được xây dựng trong vài thập niên gần đây mà có nguồn gốc từ cuối thế kỷ XIX, khi nước này trở thành điểm trung chuyển của các tuyến điện báo dưới biển nối Australia, Hong Kong và Ấn Độ. Hơn một thế kỷ phát triển hạ tầng viễn thông đã giúp Singapore giữ vai trò cửa ngõ dữ liệu của khu vực.

Ngoài ra, đảo quốc này còn là trung tâm đặt máy chủ và dịch vụ điện toán đám mây của nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Google, Microsoft và Meta.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc quá phụ thuộc vào một trung tâm duy nhất có thể khiến Indonesia dễ bị tổn thương trước các sự cố bất ngờ. Thiên tai, tai nạn hàng hải hoặc hoạt động đánh bắt cá đều có thể làm hư hỏng cáp quang biển và gây gián đoạn kết nối.

Theo Hiệp hội Bảo vệ Cáp quốc tế, mỗi năm trên thế giới ghi nhận khoảng 150-200 sự cố liên quan đến cáp quang biển. Các nguyên nhân phổ biến gồm neo tàu, hoạt động hàng hải và đánh bắt thủy sản.

Bài toán chủ quyền số

Để giảm thiểu rủi ro, Indonesia đã bắt đầu mở rộng các tuyến kết nối mới. Tháng 5 vừa qua, nước này đưa vào vận hành một tuyến Internet mới tại Papua, giúp khu vực cực đông của đất nước có hai tuyến kết nối số độc lập.

Một tuyến đi qua Sulawesi và Maluku trước khi tới Papua, trong khi tuyến còn lại kết nối Papua New Guinea với thành phố Jayapura rồi nối tới Manado và vươn sang Los Angeles của Mỹ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng xây dựng thêm cáp quang biển chỉ là một phần của bài toán. Indonesia cần đảm bảo người dân có thể kết nối thông qua mạng lưới trong nước thay vì phải phụ thuộc vào các điểm trung chuyển ở nước ngoài.

Theo ông Erza, nếu phần lớn hạ tầng Internet quốc gia vẫn phải đi qua Singapore thì những lo ngại về an ninh dữ liệu và khả năng kiểm soát hạ tầng số vẫn còn hiện hữu.

Dù vậy, việc giảm phụ thuộc sẽ không hề dễ dàng. Không giống Singapore với diện tích nhỏ và hạ tầng tập trung, Indonesia phải triển khai mạng lưới trên một quần đảo trải dài từ Aceh ở phía Tây đến Papua ở phía Đông. Điều này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn cùng trình độ kỹ thuật cao.

Ông Muhammad Arif Angga, Chủ tịch Hiệp hội Nhà cung cấp dịch vụ Internet Indonesia (APJII), cho biết chỉ có một số ít doanh nghiệp đủ năng lực tài chính và công nghệ để xây dựng các tuyến cáp biển mới. Bên cạnh đó, quá trình xin cấp phép cho các hành lang hàng hải cũng thường kéo dài.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mục tiêu của Indonesia không phải là tách khỏi Singapore hay hệ sinh thái số toàn cầu. Thay vào đó, nước này cần chuyển từ trạng thái phụ thuộc tập trung sang mô hình phụ thuộc lẫn nhau cân bằng hơn, trong đó vừa duy trì kết nối với các trung tâm khu vực, vừa sở hữu đủ năng lực và các tuyến dự phòng để ứng phó khi khủng hoảng xảy ra.

Trong kỷ nguyên AI và dữ liệu lớn, khả năng kiểm soát hạ tầng số sẽ trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định sức cạnh tranh của các nền kinh tế. Với Indonesia, giảm phụ thuộc vào Singapore không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm củng cố chủ quyền số trong dài hạn.