Hài hòa giữa kiểm soát an ninh và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp
 
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo Đại tá Trương Thị Thu Ba, Phó Cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an, đây là giai đoạn chuyển đổi số, hạ tầng thông minh và kết nối hàng không quốc tế phát triển mạnh mẽ, sâu rộng, đặt ra những yêu cầu toàn diện và cấp bách hơn bao giờ hết đối với công tác bảo đảm an ninh hàng không.
 
Nếu trước đây, an ninh hàng không chủ yếu là việc kiểm tra tại các vị trí cố định như cổng soi chiếu hay khu vực bay, thì nay được coi là khả năng bảo vệ an toàn toàn diện cho toàn bộ hệ thống. Không chỉ giới hạn ở việc kiểm tra an ninh tại sân bay mà phải bao trùm mọi mắt xích trọng yếu, từ khu vực công cộng, chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ kỹ thuật cho đến hệ thống dữ liệu số, an ninh thông tin, hệ thống kỹ thuật hàng không và trách nhiệm cụ thể của các hãng hàng không cùng cơ quan quản lý nhà nước.
 
Công tác bảo đảm an ninh hàng không hiện nay chịu tác động của nhiều yếu tố như nguy cơ khủng bố, can thiệp bất hợp pháp, các thách thức từ chuyển đổi số và việc bảo đảm hệ thống thông tin. Mặt khác, sự gia tăng lưu lượng hành khách - dự kiến đạt 95 triệu lượt vào năm 2026 và tiến đến vượt 100 triệu lượt vào năm 2027 - đang làm gia tăng phạm vi và khả năng xảy ra các mối đe dọa liên quan an ninh quốc gia, đòi hỏi phải có hệ thống bảo vệ toàn diện, bao quát, có khả năng chống chịu cao.
 
Để định hướng cho các giải pháp chiến lược, việc quán triệt tư duy chỉ đạo của Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an về “an ninh chủ động”, “an ninh bao trùm” và đặc biệt là “an ninh kiến tạo” là yêu cầu tiên quyết.
 
Đại tá Trương Thị Thu Ba cho biết, quan điểm “an ninh kiến tạo” xác lập một phương thức tiếp cận mới: công tác bảo đảm an ninh không được là rào cản mà phải trở thành động lực phục vụ phát triển, gắn chặt nhiệm vụ bảo vệ an ninh với mục tiêu tăng trưởng của ngành hàng không. Theo đó, hệ thống an ninh hàng không phải chuyển dịch mạnh mẽ từ thế bị động ứng phó sang chủ động nhận diện nguy cơ từ sớm, từ xa, bao quát đồng thời cả không gian thực và không gian số.
 
Việc chuyển từ tư duy “tuân thủ quy định” đơn thuần sang “quản lý dựa trên rủi ro thực tế” chính là chìa khóa để giải quyết hài hòa giữa thắt chặt kiểm soát và yêu cầu tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Đây không chỉ là sự tuân thủ các chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Hàng không Dân dụng quốc tế (ICAO), mà còn là sự khẳng định năng lực quản trị quốc gia của Việt Nam trên lĩnh vực hàng không dân dụng trong thời kỳ mới.
 
“Tuy nhiên, tư duy kiến tạo không đồng nghĩa với việc lỏng lẻo trong kiểm soát” – lãnh đạo Cục Quản lý xuất nhập cảnh nhấn mạnh. Quán triệt Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 12/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ, ngành hàng không vận hành theo phương châm: “Không đánh đổi an toàn, an ninh hàng không với bất cứ lý do gì” và “không có vi phạm nào là vi phạm nhỏ”. Mọi giải pháp tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, như ứng dụng VNeID hay sinh trắc học... đều phải dựa trên năng lực quản lý rủi ro và kiểm soát chất lượng đủ mạnh để không tạo ra bất kỳ “khoảng trống an ninh” nào.
 
Đồng thời, tư duy chiến lược nhấn mạnh vào “kỷ luật thực thi”. Trong giai đoạn Bộ Công an tiếp nhận nhiệm vụ bảo đảm an ninh hàng không, việc siết chặt kỷ luật, chuẩn hóa nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa an ninh xuyên suốt là yếu tố sống còn để phòng ngừa nguy cơ nội gián và sai sót chủ quan. Việc chuyển mạnh sang thế chủ động kiến tạo môi trường an ninh an toàn chính là chìa khóa để giữ vững uy tín, vị thế quốc gia, góp phần đưa dân tộc Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên mới trong sự an toàn và thịnh vượng.
 
Bên cạnh đó, để giải quyết áp lực từ sự gia tăng lưu lượng vận tải, việc triển khai giải pháp “an ninh kiến tạo” là động lực thúc đẩy phát triển. Trong thời gian qua, việc mở rộng ứng dụng VNeID, sinh trắc học, cổng Autogate... không chỉ để giảm ùn tắc mà nhằm định danh chính xác và phân luồng rủi ro. Qua đó, hệ thống tập trung nguồn lực vào các đối tượng nguy cơ cao, đồng thời tạo hành trình liền mạch cho hành khách tin cậy.
 
Cũng theo đại diện Cục Quản lý xuất nhập cảnh, an ninh phục vụ phát triển nhưng không hạ thấp tiêu chuẩn kiểm soát để lấy tốc độ cơ học. Mọi sự đơn giản hóa quy trình phải đi kèm năng lực quản lý rủi ro tương ứng. Rút kinh nghiệm từ các sự cố rò rỉ dữ liệu trong quá khứ, việc số hóa phải gắn liền với yêu cầu siết chặt bảo mật thông tin cá nhân và an toàn hệ thống. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng mô hình "Cảng hàng không thông minh, văn minh, thân thiện", nơi an ninh đóng vai trò kiến tạo và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.
 
Hoàn thiện pháp lý, hướng tới hệ thống an ninh hàng không hiện đại
 
Về vấn đề pháp lý và chuẩn mực cốt lõi cho công tác an ninh hàng không, Phó Cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh cho biết, xu thế chung của pháp lý quốc tế hiện nay là chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “tuân thủ đủ yêu cầu” sang tư duy “bảo đảm an ninh trên cơ sở đánh giá rủi ro thực tế” nhằm thích ứng với các mối đe dọa biến đổi không ngừng. Ở trong nước, cơ sở pháp lý cho công tác an ninh hàng không đang được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, chặt chẽ và tương thích với các chuẩn mực quốc tế.
 
Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành đang từng bước chuyển mình để bao quát cả không gian thực và không gian số, tạo điều kiện cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, sinh trắc học và tự động hóa trong kiểm soát an ninh. Sự đồng bộ giữa nền tảng pháp lý của ICAO và hệ thống văn bản trong nước chính là tiền đề để Việt Nam thực hiện triết lý “an ninh kiến tạo”, đảm bảo an ninh vững chắc phục vụ sự phát triển của ngành hàng không trong kỷ nguyên mới.
 
Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện khung pháp lý, chính sách hay đầu tư công nghệ, mà quan trọng hơn là phải xây dựng được hệ thống an ninh hàng không hiện đại, thống nhất và có khả năng thích ứng cao. Hệ thống này phải được xác định là một bộ phận không thể tách rời của an ninh quốc gia, gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và trật tự an toàn xã hội trong kỷ nguyên mới.
 
Về hoàn thiện khung pháp lý và thể chế, Cục Quản lý xuất nhập cảnh nhấn mạnh cần tiếp tục rà soát, cập nhật hệ thống văn bản quy phạm pháp luật bám sát sự phát triển của công nghệ và các phương thức can thiệp bất hợp pháp mới. Trong đó, trọng tâm là xây dựng Luật An ninh hàng không nhằm tạo lập một hành lang pháp lý thống nhất, có hiệu lực cao nhất để điều chỉnh các quan hệ đặc thù, mang tính đột phá trong việc luật hóa các quy định bảo đảm an ninh hàng không. Đồng thời sớm ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định 92/2015/NĐ-CP nhằm đồng bộ hóa quy trình quản lý với Luật Hàng không dân dụng 2025 và các tiêu chuẩn ICAO. Đẩy mạnh nội luật hóa các công ước quốc tế, xác lập hành lang pháp lý vững chắc cho nhà chức trách an ninh hàng không để bảo vệ hiệu quả các chuyến bay.
 
Bên cạnh đó là những giải pháp về thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả; chuẩn hóa nguồn nhân lực, tăng cường văn hóa an ninh; hiện đại hóa hạ tầng và công nghệ an ninh; chủ động phòng ngừa và ứng phó các mối đe dọa mới...