Không chỉ kế thừa truyền thống quai đê, lấn biển của cha ông, Hưng Yên hôm nay đang định hình tư duy phát triển đột phá, lấy kinh tế biển bền vững làm động lực tăng trưởng quan trọng, từng bước hiện thực hóa khát vọng hướng biển với tầm nhìn đến năm 2045 trở thành trung tâm kinh tế biển mạnh của phía Bắc.

Khai mở tiềm năng từ tư duy đột phá

Lịch sử vùng ven biển Bắc Bộ ghi dấu đậm nét công lao của Doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ - người đã khởi xướng và trực tiếp tổ chức quai đê, lấn biển, khai hoang mở đất từ năm 1828, đặt nền móng cho nhiều vùng quê trù phú hôm nay. Gần 200 năm trôi qua, hành trình chinh phục biển cả ấy vẫn đang được thế hệ hậu sinh tiếp nối nhưng trong một không gian phát triển mới với tư duy đổi mới, đột phá và tầm nhìn chiến lược rộng mở hơn.

Xã Nam Cường là mảnh đất được hình thành từ phong trào khai hoang, lấn biển trong những năm 60 của thế kỷ XX. Thay vì những bờ bãi hoang sơ, sình lầy, Nam Cường ngày nay đã trở thành vùng quê trù phú, năng động và giàu khát vọng phát triển.

Ông Hà Văn Trí, Bí thư Đảng ủy xã Nam Cường cho biết, xã Nam Cường mới được thành lập trên cơ sở sắp xếp đơn vị hành chính 4 xã gồm Nam Thịnh, Nam Tiến, Nam Chính và Nam Cường cũ với diện tích 28,7 km² và dân số gần 38.000 người. Nằm ở cửa ngõ phía Đông Nam của tỉnh, Nam Cường có lợi thế đặc biệt trong kết nối với Khu kinh tế Thái Bình, các tuyến đường ven biển, quốc lộ, cao tốc liên vùng. Đây là tiền đề quan trọng để địa phương vươn lên trở thành một cực tăng trưởng mới của vùng duyên hải Bắc Bộ. Không chỉ có vị trí chiến lược, Nam Cường còn sở hữu tiềm năng lớn về kinh tế biển với hệ sinh thái rừng ngập mặn gần 400 ha; trên 1.460 ha nuôi trồng thủy sản; 356 tàu khai thác hải sản; giá trị sản xuất thủy sản đạt trên 218 tỷ đồng mỗi năm.

Còn tại xã Đông Thụy Anh không chỉ có những con thuyền vươn khơi đánh bắt thủy hải sản, trước đây xã An Tân, Thụy Trường (cũ) còn nổi tiếng với cánh đồng thâm canh rau màu, giá trị cao thì nay trên mảnh đất này còn có sự hiện hữu của Khu công nghiệp VSIP Thái Bình với tổng diện tích trên 330 ha; giá trị đầu tư gần 5.000 tỷ đồng. Đại diện Khu công nghiệp VSIP Thái Bình cho biết, được khởi công vào tháng 3/2025, hiện VSIP Thái Bình đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng đồng thời mở rộng xúc tiến hợp tác đầu tư, thu hút các nhà đầu tư thứ cấp vào Khu công nghiệp. Với định hướng phát triển phát thải carbon thấp, VSIP Thái Bình ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp nhẹ như dược phẩm, điện tử, cơ khí và chế biến thực phẩm với nhiều cơ chế ưu đãi và thu hút đầu tư. Sau khi hoàn thành, VSIP Thái Bình được kỳ vọng là một trong những dự án động lực của không gian kinh tế ven biển, góp phần phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội địa phương.

Theo ông Nguyễn Đức Tải, Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Hưng Yên, sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Hưng Yên mới có diện tích tự nhiên trên 2.500 km2, quy mô dân số trên 3,5 triệu người, bao gồm 104 xã, phường; trong đó có 8 xã giáp biển gồm: Hưng Phú, Nam Cường, Đồng Châu, Đông Tiền Hải, Đông Thái Ninh, Thái Ninh, Thái Thụy và xã Đông Thụy Anh với tổng chiều dài ven biển 54 km; diện tích khoảng 487 km². Thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 cùng các chính sách, pháp luật của Nhà nước, thời gian qua, tỉnh đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch hành động về phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững. Nhờ đó, kinh tế ven biển tăng trưởng tích cực, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp.

Hiện nay, các địa phương ven biển trong tỉnh duy trì diện tích nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ khoảng hơn 6.400 ha; có trên 730 tàu cá đủ điều kiện hoạt động với tổng công suất trên 141.000 CV. Năm 2025 tổng sản lượng thủy sản của tỉnh đạt gần 360.000 tấn, tăng 3,18% so với năm 2024; trong đó, sản lượng khai thác thủy sản đạt 107.000 tấn; sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt 351.000 tấn.

Ngoài ra, Hưng Yên còn sở hữu tiềm năng lớn về khoáng sản và năng lượng với trữ lượng khí ngoài thềm lục địa trên 10 tỷ m³, than nâu trên 30 tỷ tấn. Đây là lợi thế, nguồn lực quan trọng để địa phương phát triển công nghiệp, năng lượng trong tương lai cùng với hệ thống cảng biển và logistics như cảng Diêm Điền, cảng Cửa Lân đang được khai thác hiệu quả, kết nối các trung tâm công nghiệp trong và ngoài tỉnh, góp phần tạo thuận lợi trong giao thương hàng hóa và hình thành chuỗi cung ứng khu vực. Hiện tỉnh đã hình thành 5 Khu công nghiệp gồm Khu công nghiệp VSIP Thái Bình, Khu công nghiệp Hải Long, Khu công nghiệp Tiền Hải, Khu công nghiệp Liên Hà Thái và Khu công nghiệp Hưng Phú, tạo ra hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo Giám đốc Sở Tài chính Hưng Yên, với lợi thế vùng bờ biển dài, nhiều bãi bồi ven sông ven biển thuận lợi cho phát triển nuôi trồng và đánh bắt hải sản cùng vị trí chiến lược kết nối với Quảng Ninh, Hải Phòng và vùng Đồng bằng sông Hồng, tạo thuận lợi cho phát triển cảng biển, trung tâm logistics và dịch vụ hàng hải. Bên cạnh đó, người dân Hưng Yên vốn có truyền thống sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp phát triển, nay lại có điều kiện mở rộng ra biển, phát triển các ngành kinh tế biển gắn với công nghiệp chế biến, xuất khẩu và dịch vụ hậu cần. Đây chính là sự bổ sung lợi thế, mở ra hướng đi toàn diện cho một tỉnh vừa mạnh về nội địa, vừa vươn ra biển lớn.

Kiến tạo động lực tăng trưởng mới từ khát vọng hướng biển

Xã Hưng Phú - địa phương có cửa biển Ba Lạt đang từng ngày đổi mới với sự hình thành Khu công nghiệp Hưng Phú cùng dự án Nhà máy sản xuất ô tô GEL O&J được kỳ vọng tạo nên những đột phá không chỉ của riêng địa phương mà còn trong ngành sản xuất ô tô của Việt Nam.

Chủ tịch UBND xã Hưng Phú Bùi Tuấn Anh khẳng định, sau sắp xếp đơn vị hành chính, Hưng Phú đã và đang hiện thực hóa khát vọng hướng biển bằng hàng loạt dự án quy mô lớn như Khu công nghiệp Hưng Phú, khu bến cảng hàng lỏng Ba Lạt, khu du lịch nghỉ dưỡng sinh thái Cồn Vành, sân golf Cồn Vành cùng các tuyến giao thông kết nối liên vùng.

Để mở rộng không gian phát triển, xã tập trung quy hoạch rõ ràng các phân khu chức năng: Khu vực ven biển ưu tiên nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, kinh tế xanh, du lịch và logistics; khu vực Nam Trung cũ phát triển nông nghiệp chất lượng cao, thương mại - dịch vụ; khu trung tâm xã (Nam Hưng cũ) tập trung công nghiệp, đô thị và các dịch vụ hỗ trợ khu kinh tế. Cùng với đó là đột phá hạ tầng theo phương châm “giao thông đi trước, kinh tế theo sau” tạo nền tảng thu hút đầu tư.

Đại hội Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lần thứ nhất nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định định hướng phát triển của nhiệm kỳ với trụ cột “phát triển công nghiệp hiện đại là chủ đạo, đô thị văn minh là trung tâm và kinh tế biển bền vững là chủ lực”, đồng thời xác định tầm nhìn đến năm 2045 đưa Hưng Yên trở thành trung tâm kinh tế biển mạnh của phía Bắc.

Hiện thực hóa mục tiêu đó, cùng với yêu cầu tăng trưởng hai con số năm 2026 - năm bản lề nhiệm kỳ mới đồng thời là năm đầu tiên triển khai thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, mới đây tại hội nghị tổng kết công tác chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội năm 2025, triển khai kế hoạch điều hành phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Quang Ngọc nhấn mạnh, một trong những nhiệm vụ tỉnh tập trung triển khai ngay đó là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn diện trên các lĩnh vực; trong đó ưu tiên tìm các động lực tăng trưởng mới bên cạnh các động lực tăng trưởng truyền thống.

Với lợi thế ven biển, năm 2026 tỉnh Hưng Yên tiếp tục phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững; khai thác hợp lý tiềm năng ven sông, ven biển; phát triển các ngành kinh tế hàng hải, cảng biển, cảng sông, cảng cạn và dịch vụ hậu cần logistics gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, tỉnh đang khẩn trương hoàn thiện Đề án thành lập Khu kinh tế tự do Hưng Yên (trên cơ sở Khu kinh tế Thái Bình) với cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội; xây dựng kế hoạch phát triển khu kinh tế giai đoạn 2026 - 2030 đồng thời rà soát, điều chỉnh quy hoạch, thu hút đầu tư, đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng các khu kinh tế và khu công nghiệp.

Tỉnh Hưng Yên xác định phát triển kinh tế biển không chỉ là một ngành kinh tế mà còn là động lực lan tỏa, kết nối công nghiệp, thương mại, du lịch, logistics gắn với nhiệm vụ bảo vệ môi trường và chủ quyền quốc gia. Với tư duy “vươn ra biển lớn”, Hưng Yên đang từng bước khẳng định vị thế mới - một tỉnh vừa mạnh về nội địa, vừa tự tin hướng biển.