Tại thành phố Mechelen của Bỉ, tiệm Kingslize Pizza Mechelen đã đưa ra mô hình giao pizza trong hộp có thể tái sử dụng và thử nghiệm này đã kéo dài hơn một năm. Nguyên lý rất đơn giản: khi đặt hàng trực tuyến, khách hàng có thể chọn giữa hộp bìa truyền thống hoặc phiên bản dùng nhiều lần. Nếu chọn loại sau, đội ngũ nhân viên sẽ thu hồi hộp trong vòng 48 giờ, chuyển đến trạm rửa, rồi quay trở lại chu kỳ sử dụng.

“Chỉ sau 10 lần rửa, chi phí cho chiếc hộp đã được khấu hao xong. Chúng tôi tiết kiệm thời gian vì không phải gấp hộp, giảm diện tích lưu kho và quan trọng nhất là giảm tác động đến môi trường. Điều hối tiếc duy nhất là chúng tôi không bắt đầu sớm hơn”, ông Omar Aberkane, quản lý tiệm pizza, chia sẻ.

Hiện tại, khoảng 15% khách hàng lựa chọn hệ thống này. Với nhiều người, hộp tái sử dụng không chỉ là giải pháp thân thiện với môi trường mà còn phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp: nhiều công ty đặt số lượng lớn và chủ động yêu cầu hộp dùng nhiều lần vì không còn chỗ trống trong thùng rác.

“Trước đây, chúng tôi có hai kích cỡ pizza. Giờ đây, chỉ còn một định dạng duy nhất, vừa với bao bì tái sử dụng. Khoảng 70% khách hàng là cá nhân, 30% là doanh nghiệp. Các doanh nghiệp rất hài lòng, thậm chí chủ động yêu cầu hộp tái sử dụng. Trong trung hạn, tôi muốn đạt tỷ lệ 100% bao bì tái sử dụng”, ông Omar nói.

Tại Ghent, nhà hàng Lokaal đã đưa tư duy này đi xa hơn. Tất cả các món mang đi đều được đựng trong hũ thủy tinh hoặc hộp dùng nhiều lần với tiền đặt cọc. Bao bì dùng một lần chỉ được dùng khi không còn lựa chọn nào khác.

Arno De Mol, đồng quản lý nhà hàng, giải thích: “Đối với khách quen, hệ thống vận hành theo một chu trình quen thuộc. Họ chỉ cần mang trả lại các hũ vào lần ghé thăm tiếp theo. Cách làm này tạo ra một thói quen, vừa tiện lợi vừa bền vững”.

Khách hàng sẽ trả một khoản tiền đặt cọc từ 1 đến 5 euro và nhận lại khi trả lại hộp hoặc hũ. Số tiền này vừa đảm bảo giá trị kinh tế cho bao bì, vừa khuyến khích khách hàng quay lại. Heleen, một khách hàng thân thiết, chia sẻ: “Điều quan trọng là tôi có thể phân biệt hộp nhà hàng với hộp cá nhân để không nhầm lẫn khi mang về nhà. Việc này đòi hỏi một chút sắp xếp, dành ra một khoảng không gian để cất hộp sạch trước khi trả. Nhưng rồi sẽ quen thôi. Tôi tin hành động này cũng gợi mở suy nghĩ về một lối sống khác cho các con tôi. Nhiều thói quen mới xuất hiện vì sự tiện lợi, nhưng chưa chắc chúng ta đã suy nghĩ thấu đáo về hậu quả. Kết hợp bền vững với tiện nghi hiện đại là chìa khóa”.

Nhà hàng Lokaal còn hợp tác với các cửa hàng “không rác thải” (zero waste) để đảm bảo vòng tuần hoàn cho các hộp đựng. Tại Mechelen và Ghent, sáng kiến tái sử dụng này được hỗ trợ tài chính thông qua các khoản trợ cấp địa phương.

Maïté Liekens, phụ trách dự án tại Zero Waste Belgium, cho biết: “Hai năm trước, chúng tôi khởi động dự án Comeback tại Ghent và Leuven để giúp các cơ sở dịch vụ ăn uống lắp đặt hệ thống tái sử dụng. Ý tưởng rất đơn giản: cho phép khách hàng mang đồ ăn trong bao bì tái sử dụng, sau đó trả lại tại chính nhà hàng hoặc bất kỳ cơ sở nào trong mạng lưới mà không mất phí”.

Một ứng dụng cũng được phát triển để nhận diện các nhà hàng cung cấp bao bì dùng nhiều lần. Ban đầu, việc tìm kiếm những nhà hàng có động lực là khó khăn, vì lắp đặt hệ thống này là gánh nặng công việc bổ sung.

Các trợ cấp, hỗ trợ hậu cần và chiến dịch truyền thông đã giúp nhiều cơ sở duy trì mô hình ngay cả khi hết trợ cấp. “Đối với một số nhà hàng, tái sử dụng giờ đây đã trở thành điều tất yếu, một thói quen mới”, cô Liekens nhận xét.

Tuy nhiên, vẫn có những nơi bỏ cuộc sau khi hết kinh phí và quay lại đồ dùng một lần. Bài học là nếu tái sử dụng được đặt làm lựa chọn mặc định, khách hàng sẽ dễ tiếp nhận hơn; còn nếu đồ dùng một lần vẫn là lựa chọn đơn giản, thói quen cũ sẽ lấn át.

Những thử nghiệm địa phương này nằm trong một xu hướng rộng hơn tại châu Âu. Nhiều thành phố như Berlin (Đức) hay Aarhus (Đan Mạch) thử nghiệm máy thu hồi cốc dùng nhiều lần công cộng. Mục tiêu hướng tới luật pháp châu Âu dự kiến có hiệu lực vào năm 2030, cấm nhiều loại bao bì nhựa dùng một lần và bắt buộc cung cấp hộp đựng tái sử dụng.

Ông Nathan Dufour, phụ trách hệ thống tái sử dụng tại tổ chức Zero Waste Europe, nhấn mạnh: “Thách thức lớn nhất là quy định. Cần định nghĩa và quy tắc chung để mọi bên vận hành. Khi đồ dùng một lần còn rẻ hơn, quá trình chuyển đổi sẽ bị kìm hãm”.

Theo Zero Waste Europe, việc tái sử dụng có thể giảm tới 80% rác thải bao bì thực phẩm trong ngành đồ ăn nhanh và giảm lượng khí thải CO₂ liên quan đến sản xuất nhựa. Một hệ thống tái sử dụng chỉ vận hành hiệu quả nếu có quản trị rõ ràng, trách nhiệm xác định và khả năng truy xuất nguồn gốc thực sự. Bao bì tái sử dụng phải có giá trị kinh tế, thuận tiện, chắc chắn và đẹp mắt. Khi khách hàng nhận ra những giá trị này, họ sẵn sàng thay đổi thói quen.

Thế giới của sự tái sử dụng đang dần được định hình. Câu chuyện từ những hộp pizza, hũ thủy tinh hay bao bì tái sử dụng không chỉ là giải pháp thân thiện với môi trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy ngành nhà hàng đang nỗ lực thích nghi với những đòi hỏi mới. Từ phản xạ “dùng rồi bỏ”, cộng đồng khách hàng đang được mời gọi chuyển sang thói quen “bền vững” – một bước đi nhỏ, nhưng đầy ý nghĩa cho tương lai của chính chúng ta và hành tinh.