Hiện Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử đang quản lý gần 13.000 ha đất, phân bố trên địa bàn các xã An Lạc, Lục Sơn và Tây Yên Tử. Trong đó hơn 12.960 ha đất rừng đặc dụng. Diện tích có rừng hơn 12.570 ha, gồm hơn 12.109 ha rừng tự nhiên và 460 ha rừng trồng. Tỉnh đặt mục tiêu quản lý, bảo vệ nghiêm diện tích rừng hiện có, duy trì độ che phủ rừng khoảng 97%, đồng thời phục hồi các hệ sinh thái rừng tự nhiên, bảo vệ nguồn gen và các loài động, thực vật nguy cấp, quý, hiếm.
 
Giai đoạn 2026-2030, Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử sẽ tổ chức quản lý, bảo vệ toàn bộ diện tích rừng và đất lâm nghiệp được giao; triển khai khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng dân cư và hộ gia đình vùng đệm với tổng diện tích 22.015 lượt ha. Riêng năm 2026 thực hiện khoán cho 9 cộng đồng và 6 hộ gia đình.

Công tác phòng cháy, chữa cháy rừng được tăng cường với việc tổ chức 15 lớp tập huấn nghiệp vụ, 5 cuộc diễn tập chữa cháy rừng và 8 đợt tham quan, học tập mô hình quản lý lửa rừng. Khu bảo tồn cũng sẽ xây dựng một trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, một vườn thực vật; khoanh nuôi xúc tiến tái sinh có trồng bổ sung 100 ha và chăm sóc rừng đặc dụng 250 lượt ha.
 
Đáng chú ý, phương án xác định khoa học, công nghệ là một trong những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng. Ban Quản lý dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng hệ thực vật, động vật rừng; nghiên cứu bảo tồn cây dược liệu quý, nguồn gen của 5-10 loài động, thực vật nguy cấp, quý, hiếm và đánh giá tác động của hoạt động du lịch, phát triển hạ tầng, sinh kế tới tài nguyên rừng và đa dạng sinh học. Việc ứng dụng flycam, bẫy ảnh tự động cũng được triển khai để tuần tra, giám sát rừng và theo dõi động vật hoang dã.  

Cùng với đó, tỉnh Bắc Ninh đẩy mạnh gắn bảo tồn rừng với sinh kế người dân. Phương án quản lý rừng bền vững Tây Yên Tử xác định cộng đồng vùng đệm là lực lượng quan trọng trong bảo vệ và phát triển rừng. Tỉnh sẽ hỗ trợ phát triển sinh kế, cải thiện đời sống cho 10 cộng đồng dân cư mỗi năm; tạo việc làm, nâng cao thu nhập thông qua các hoạt động bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái và các mô hình sinh kế thân thiện với môi trường.
 
Ngoài ra, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí và giáo dục môi trường sẽ được phát triển theo hướng hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, gắn với bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và phát huy các giá trị văn hóa của khu vực.
 
Tổng nhu cầu kinh phí thực hiện phương án giai đoạn 2026-2030 hơn 153,8 tỷ đồng. Trong đó, hơn 64,8 tỷ đồng dành cho bảo vệ rừng; 56,75 tỷ đồng cho nghiên cứu khoa học, cứu hộ động vật rừng, bảo tồn thực vật rừng và đào tạo, tập huấn; 18,825 tỷ đồng xây dựng cơ sở hạ tầng và hơn 4 tỷ đồng hỗ trợ phát triển sinh kế, cải thiện đời sống cộng đồng vùng đệm…

Việc triển khai phương án được kỳ vọng góp phần bảo vệ vững chắc hệ sinh thái rừng đặc dụng Tây Yên Tử, nâng cao giá trị đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn nước, cảnh quan và môi trường, đồng thời tạo nền tảng phát triển du lịch sinh thái và sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm.