Từ một nghề thủ công truyền thống ở nông thôn, kỹ thuật dệt thảm thủ công ở huyện Dương Tín, thành phố Tân Châu, tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc) trải qua giai đoạn hồi sinh mạnh mẽ thông qua các xưởng thực hành di sản, tiêu biểu là Tập đoàn Dương Tín khi thành lập "Xưởng Di sản Văn hóa Phi vật thể Thảm Dương Tín" vào năm 2022.
Với lịch sử hơn 200 năm, kỹ nghệ dệt thảm ở Sơn Đông, đặc biệt là các khu vực tại huyện Dương Tín (Yangxin) là sự kết tinh của nhiều kỹ thuật thủ công truyền thống như: Vẽ, chạm khắc, dệt, thêu và nhuộm. Các thiết kế thảm thủ công đều có điểm nhấn nổ bật là các họa tiết hoa truyền thống Trung Quốc, kết hợp với các họa tiết cành cây đan xen mang lại vẻ đẹp cho mỗi tấm thảm. Năm 2021, kỹ thuật dệt thảm thủ công Dương Tín chính thức được liệt kê là di sản văn hóa phi vật thể cấp tỉnh của Sơn Đông.
Từ một nghề thủ công truyền thống ở nông thôn, nghề dệt thảm thủ công Dương Tín đang trải qua giai đoạn hồi sinh mạnh mẽ thông qua việc thành lập Xưởng Di sản Văn hóa Phi vật thể Thảm Dương Tín các xưởng thực hành di sản của Tập đoàn Dương Tín từ năm 2022. Dưới sự dẫn dắt của các nghệ nhân như ông Hoàng Xuân Sinh, truyền nhân đời thứ bảy của kỹ nghệ này tại địa phương, công nhân được trực tiếp đào tạo các kỹ thuật truyền thống như quay sợi thủ công, vẽ phác thảo và cắt tỉa thảm.
Dựa trên di sản phong phú từ các nghệ nhân như ông Sinh, xưởng cũng tập trung vào việc bảo tồn, ghi chép và quảng bá truyền thống dệt thảm cũng như từng bước phát triển theo hướng quy mô hóa, đưa nghề dệt thảm truyền thống bước vào giai đoạn phát triển mới.
Nổi tiếng với quy trình phức tạp kết hợp giữa vẽ, chạm khắc, dệt, thêu và nhuộm, mỗi tấm thảm Dương Tín là một tác phẩm nghệ thuật, nơi màu sắc và hình khối giao thoa tạo nên những tác phẩm được ví như “nghệ thuật trên sàn nhà”.
Với nguyên liệu chủ yếu là len cừu, lụa tự nhiên, thiết kế thảm Dương Tín nổi bật ở cách sắp xếp và tổ chức bề mặt của thảm, các họa tiết đến công đoạn cuối, có thể bị cắt bỏ một cách cố ý, tạo ra ấn tượng rằng chúng tiếp tục vượt ra ngoài ranh giới của thảm.
Kỹ thuật dệt thảm thủ công Dương Tín bao gồm ba giai đoạn chính: Chuẩn bị, dệt và hoàn thiện, trong đó sử dụng khung cửi đứng, người thợ dùng tay thắt từng nút, tạo thành họa tiết trên nền sợi dọc, sau đó dồn chặt sợi ngang lại bằng lược. Khung dệt đứng đơn giản nhất, thường được sử dụng ở các làng quê.
Để làm một tấm thảm thủ công, cần có nhiều dụng cụ khác nhau. Dao được dùng để cắt sợi sau khi thắt nút và một chiếc kéo để cắt tỉa các đầu sợi sau khi hoàn thành mỗi hàng nút. Tùy theo từng vùng, chúng có kích thước và thiết kế khác nhau và ở một số khu vực được bổ sung bằng các dụng cụ khác.
Bức tường được làm từ những mảnh thảm nhiều màu sắc tại Bảo tàng Thảm Dương Tín.
Họa tiết đa dạng, từ hoa văn hình học, hoa lá, đến các cảnh quan, biểu tượng văn hóa, mang tính biểu tượng cao tại Bảo tàng Thảm Dương Tín.
Để mở rộng cơ hội việc làm, tập đoàn Dương Tín cũng đã thành lập 12 xưởng chi nhánh trên địa bàn huyện, cho phép người dân địa phương làm việc gần nhà. Đến nay, sáng kiến này đã tạo ra việc làm cho rất nhiều công nhân, thành thục các kỹ thuật như kéo sợi bằng tay, vẽ, dệt và cắt tỉa. Xưởng sản xuất thảm Dương Tín cũng đã hợp tác với các công ty và trường đại học để phát triển các chất liệu và thiết kế thảm mới cũng như tham gia thiết lập các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế cho thảm dệt thủ công.
Ngoài ra, tập đoàn Dương Tín cũng đã tích cực xây dựng khu trình diễn quốc gia về sản xuất thông minh ngành thảm, đưa vào ứng dụng nhiều công nghệ cao như robot thông minh thêu kim thảm, hệ thống phân loại tự động bằng quang học, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, nâng cấp thông minh và nâng cao hiệu quả, chất lượng của ngành thảm địa phương.
Sản phẩm thảm Dương Tín hiện được bán rộng rãi tại các thành phố lớn tại Trung Quốc cũng như xuất khẩu sang các nước như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Australia. Sản phẩm thảm Dương Tín cũng được trưng bày tại các địa điểm và sự kiện danh tiếng như Nhà Trắng, Tháp Trump, Đại lễ đường Nhân dân Trung Hoa, Hội nghị thượng đỉnh G20 và Triển lãm Thế giới Thượng Hải, cùng nhiều công trình tiêu biểu khác trên thế giới.
Để thúc đẩy hơn nữa việc giáo dục cộng đồng, tập đoàn Dương Tín cũng đã thành lập một Bảo tàng thảm tích hợp triển lãm, trải nghiệm thực hành và cơ hội học tập. Với các hiện vật lịch sử, sản phẩm trưng bày và khu vực tương tác, Bảo tàng cho thấy nghề dệt thảm truyền thống tiếp tục phát triển và hội nhập vào cuộc sống hiện đại.
Khu trưng bày các tấm thảm lớn có bảng màu đa dạng, từ rực rỡ đến trầm ấm được trưng bày tại Bảo tàng Thảm Dương Tín.
Một tấm thảm in 3D được trưng bày tại Bảo tàng Thảm Dương Tín.
Du khách đang chiêm ngưỡng tấm thảm khổ lớn được trưng bày tại Bảo tàng Thảm Dương Tín.
Các tấm thảm được dệt tinh xảo với hình ảnh 5 thế hệ lãnh đạo của đảng Cộng sản Trung Quốc được trưng bày tại Bảo tàng Thảm Dương Tín...
Tập đoàn Dương Tín được thành lập năm 1987 và là doanh nghiệp sản xuất thảm thủ công có lịch sử lâu đời nhất và quy mô lớn nhất tại Trung Quốc, đồng thời là đơn vị tham gia xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế của ngành thảm.