Thông tin tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Hành chính Tư pháp (Bộ Tư pháp) Nhâm Ngọc Hiển cho biết, dự thảo Luật Hộ tịch gồm 6 chương, 56 điều; bãi bỏ 34 điều, sửa đổi 31 điều trên tổng số 77 điều của Luật Hộ tịch năm 2014 trên cơ sở 5 chính sách trụ cột đã được Chính phủ thông qua.

Chính sách thứ nhất về phân quyền triệt để trong đăng ký hộ tịch cho chính quyền cơ sở. Theo Luật Hộ tịch năm 2014, thẩm quyền đăng ký hộ tịch thuộc UBND cấp xã, UBND cấp huyện và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Tuy nhiên, từ ngày 1/7/2025 triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và không còn cấp huyện. Qua đánh giá thực tiễn triển khai, việc giao toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã bảo đảm tính thống nhất, tăng cường phân cấp, phân quyền và phù hợp với năng lực thực hiện của chính quyền cơ sở.

Chính sách thứ hai về phát triển và hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử thống nhất, đồng bộ, phục vụ quản lý hiện đại theo hướng sửa đổi, bổ sung các quy định về xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử nhằm mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử thành cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm dữ liệu hộ tịch "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu khác.

Chính sách thứ ba tiếp tục cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch gắn với chuyển đổi số, hiện đại hóa phương thức thực hiện nhằm nâng cao chất lượng công tác đăng ký, quản lý hộ tịch; cắt giảm thủ tục hành chính; bảo đảm tinh gọn, thống nhất, thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính; tăng tỷ lệ đăng ký trực tuyến, trực tuyến toàn trình…

Chính sách thứ tư về điều chỉnh quy định về phạm vi, nội dung đăng ký hộ tịch theo hướng bảo đảm quyền nhân thân, phù hợp với quy định pháp luật liên quan theo hướng sửa đổi toàn diện các quy định của Luật Hộ tịch, trong đó Luật chỉ quy định khung nguyên tắc; đối với những nội dung có nhiều thay đổi theo thực tiễn sẽ giao Chính phủ quy định.

Chính sách thứ năm về chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức hộ tịch, bảo đảm tiêu chuẩn, năng lực phù hợp với vị trí việc làm, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về hộ tịch theo hướng quy định công chức hộ tịch thuộc UBND cấp xã là người trực tiếp thực hiện công tác hộ tịch, giao Chính phủ quy định cụ thể về vị trí việc làm, tiêu chuẩn, trình độ, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ, điều kiện làm việc phù hợp với quy định của pháp luật về cán bộ, công chức.

Tại Hội nghị, các ý kiến thống nhất cho rằng, việc sửa đổi Luật Hộ tịch năm 2014 là cần thiết và cấp bách nhằm đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng quốc gia số và cải cách thủ tục hành chính theo hướng thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Dự thảo Luật đã thể chế hóa khá đầy đủ các yêu cầu đặt ra, đặc biệt là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bãi bỏ nhiều quy định không còn phù hợp, hướng tới thủ tục thuận tiện, nhanh gọn, giảm chi phí cho người dân; phân cấp, phân quyền rõ hơn, nhất là cho chính quyền cấp xã; tăng cường vai trò giám sát của cấp tỉnh, thành phố. Dự thảo cũng đã đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân làm trung tâm.

Các đại biểu cũng chỉ ra, Luật Hộ tịch hiện hành còn nhiều bất cập, chưa phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước hiện nay. Các thủ tục như đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử, cư trú… vẫn chủ yếu đề cao vai trò của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, chưa trao đầy đủ quyền chủ động cho công dân. Việc phân quyền chưa rõ ràng, còn trùng lắp thẩm quyền, chưa xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong đăng ký hộ tịch tại nhiều địa bàn. Những hạn chế này dẫn đến tình trạng quản lý chậm trễ, xử lý hồ sơ kéo dài, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Chuyển đổi số đòi hỏi mọi dữ liệu liên quan đến nhân thân phải được số hóa, liên thông, chia sẻ. Trong khi đó, lĩnh vực này hiện nay vẫn chủ yếu sử dụng giấy tờ văn bản; hồ sơ điện tử chưa thay thế hoàn toàn; dữ liệu hộ tịch chưa được kết nối đầy đủ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, gây khó khăn cho công tác quản lý, tra cứu, đối chiếu.

Luật hiện hành chưa đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền khi chính quyền địa phương hiện nay chỉ còn hai cấp. Việc phân định rõ ràng, minh bạch quyền và trách nhiệm giữa hai cấp trong công tác hộ tịch là yêu cầu cấp bách. Đồng thời, cần tiếp tục cải cách hành chính, giảm thủ tục phiền hà cho người dân, doanh nghiệp, nhất là trong các thủ tục liên quan đến người nước ngoài và hoạt động của doanh nghiệp.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Đường – Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân chủ và pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, dự thảo luật cần coi trọng hơn cơ chế kiểm soát quyền lực trong thực thi nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, nhằm giảm thiểu sai sót hoặc nguy cơ lạm dụng quyền lực. Cần quy định rõ cơ chế kiểm soát, giám sát của cấp trên để việc phân quyền bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, không bị lợi dụng. Trong chuyển đổi số về hộ tịch, cần quy định chặt chẽ hơn về an toàn, bảo mật thông tin cá nhân; bảo đảm cơ chế liên thông, đồng bộ giữa cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia mà vẫn đảm bảo bảo mật.

Việc làm rõ những nội dung trên không chỉ giúp nâng cao chất lượng dự án luật, mà còn bảo đảm tính khả thi, hiệu quả trong thực tiễn quản lý nhà nước, góp phần phục vụ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Đại diện Bộ Tư pháp tiếp thu ý kiến trao đổi của các đại biểu tham gia Hội nghị; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi.