Từ tuân thủ pháp luật đến quản trị rủi ro

Sáng 13/8, tại TP Hồ Chí Minh, Vụ Pháp chế Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh, Viện Pháp luật và Phát triển doanh nghiệp (Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam) tổ chức Hội nghị “Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và an toàn bức xạ”.

Hội nghị nhằm cung cấp thông tin, cập nhật các quy định pháp luật, đồng thời tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi, giải đáp những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi pháp luật.

Với hơn 100 đại diện doanh nghiệp cùng đại diện các cơ quan quản lý khoa học và công nghệ tại TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đồng Nai, Tây Ninh, Cà Mau và Viện Pháp luật và Phát triển doanh nghiệp tham dự, các nội dung trao đổi tập trung vào những quy định gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh; từ tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa đến các yêu cầu liên quan đến Halal và an toàn bức xạ.

Điểm đáng chú ý tại hội nghị là yêu cầu tuân thủ pháp luật được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với hoạt động quản trị doanh nghiệp. Việc nhận diện sớm các nghĩa vụ pháp lý, đưa yêu cầu pháp luật vào quy trình sản xuất, kinh doanh và kiểm soát những khâu có nguy cơ phát sinh sai phạm được xem là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp hạn chế chi phí và rủi ro trong quá trình hoạt động.

Chia sẻ tại hội nghị, ông Nguyễn Hữu Quân, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ KH&CN, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ thực thi, qua đó góp phần giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, phát triển bền vững.

Từ thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc không nhận diện đầy đủ yêu cầu pháp lý ngay từ đầu có thể dẫn đến chi phí phát sinh ở nhiều khâu. Đối với sản phẩm không đáp ứng yêu cầu về chất lượng, doanh nghiệp có thể phải kiểm tra, khắc phục hoặc thu hồi. Trong những lĩnh vực có yêu cầu cao về an toàn, việc không tuân thủ còn có thể kéo theo những rủi ro lớn hơn đối với người lao động, cộng đồng và môi trường.

Do đó, yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng gắn với toàn bộ quá trình vận hành doanh nghiệp, từ lựa chọn nguyên liệu, xây dựng quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng đến ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Hương, Trưởng Ban Quản lý chất lượng và Đánh giá sự phù hợp (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Quốc gia), trọng tâm của cách tiếp cận mới trong quản lý chất lượng là lấy rủi ro làm trung tâm, dữ liệu số làm nền tảng, đồng thời tăng cường hậu kiểm và minh bạch thông tin chất lượng.

Theo đó, quản lý theo rủi ro đặt ra yêu cầu xác định những công đoạn có nguy cơ cao, thiết lập biện pháp kiểm soát và lưu giữ đầy đủ thông tin cần thiết. Việc kiểm soát tốt quy trình và dữ liệu chất lượng giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những điểm bất thường, hạn chế sản phẩm không phù hợp và có cơ sở chứng minh sự phù hợp của sản phẩm khi làm việc với đối tác, cơ quan quản lý hoặc tham gia các thị trường có yêu cầu cao.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy chất lượng sản phẩm không chỉ được xem xét tại thời điểm kiểm tra mà cần được kiểm soát trong cả quá trình sản xuất, lưu thông, cùng với khả năng truy xuất và xử lý khi phát sinh vấn đề.

Đối với doanh nghiệp, việc đưa các yêu cầu pháp lý vào quy trình vận hành không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm tra, mà còn góp phần hình thành hệ thống kiểm soát chất lượng và phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong.

Halal và an toàn bức xạ đặt ra yêu cầu cao hơn về tuân thủ

Một trong những nội dung được cập nhật tại hội nghị là các quy định liên quan đến sản phẩm, dịch vụ Halal. Nghị định số 127/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý chất lượng và chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ Halal được ban hành ngày 6/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/6/2026.

Nghị định quy định nhiều nội dung về quản lý chất lượng sản phẩm, dịch vụ Halal, trong đó có các yêu cầu về tiêu chuẩn, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc, thử nghiệm, chứng nhận và kiểm tra.

Đối với sản phẩm Halal, yêu cầu không chỉ tập trung ở sản phẩm cuối cùng mà còn liên quan đến nhiều công đoạn trong chuỗi sản xuất, chế biến, bao gói, bảo quản và vận chuyển. Việc kiểm soát nguyên liệu, phụ gia, quá trình sản xuất và nguy cơ nhiễm chéo vì vậy có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính phù hợp của sản phẩm.

Khi yêu cầu về nguồn gốc nguyên liệu, phương thức sản xuất và tính minh bạch của chuỗi cung ứng ngày càng được quan tâm, việc đáp ứng các yêu cầu Halal cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khả năng tổ chức, kiểm soát và lưu trữ thông tin của doanh nghiệp.

Bên cạnh các yêu cầu về chất lượng và thị trường, an toàn bức xạ là lĩnh vực có tính đặc thù cao, đòi hỏi doanh nghiệp và các cơ sở sử dụng thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ phải tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật và yêu cầu kỹ thuật.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Công Chủng, Phó Chánh Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, cũng đã trao đổi về những quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử theo Nghị định số 71/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 9/3/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/5/2026. Nội dung được giới thiệu nhằm giúp các cơ sở nhận biết rõ hơn những hành vi vi phạm, trách nhiệm trong quản lý, sử dụng nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ và các yêu cầu về bảo đảm an toàn.

Đối với lĩnh vực có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động, cộng đồng và môi trường, việc nhận diện đầy đủ trách nhiệm pháp lý và thực hiện đúng các yêu cầu về an toàn có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa sự cố.

Theo đó, việc rà soát các điều kiện pháp lý, giấy phép, thiết bị, quy trình an toàn và trách nhiệm của các cá nhân liên quan cần được gắn với hoạt động thường xuyên của cơ sở, thay vì chỉ được thực hiện khi có thanh tra, kiểm tra.

Trong bối cảnh các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và an toàn ngày càng được nâng cao, tuân thủ pháp luật không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà ngày càng trở thành một bộ phận của hoạt động quản trị rủi ro. Việc hiểu đúng quy định, thực hiện đúng yêu cầu và kiểm soát tốt quy trình có thể giúp doanh nghiệp hạn chế sai phạm, giảm chi phí khắc phục và tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh lâu dài.

Ở chiều ngược lại, việc cơ quan quản lý trực tiếp cập nhật quy định, giải đáp những vấn đề phát sinh trong quá trình thực thi cũng tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp thực hiện đúng pháp luật. Những vướng mắc từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh đồng thời là nguồn thông tin để cơ quan quản lý tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách và nâng cao tính thống nhất trong quá trình thực hiện.