Xúc động khi thấy kỉ vật của người thân

Sáng 10/8, tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, hồ sơ, kỷ vật của hai cán bộ đi B đã được trao lại cho người thân. Người đến nhận là chị Nguyễn Lê Thanh Phương (ngụ phường Xuân Hoà), con gái cán bộ đi B Nguyễn Quang Ngọc và em Lâm Mẫn Như (ngụ xã Hóc Môn), cháu cố của cán bộ đi B Huỳnh Kim Huyền.

Với mỗi gia đình, những hồ sơ được tiếp nhận không chỉ là tài liệu hành chính đã nhuốm màu thời gian, đó còn là dấu vết về cuộc đời của một người cha, người ông từng rời gia đình đi làm nhiệm vụ, để lại phía sau những người thân chưa có điều kiện hiểu đầy đủ về chặng đường hoạt động cách mạng của họ.

Trong ký ức của gia đình em Lâm Mẫn Như (18 tuổi), hình ảnh ông cố ngoại Huỳnh Kim Huyền được lưu giữ qua lời kể của những người lớn tuổi và một bức ảnh cũ. Thời gian trôi qua, những thông tin về quá trình công tác của ông ngày càng ít ỏi. Gia đình đã nhiều lần tìm kiếm thêm tài liệu nhưng chưa có kết quả.

Cơ duyên xuất hiện khi Mẫn Như đọc được thông tin trên báo về việc Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục tìm kiếm cán bộ đi B hoặc thân nhân để trao trả hồ sơ, kỷ vật. Em thử tra cứu danh sách và bất ngờ phát hiện tên ông cố ngoại Huỳnh Kim Huyền có trong số những hồ sơ đang được bảo quản.

Ngay sau đó, em Mẫn Như liên hệ với Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh để kiểm tra. Từ những dữ liệu ban đầu do gia đình cung cấp, cán bộ lưu trữ hướng dẫn em đối chiếu thông tin và hoàn thiện thủ tục xác nhận quan hệ thân nhân. Cuộc tìm kiếm tưởng như còn kéo dài đã dần có kết quả.

“Gia đình từng tìm nhiều hồ sơ liên quan đến ông nhưng đến nay kỷ vật còn lại chủ yếu chỉ là một bức ảnh. Khi đọc được thông tin trên báo và tra cứu thấy tên ông cố ngoại, em rất bất ngờ. Sau khi liên hệ, em được cán bộ Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh hướng dẫn tận tình để tìm kiếm, xác minh hồ sơ. Gia đình mong đưa những tài liệu này về để con cháu hiểu rõ hơn ông đã sống, công tác và cống hiến như thế nào”, Mẫn Như cho biết.

Với người trẻ như em Mẫn Như, hồ sơ được nhận lại là một chiếc cầu nối giữa hiện tại với thế hệ đi trước. Bức ảnh duy nhất của ông cố ngoại trong gia đình từ nay không còn đứng riêng lẻ, bởi phía sau ấy đã có thêm những thông tin giúp các thế hệ sau hình dung rõ hơn về một chặng đường hoạt động cách mạng của ông.

Cùng đến nhận kỷ vật trong buổi sáng là chị Nguyễn Lê Thanh Phương (ngụ phường Xuân Hoà, TP Hồ Chí Minh) con gái cán bộ đi B Nguyễn Quang Ngọc. Chị Thanh Phương đã tìm kiếm thông tin về cha trong thời gian dài nhưng kết quả vẫn còn mờ nhạt. Khi ông rời gia đình đi hoạt động cách mạng, chị còn nhỏ nên không biết nhiều về công việc cũng như những nơi cha từng đi qua.

Một người dì trong gia đình, trong quá trình tìm kiếm hồ sơ của ông ngoại và người cậu, đã phát hiện thông tin về ông Nguyễn Quang Ngọc. Người dì báo cho chị Phương và hướng dẫn chị liên hệ với Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh. Khi biết hồ sơ của cha vẫn còn được bảo quản, chị không giấu được xúc động.

“Ngày ba đi hoạt động cách mạng tôi còn quá nhỏ nên ký ức về ông không nhiều. Vì vậy, khi nghe tin hồ sơ của ba vẫn còn, tôi vừa bất ngờ vừa xúc động. Những tài liệu này giúp tôi biết thêm về chặng đường mà ba đã đi qua. Tôi sẽ trân trọng gìn giữ để có thêm kỷ niệm về ba, đồng thời trao lại cho con cháu sau này, để các thế hệ trong gia đình hiểu và không quên những đóng góp của ông”, chị Phương nói.

Với chị Thanh Phương, hành trình tìm cha chưa bao giờ chỉ là đi tìm một cái tên trong danh sách. Đó là mong muốn tìm lại một phần ký ức gia đình từng bị chiến tranh và thời gian làm gián đoạn. Hồ sơ được trao về trở thành kỷ vật đặc biệt, giúp người con đã trưởng thành hiểu thêm về những năm tháng mà cha mình đã âm thầm cống hiến.

Mở thêm những con đường đưa hồ sơ về với gia đình

Theo Sở Nội vụ Thành phố Hồ Chí Minh, hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B đang được bảo quản tại ba cơ sở của Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố. Khối tài liệu này được tiếp nhận từ Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, gồm hồ sơ của cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc, sau đó được phân công trở lại miền Nam công tác và những cán bộ dân sự miền Bắc vào Nam làm nhiệm vụ.

Trong số này có nhiều y sĩ, bác sĩ, giáo viên, kỹ sư, văn nghệ sĩ, nhà báo vào miền Nam công tác theo con đường dân sự do Ủy ban Thống nhất Chính phủ quản lý.

Khối tài liệu trên không bao gồm hồ sơ quân đội và bộ đội đi B vào miền Nam chiến đấu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng.

Công tác trao trả hồ sơ, kỷ vật được thực hiện từ ngày 25/7/2014 và đến nay, các cơ sở đã trao trả tổng cộng 448 hồ sơ. Cụ thể, khu vực Thành phố Hồ Chí Minh cũ đã trao 401 hồ sơ, khu vực Bình Dương cũ trao 34 hồ sơ và khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ đã trao 13 hồ sơ.

Hiện nay, ba cơ sở trên vẫn bảo quản 2.200 hồ sơ chưa được trao trả, gồm 1.525 hồ sơ tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh cũ, 494 hồ sơ tại khu vực Bình Dương cũ và 181 hồ sơ tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.

Việc xác định địa chỉ của cán bộ đi B hoặc thân nhân gặp nhiều khó khăn do thay đổi địa giới hành chính, thông tin cư trú, họ tên; nhiều cán bộ đã hy sinh hoặc qua đời, có trường hợp không còn người thân hoặc gia đình đã chuyển đến địa phương khác.

Ông Phan Long Hồ, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết đơn vị đang phối hợp với các sở, ban, ngành, UBND phường, xã, đặc khu và cơ quan truyền thông để tra tìm cán bộ đi B hoặc thân nhân, qua đó thực hiện việc xác minh và trao trả hồ sơ.

“Thời gian tới, Trung tâm sẽ xây dựng thêm một số kênh truyền thông để người dân dễ dàng tiếp cận thông tin về hồ sơ đi B, đồng thời thuận tiện khai thác hồ sơ, tài liệu đang được bảo quản tại các kho chuyên dụng. Mỗi thông tin được lan tỏa có thể giúp một gia đình nhận ra tên người thân và mở ra cơ hội đưa hồ sơ trở về đúng nơi cần được lưu giữ”, ông Hồ cho biết.

Bên cạnh hồ sơ đi B, kho Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh hiện bảo quản hơn 11.000 hồ sơ khen thưởng thành tích kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây phần lớn là tài liệu gốc quý hiếm, gồm hồ sơ khen thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Nhì, Ba; Huy chương Kháng chiến hạng Nhất, Nhì và Bằng khen của Hội đồng Bộ trưởng.

Theo ông Phan Long Hồ, đội ngũ làm công tác lưu trữ đã dành nhiều thời gian khảo cứu, rà soát, đối chiếu hàng vạn hồ sơ, gặp gỡ nhân chứng lịch sử và thân nhân gia đình có công để thu thập, bổ sung tư liệu; qua đó, Trung tâm đã xác định chính xác thông tin của 5.848 cá nhân được tặng thưởng, đồng thời ứng dụng công nghệ số và hệ thống tra cứu trực tiếp để người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng hơn.

Đánh giá giá trị của khối tài liệu đang được bảo quản, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Sài Gòn - Gia Định đã cùng đồng bào cả nước vượt qua muôn vàn gian khổ, kiên cường chiến đấu và đóng góp to lớn vào thắng lợi của dân tộc. Những cống hiến ấy được tái hiện qua các hồ sơ, tài liệu lưu trữ có giá trị đặc biệt, được gìn giữ cẩn trọng qua nhiều thế hệ.

“Mỗi bộ hồ sơ, mỗi kỷ vật hay tấm huân, huy chương không đơn thuần là những vật thể tĩnh mà là một câu chuyện thấm đẫm tình yêu quê hương, đất nước; là chân dung sống động của những con người đã cống hiến tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của dân tộc. Sự gắn kết giữa những trang hồ sơ khen thưởng với bước chân không mỏi của các đội quy tập trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là lời khẳng định mạnh mẽ cho đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’, ‘Đền ơn đáp nghĩa”, ông Nguyễn Mạnh Cường khẳng định.