Tái định nghĩa vai trò “người chủ tương lai” 

Bước vào thế kỷ XXI, khái niệm “người chủ tương lai của nước nhà” không chỉ dừng lại ở lý tưởng độc lập dân tộc, còn bao hàm năng lực làm chủ công nghệ và khả năng cạnh tranh sòng phẳng trên trường quốc tế. 

Trong bài viết “Thanh niên với tương lai đất nước”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Sức mạnh quốc gia ngày càng được đo bằng năng lực sáng tạo, trình độ khoa học - công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng trước những biến động lớn của thế giới. Điều này đặt thanh niên vào vị trí trung tâm của mọi quá trình phát triển, trở thành lực lượng “dẫn dắt” ở những lĩnh vực mới.

Thực tế cho thấy, tinh thần xung kích của thanh niên đang được thể hiện rõ trên “mặt trận số”. Đổi mới sáng tạo vì thế không còn là khái niệm xa vời hay chỉ thuộc về các phòng thí nghiệm. Nó hiện diện trong những hành động cụ thể: một sáng kiến cải tiến quy trình sản xuất, một ứng dụng hỗ trợ cộng đồng, hay một mô hình kinh doanh giải quyết vấn đề xã hội.

Theo báo cáo của Trung ương Đoàn, năm 2025, toàn Đoàn đã tổ chức 925 cuộc hội nghị khoa học và 694 hội thảo, tọa đàm, diễn đàn sáng tạo trẻ. So với năm 2024, đây là một bước nhảy vọt với sự tăng thêm 131 hội nghị và 136 diễn đàn, thu hút hơn 212.356 thanh thiếu nhi tham gia. Đáng chú ý nhất là con số 3.121 đề tài nghiên cứu khoa học được triển khai hỗ trợ (tăng 280 đề tài so với năm trước).

Bản lĩnh của thanh niên Việt Nam còn được rèn giũa qua các sân chơi công nghệ tầm cỡ. Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ 31 đã thu hút gần 82.000 thí sinh tham gia từ cấp huyện đến cấp tỉnh tại 43 địa phương. Bên cạnh đó, các cuộc thi như Sáng tạo Robotics toàn quốc (với gần 900 thí sinh từ 14 tỉnh thành) hay Cuộc thi Vô địch tin học văn phòng thế giới - Viettel và Thiết kế đồ họa thế giới đã trở thành điểm hẹn của những tài năng trẻ. Với sự tham gia của gần 2.000 thí sinh xuất sắc từ 230 đội tuyển trường học trên toàn quốc, đây không chỉ là một cuộc thi, mà là nơi định vị năng lực số của Việt Nam trên bản đồ trí tuệ thế giới.

Tuy nhiên, công nghệ dù mạnh mẽ đến đâu cũng chỉ là công cụ. Bản lĩnh thực sự nằm ở năng lực tự học và khả năng hội nhập. Trung ương Đoàn đã nhận diện rõ điều này khi tổ chức cho hơn 1,15 triệu lượt thanh thiếu nhi tham gia các hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực ngoại ngữ và hội nhập quốc tế. 

Theo Bí thư Trung ương Đoàn Nguyễn Tường Lâm, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, khi thanh niên là lực lượng tiên phong, xung kích, thì năng lực ngoại ngữ, năng lực hội nhập quốc tế được đặt ra hàng đầu đối với thanh niên. Nếu các bạn nhận thức đúng về tầm quan trọng của ngoại ngữ đối với sự nghiệp của mình, chắc chắn bằng cách này, cách khác các bạn sẽ tìm đến. Việc này đã được Trung ương Đoàn triển khai từ sớm, với đề án từ năm 2018 - 2023 đã tiếp cận được hơn 12 triệu người. Đồng thời, chương trình của Chính phủ giai đoạn 2022 - 2025 tiếp tục được triển khai, tiếp cận được khoảng 5 triệu người, cho thấy độ lan tỏa của các hoạt động.

Triết lý "Học tập suốt đời" đã được Đoàn các cấp cụ thể hóa bằng những con số thực tế. Riêng năm 2025, hơn 45.378 hoạt động hỗ trợ học tập đã thu hút hơn 621.000 lượt thanh niên. Nguồn lực tài chính cũng được huy động mạnh mẽ khi có tới 194.368 học sinh, sinh viên được trao học bổng với tổng trị giá hơn 103 tỷ đồng.

Đặc biệt, phong trào “Bình dân học vụ số” đã tái hiện lại tinh thần của chiến dịch xóa mù chữ năm xưa nhưng với một diện mạo hiện đại. Với 13.124 đội hình tình nguyện, tổ chức hơn 18.166 hoạt động phổ cập kỹ năng số cho hơn 1,2 triệu người dân, thanh niên đã thực sự trở thành "đại sứ số", đưa công nghệ đến tận ngõ ngách của đời sống. Việc khởi động chương trình "Bình dân học AI" nhằm đào tạo kỹ năng sử dụng AI cho cán bộ Đoàn - Hội tại hơn 1.000 điểm cầu, hướng tới mục tiêu đào tạo miễn phí cho 2 triệu thanh niên giai đoạn 2025 - 2026 cho thấy một tầm nhìn đón đầu xu thế.

Từ “tổ chức phong trào” sang “kiến tạo môi trường”

Năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi là năm triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và tổ chức Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trong bối cảnh hệ thống chính trị đang thực hiện sắp xếp tinh gọn tổ chức, bộ máy chuyên trách của Đoàn đối mặt với yêu cầu ít người hơn nhưng công việc phải hiệu quả hơn.

Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn Bùi Quang Huy cho biết: "Bộ máy tinh gọn không có nghĩa là làm ít đi, mà phải làm thông minh hơn, hiệu quả hơn, nhanh hơn". Mọi kế hoạch công tác từ nay phải tuân thủ nghiêm ngặt tinh thần “3 dễ, 3 rõ, 3 đo” (Dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm; Rõ người, rõ việc, rõ thời gian; Đo được kết quả, hiệu quả và tác động). Mỗi quý phải có ít nhất một kết quả nổi bật, mỗi năm phải có hai đột phá cụ thể nhìn thấy được.

Một trong những bước đột phá về tư duy trong giai đoạn này là sự dịch chuyển từ "tổ chức phong trào" sang "kiến tạo môi trường phát triển cho thanh niên". Đoàn không nên chỉ đứng ra bày biện các hoạt động có sẵn. Thay vào đó, Đoàn phải xây dựng một hệ sinh thái nơi thanh niên được trao cơ hội để tự đề xuất ý tưởng, tự tổ chức và Đoàn đóng vai trò định hướng, kết nối nguồn lực.

Theo Bí thư Trung ương Đoàn Nguyễn Tường Lâm, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở sự chuyển dịch từ tư duy 'tổ chức' sang tư duy 'kiến tạo', tức là đặt thanh niên vào vị trí trung tâm hơn trong mọi hoạt động. Kiến tạo môi trường phát triển đòi hỏi phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của thanh niên, đồng thời tạo điều kiện để chính thanh niên phát huy năng lực, trí tuệ, sự sáng tạo và bản lĩnh của mình trong quá trình tổ chức, thực hiện hoạt động.

Từ thực tiễn đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động của tổ chức Đoàn đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh bộ máy ngày càng tinh gọn, cách làm cũ khó có thể đáp ứng yêu cầu mới. Điều này đòi hỏi tổ chức Đoàn phải chuyển sang tư duy vận hành linh hoạt, lấy hiệu quả làm thước đo, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị, điều hành phong trào, theo dõi và đánh giá kết quả. Mỗi hoạt động không chỉ cần rõ ràng về mục tiêu, trách nhiệm, tiến độ, mà còn phải được thiết kế theo hướng dễ tiếp cận, dễ triển khai và có thể đo lường được tác động thực chất.

Cùng với đó, công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm, nhưng theo cách tiếp cận mới - gần gũi hơn, linh hoạt hơn và phù hợp với đặc điểm của thế hệ trẻ trong môi trường số.

Thực tiễn cũng cho thấy, các phong trào hành động cách mạng vẫn là môi trường hiệu quả nhất để thanh niên rèn luyện và trưởng thành. Chính từ những trải nghiệm cụ thể, những giá trị sống tích cực được hình thành một cách tự nhiên, bền vững hơn bất kỳ hình thức tuyên truyền nào.

Vai trò của thanh niên trong tham gia xây dựng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng được nhấn mạnh, nhất là trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi mỗi người trẻ phải có bản lĩnh, khả năng nhận diện và phản biện trước những thông tin sai lệch.

Để đáp ứng yêu cầu đó, việc củng cố tổ chức Đoàn, Hội vững mạnh từ cơ sở, mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp thanh niên - đặc biệt tại địa bàn dân cư, trường học, khu công nghiệp - tiếp tục là hướng đi trọng tâm, tạo nền tảng để các chủ trương, định hướng đi vào thực tiễn một cách hiệu quả.

Trong bối cảnh hội nhập, yêu cầu đặt ra cho thanh niên hôm nay không chỉ là “giỏi”, còn phải “đúng”, đúng về giá trị, đúng về định hướng. Đổi mới sáng tạo phải gắn liền với phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Làm chủ tương lai không chỉ là làm chủ công nghệ, mà còn là làm chủ chính mình. Với bản lĩnh tự cường, tiên phong sáng tạo và khát vọng cống hiến theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tuổi trẻ Việt Nam chắc chắn sẽ là động lực then chốt đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình, khẳng định vị thế vững chắc của Việt Nam trên trường quốc tế.