Thực tế cho thấy xuất khẩu tăng mạnh nhưng giá trị thương hiệu chưa tương xứng. Phần lớn doanh nghiệp vẫn ở khâu gia công, phụ thuộc vào thiết kế và thương hiệu nước ngoài, khiến sản phẩm Việt khó định danh trên thị trường quốc tế. Đây không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là vấn đề về tư duy phát triển.

Theo ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc đưa hàng hóa ra thị trường mà ở việc xác lập vai trò của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị. Do đó, doanh nghiệp không thể chỉ tham gia mà phải từng bước định vị được vị trí của mình, chuyển từ gia công sang thiết kế, tiến tới xây dựng thương hiệu riêng.

Ở góc độ vĩ mô, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng: Thương hiệu là yếu tố then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, với sự gắn kết chặt chẽ giữa thương hiệu sản phẩm, doanh nghiệp và hình ảnh quốc gia. Quốc gia uy tín tạo lợi thế niềm tin cho doanh nghiệp và doanh nghiệp mạnh góp phần củng cố vị thế quốc gia.

Tuy nhiên, thương hiệu không thể hình thành từ chiến dịch ngắn hạn mà phải dựa trên nội lực bền vững. Để tham gia thị trường toàn cầu, doanh nghiệp cần hội tụ quy mô, tài chính, nhân sự, năng lực thực thi và hệ thống quản trị thương hiệu bài bản. Điểm hạn chế phổ biến là tiềm lực nhưng chưa chuyển hóa thành năng lực, thiếu chiến lược dài hạn cho phát triển thương hiệu.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch HĐQT Secoin nêu rõ: Doanh nghiệp Việt không thiếu sản phẩm tốt mà thiếu câu chuyện có giá trị. Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến trải nghiệm và cảm xúc, thương hiệu không còn là nhãn mác mà tổng hòa của chất lượng, thiết kế, văn hóa và trách nhiệm xã hội. Một sản phẩm có thể cạnh tranh về giá trong ngắn hạn nhưng chỉ câu chuyện và bản sắc mới giúp tồn tại lâu dài trong tâm trí khách hàng.

Kinh nghiệm của Secoin cho thấy, con đường nâng cấp giá trị không nằm ở việc chạy theo quy mô mà ở việc tìm bản sắc riêng. Từ doanh nghiệp vật liệu xây dựng, Secoin đã từng bước chuyển từ gia công sang thiết kế và xây dựng thương hiệu, kết hợp yếu tố văn hóa Việt với tư duy thiết kế quốc tế.

Nếu bản sắc là linh hồn của thương hiệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là động cơ giúp thương hiệu vận hành và bứt phá. Ông Lê Hồng Quang, Tổng giám đốc Công ty cổ phần MISA cho rằng: Trong kỷ nguyên số, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc. 

Khi doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, năng suất, hiệu quả và tốc độ phát triển sẽ tăng lên rất nhiều, từ đó trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, Việt Nam không thể đi theo con đường của các tập đoàn công nghệ toàn cầu trong mọi lĩnh vực mà cần xác định những “ngách” phù hợp để phát triển.

Trong lĩnh vực sản xuất, hành trình chuyển đổi từ gia công (OEM) sang tự thiết kế (ODM) và xây dựng thương hiệu riêng (OBM) là một bước nhảy lớn nhưng tất yếu. Bà Trương Thị Chí Bình, Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ cho biết: Doanh nghiệp Việt đang dần chuyển sang tham gia sâu hơn vào khâu thiết kế, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu dữ liệu, thiếu kết nối và hệ sinh thái hỗ trợ. 

Đại diện một số doanh nghiệp cũng nhìn nhận thương hiệu như một công cụ để tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị. Khi sản phẩm gắn với thương hiệu, đó không còn là câu chuyện bán hàng, mà là câu chuyện về uy tín và minh bạch. Do đó, để xây dựng thương hiệu phải kiểm soát toàn bộ chuỗi từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và chất lượng. Đây cũng là xu hướng chung của thị trường toàn cầu khi các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị ngày càng trở thành “giấy thông hành” bắt buộc.

Một điểm chung được chuyên gia và doanh nghiệp nhấn mạnh thương hiệu, xét đến cùng, là quá trình tích lũy niềm tin của thị trường. Ông Trần Đình Tài, đại diện Tập đoàn Hoa Sen chia sẻ: Niềm tin không thể xây dựng bằng quảng bá mà phải bắt đầu từ văn hóa doanh nghiệp và sự trung thực trong sản phẩm. Khi doanh nghiệp gắn lợi ích kinh doanh với trách nhiệm xã hội, thương hiệu sẽ được bồi đắp một cách tự nhiên và bền vững.

Thực tiễn cho thấy, những doanh nghiệp xây dựng được niềm tin thường có khả năng trụ vững tốt hơn trước biến động. Ông Phan Văn Tâm, đại diện Công ty Phân bón Bình Điền cho hay: Thương hiệu không phải là kết quả của một chiến dịch, mà là thành quả của hàng chục năm tích lũy nội lực. Nếu không có nền tảng nội lực vững chắc, doanh nghiệp khó có thể xây dựng thương hiệu, dù trong nước hay quốc tế.

Nhận định từ các chuyên gia cho thấy, con đường để hàng Việt chinh phục thị trường toàn cầu không nằm ở việc gia tăng sản lượng thuần túy mà cốt lõi là nâng cao giá trị. Đó là quá trình chuyển dịch từ gia công sang làm chủ, từ cung ứng sản phẩm sang kiến tạo giá trị, từ mức độ nhận diện sang xây dựng niềm tin bền vững. Trong tiến trình này, thương hiệu không phải là đích đến cuối cùng mà là công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp định vị và khẳng định vị thế trong môi trường cạnh tranh ngày càng khắt khe.

Xây dựng thương hiệu là hành trình dài hạn đòi hỏi sự kiên định và sự đồng hành chặt chẽ giữa doanh nghiệp với Nhà nước. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực nội tại, đổi mới sáng tạo và quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Cùng đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi thông qua hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và thúc đẩy hệ sinh thái hỗ trợ để thương hiệu hình thành và phát triển bền vững.

Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng thu hẹp khoảng cách địa lý, thương hiệu trở thành công cụ quan trọng giúp hàng hóa khẳng định bản sắc và giá trị riêng. Khi hàng Việt biết kể câu chuyện của mình bằng chất lượng, bản sắc văn hóa và trách nhiệm xã hội, hành trình vươn ra thế giới sẽ không còn là kỳ vọng mà trở thành xu hướng rõ ràng và khả thi.