Giữa môi trường quốc tế đang biến động nhanh chóng và khó lường, chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tới Australia từ ngày 3–5/5, theo lời mời của Thủ tướng Anthony Albanese, được xem là dấu mốc quan trọng, không chỉ thúc đẩy hợp tác song phương mà còn góp phần định hình các cơ chế hợp tác khu vực.

Trong chuyến thăm, hai nhà lãnh đạo đã đạt được nhiều thỏa thuận quan trọng, qua đó nâng tầm quan hệ Đối tác chiến lược đặc biệt giữa hai nước. Trọng tâm hợp tác được mở rộng theo hướng toàn diện, từ kinh tế, công nghệ đến an ninh – quốc phòng.

Đáng chú ý, Tuyên bố chung về Hợp tác khoáng sản thiết yếu được xem là bước đi chiến lược nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và địa chính trị. Việc bảo đảm chuỗi cung ứng ổn định cho các loại khoáng sản quan trọng không chỉ phục vụ nhu cầu công nghiệp của hai nước, mà còn góp phần bảo vệ cấu trúc sản xuất toàn cầu trước những rủi ro gián đoạn ngày càng gia tăng.

Song song với đó, hai bên cũng cam kết đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán lượng tử và công nghệ sinh học – những lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế toàn cầu. Đây là hướng đi thể hiện rõ nỗ lực của cả Australia và Nhật Bản trong việc thích ứng với làn sóng chuyển đổi công nghệ và cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.

Trong lĩnh vực năng lượng, Tuyên bố chung về An ninh năng lượng tiếp tục khẳng định cam kết của hai nước trong việc duy trì các dòng chảy thương mại mở đối với nhiên liệu và khí đốt, đồng thời phối hợp ứng phó với những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh hợp tác kinh tế, lĩnh vực an ninh – quốc phòng tiếp tục là trụ cột quan trọng trong quan hệ Australia – Nhật Bản. Việc Tokyo cung cấp các tàu hộ tống lớp Mogami cải tiến cho Hải quân Australia không chỉ mang ý nghĩa nâng cao năng lực phòng thủ, mà còn thể hiện mức độ tin cậy chiến lược ngày càng sâu sắc giữa hai nước.

Hai bên cũng nhất trí tăng cường hợp tác trong lĩnh vực an ninh mạng và không gian số, thông qua các cơ chế hợp tác mới. Điều này phản ánh nhận thức chung về sự thay đổi của môi trường an ninh hiện đại, nơi các mối đe dọa không còn giới hạn trong không gian truyền thống.

Trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang trở thành tâm điểm cạnh tranh chiến lược toàn cầu, Australia và Nhật Bản đều nhấn mạnh vai trò của hợp tác với Mỹ, đồng thời cam kết củng cố các khuôn khổ đa phương như Nhóm Bộ tứ và cơ chế hợp tác ba bên Nhật Bản – Mỹ – Australia.

Theo ông Hayley Channer, Giám đốc Chương trình An ninh kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Sydney, hội nghị thượng đỉnh lần này đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khi Australia và Nhật Bản nổi lên như những chủ thể dẫn dắt trong việc ứng phó với các thách thức an ninh kinh tế. Việc hai nước cam kết tham vấn và phối hợp trong các tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh kinh tế cho thấy khả năng hành động chung nhằm đối phó với các hình thức ép buộc kinh tế – một xu hướng ngày càng phổ biến trong quan hệ quốc tế hiện nay.

Chuyên gia Channer nhận định đối mặt với những biến động sâu rộng, nhiều quốc gia có thể sẽ tìm đến Australia và Nhật Bản như những đối tác đáng tin cậy, có khả năng đóng vai trò ổn định và dẫn dắt. Nền tảng của vai trò này đến từ sự bổ trợ lẫn nhau về kinh tế, sự tương đồng về giá trị và cách tiếp cận chính sách, cũng như kinh nghiệm hợp tác lâu dài giữa hai nước.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, để đáp ứng yêu cầu của thời đại mới, khuôn khổ hợp tác song phương hiện nay cần được nâng cấp tương xứng. Giáo sư Shiro Armstrong - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Australia - Nhật Bản tại Trường Chính sách Công Crawford thuộc Đại học Quốc gia Australia, và Giáo sư Tomohiko Satake của Đại học Aoyama Gakuin, từng là Phó Giám đốc phụ trách an ninh quốc tế của Bộ Quốc phòng Nhật Bản, nhận định rằng những biến động hiện nay của trật tự toàn cầu không mang tính tạm thời, mà phản ánh sự thay đổi mang tính cấu trúc. Do vậy, Australia và Nhật Bản không thể tiếp tục duy trì cách tiếp cận thụ động, mà cần chủ động xây dựng các cơ chế hợp tác linh hoạt và hiệu quả hơn.

Chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi được xem là cơ hội để hai nước thiết lập các cấu trúc hợp tác thường trực, từ đó tăng cường khả năng phối hợp trong các vấn đề chiến lược dài hạn, như khoáng sản thiết yếu, an ninh năng lượng, tiêu chuẩn thương mại và phát triển hạ tầng công nghệ.

Bên cạnh các trụ cột kinh tế và an ninh, giao lưu nhân dân ngày càng được xem là yếu tố then chốt trong việc duy trì và phát triển quan hệ song phương. Theo chuyên gia Ian Williams, thuộc Ủy ban Hợp tác Kinh doanh Australia – Nhật Bản, quan hệ giữa hai nước chưa bao giờ gần gũi như hiện nay về mặt chiến lược và chính trị. Tuy nhiên, mức độ hiểu biết lẫn nhau giữa người dân hai nước vẫn còn hạn chế.

Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường các chương trình giao lưu, hợp tác giáo dục và kết nối xã hội, nhằm củng cố nền tảng lâu dài cho quan hệ song phương. Theo các chuyên gia, trụ cột giao lưu nhân dân không tách rời mà bổ trợ cho hợp tác kinh tế và an ninh, góp phần tạo nên một cấu trúc quan hệ toàn diện và bền vững.

Phó Giáo sư Adam Lockyer, nhà nghiên cứu về chính sách chiến lược thuộc Đại học Macquire, cho rằng việc kỷ niệm 50 năm Hiệp ước NARA và chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi là thời điểm thích hợp để hai nước nhìn nhận thẳng thắn những khác biệt, đồng thời xác định rõ các bước đi nhằm thu hẹp khoảng cách và tăng cường hợp tác.

Với một thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, từ cạnh tranh chiến lược đến chuyển đổi kinh tế và công nghệ, mối quan hệ này càng trở nên quan trọng. Không chỉ là đối tác song phương, Australia và Nhật Bản còn có tiềm năng đóng vai trò là “trụ cột ổn định” trong khu vực. Việc tiếp tục làm sâu sắc hợp tác, mở rộng các lĩnh vực liên kết và tăng cường phối hợp chiến lược sẽ giúp hai nước không chỉ củng cố vị thế của mình, mà còn góp phần duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương trong những thập niên tới.