Chuyển trọng tâm sang tạo ra kết quả thực chất

Phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì đánh dấu bước chuyển mới trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57 khi Ban Chỉ đạo Trung ương được kiện toàn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc kiện toàn Ban Chỉ đạo Trung ương không đơn thuần là việc thay đổi về phân công nhiệm vụ mà sâu xa hơn là sự chuyển đổi về trọng tâm công tác để đáp ứng với yêu cầu công tác của giai đoạn mới. 

Cũng tại Phiên họp, yêu cầu chuyển từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả trong thực hiện Nghị quyết 57 được nêu rõ. Theo đó, mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sản phẩm cuối cùng, đối tượng sử dụng, cơ quan và người chịu trách nhiệm, điều kiện thực hiện cũng như tiêu chí đánh giá. Một nhiệm vụ chỉ được coi là hoàn thành khi sản phẩm được đưa vào sử dụng và tạo ra hiệu quả có thể đo lường, kiểm chứng. Đối với những việc đã đủ điều kiện phải triển khai ngay và làm đến cùng; những nội dung còn vướng mắc cần xác định rõ nguyên nhân, thẩm quyền và thời hạn xử lý; những vấn đề mới, chưa có tiền lệ có thể được thử nghiệm có kiểm soát trước khi xem xét nhân rộng. 

Định hướng này cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng và hiệu quả của các nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Nếu trước đây việc xây dựng thể chế và hoàn thiện cơ chế được coi là nền tảng thì ở giai đoạn hiện nay, kết quả cuối cùng phải được thể hiện bằng công nghệ, sản phẩm và giá trị mang lại cho phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, phải tạo được sự chuyển đổi căn bản từ “lao động giản đơn” sang “lao động sáng tạo”, gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Đây là mục tiêu lớn nhất và cũng là thước đo quan trọng nhất của Nghị quyết 57 trong giai đoạn mới.

Từng bước, người nông dân phải trở thành những người nông dân số, làm chủ công nghệ nông nghiệp hiện đại; người công nhân phải làm chủ công nghệ và thiết bị tiên tiến; đội ngũ doanh nhân phải trở thành lực lượng tiên phong của đổi mới sáng tạo; đội ngũ cán bộ phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Lao động sáng tạo phải trở thành nguồn lực quan trọng nhất của quốc gia trong tương lai.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nguồn lực đầu tư cần được tập trung cho những nhiệm vụ có tính nền tảng, khả năng lan tỏa cao và có địa chỉ ứng dụng rõ ràng, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải nhưng không tạo được sản phẩm đủ mạnh. Mọi nhiệm vụ nghiên cứu phải hướng tới khả năng ứng dụng, thương mại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xác định bài toán, nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm.

Nhà nước tập trung hoàn thiện thể chế, đặt hàng nghiên cứu, chia sẻ rủi ro và tạo thị trường ban đầu cho các sản phẩm công nghệ. Các viện nghiên cứu và trường đại học phải gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển của đất nước và doanh nghiệp, được đánh giá bằng công nghệ, sản phẩm và giá trị thực tế tạo ra. 

Những định hướng được nêu tại phiên họp không chỉ là yêu cầu đối với các cơ quan quản lý mà còn tạo cơ sở để các địa phương cụ thể hóa bằng những chương trình, hoạt động phù hợp với điều kiện thực tiễn. 

Những bước đi cụ thể ở địa phương

Yêu cầu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển không chỉ được thể hiện ở các định hướng lớn của Trung ương mà đang từng bước được cụ thể hóa thông qua những chương trình, hoạt động diễn ra tại nhiều địa phương. Điểm chung của các hoạt động này là hướng tới phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy các công nghệ chiến lược, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp và từng bước đưa kết quả nghiên cứu vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong số đó, Gia Lai là địa phương có nhiều hoạt động nổi bật khi lựa chọn công nghệ lượng tử và bán dẫn là một trong những hướng ưu tiên để phát triển khoa học, công nghệ trong giai đoạn mới. Địa phương liên tiếp tổ chức Hội nghị quốc tế về Lượng tử và Bán dẫn cho công chúng, khai mạc chuỗi chương trình "Đường đến Lượng tử Việt Nam" và phát động Năm Lượng tử Gia Lai 2026 với chủ đề "Kết nối lượng tử - Làm chủ công nghệ - Đột phá phát triển".

Theo lãnh đạo tỉnh Gia Lai, việc lựa chọn công nghệ lượng tử không nhằm chạy theo một xu hướng mới mà hướng tới chuẩn bị từ sớm nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và mạng lưới hợp tác để chủ động tiếp cận những công nghệ được dự báo sẽ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển trong tương lai. Trên cơ sở đó, tỉnh đặt mục tiêu phát triển đồng thời bốn lĩnh vực gồm khoa học, công nghệ, giáo dục - đào tạo và xây dựng môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, khởi nghiệp, chuyển giao công nghệ.

Song song với việc phát triển các lĩnh vực công nghệ mới và khoa học cơ bản, việc hoàn thiện nền tảng quản lý nhà nước đối với lĩnh vực năng lượng nguyên tử cũng được đặt ra nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới. Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII tổ chức tại Quảng Ninh đã tập trung đánh giá kết quả quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, đồng thời xác định các nhiệm vụ trọng tâm cho giai đoạn 2026-2035.

Tại hội nghị, nhiều nội dung được đặt ra như hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, địa phương và các tổ chức quốc tế. Đây được xem là những điều kiện quan trọng nhằm bảo đảm các hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử và triển khai chương trình điện hạt nhân được thực hiện an toàn, an ninh và đúng các chuẩn mực quốc tế.

Đưa nghiên cứu đến gần hơn với thực tiễn

Cùng với phát triển các lĩnh vực công nghệ mới và nâng cao năng lực nghiên cứu, việc xây dựng cơ chế để gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cũng đang được nhiều địa phương quan tâm. Tại Hội thảo khoa học "Liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo" do UBND tỉnh Lâm Đồng tổ chức, tỉnh Lâm Đồng nêu rõ mục tiêu hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên giữa ba chủ thể, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của quá trình kết nối. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng chuyển từ hỗ trợ nghiên cứu sang đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu phát triển.

Cụ thể, địa phương hướng tới cơ chế "đồng sáng tạo", để doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu đề xuất bài toán, đặt hàng nghiên cứu, bố trí nguồn lực đối ứng, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả. Nhà nước tập trung hoàn thiện cơ chế, điều phối nguồn lực; các trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức khoa học - công nghệ cung cấp tri thức, giải pháp công nghệ và nguồn nhân lực. Hiệu quả của hoạt động hợp tác được đánh giá thông qua khả năng ứng dụng, thương mại hóa sản phẩm và giá trị kinh tế - xã hội mang lại. 

Định hướng này tương thích với yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại Phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương, đó là doanh nghiệp cần tham gia ngay từ quá trình xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm; các cơ sở nghiên cứu được đánh giá bằng công nghệ, sản phẩm và giá trị thực tế tạo ra. Sự kết nối giữa chỉ đạo ở cấp Trung ương với cách triển khai của địa phương cho thấy mục tiêu đưa hoạt động nghiên cứu gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đang từng bước được cụ thể hóa bằng những cơ chế và cách làm mới. 

Có thể thấy, những định hướng được xác lập từ Trung ương đến địa phương đều phản ánh nỗ lực đưa các mục tiêu của Nghị quyết số 57 vào thực tiễn. Mỗi hoạt động có quy mô và lĩnh vực khác nhau song đều hướng đến những yêu cầu chung là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy các lĩnh vực công nghệ có tiềm năng, nâng cao năng lực nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế quản lý và tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu với nhu cầu của nền kinh tế.

Sau hơn 1,5 năm triển khai, Nghị quyết số 57 đang bước vào giai đoạn đòi hỏi những kết quả cụ thể hơn. Cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, việc tổ chức thực hiện, đưa các chủ trương vào cuộc sống và tạo ra các sản phẩm có giá trị sẽ là thước đo quan trọng đối với hiệu quả của quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thời gian tới.