Cách làm này không chỉ đáp ứng nhu cầu chỗ ở trước mắt của người lao động mà còn gợi mở thêm một hướng tiếp cận cho mục tiêu an cư bền vững trong bối cảnh mới.

Theo Đề án một triệu căn nhà ở xã hội của Thủ tướng Chính phủ, giai đoạn 2025-2030, thành phố Đà Nẵng được giao hoàn thành 42.700 căn nhà ở xã hội. Đây là nhiệm vụ rất lớn, hiện nay cả hệ thống chính trị thành phố đang tập trung triển khai quyết liệt, xác định rõ tiến độ từng dự án, từng khu đất, quy trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị.

Tăng nguồn cung nhưng chưa đủ cầu

Theo số liệu của Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng, trong giai đoạn 2021-2025, thành phố Đà Nẵng đã hoàn thành 6.352 căn nhà ở xã hội, vượt chỉ tiêu theo Đề án một triệu căn hộ do Trung ương giao (6.121 căn). Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố đã xác định thực hiện 36 dự án với khoảng 31.029 căn, vượt gần 20% chỉ tiêu được giao. Từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn Thành phố đã có thêm một dự án với 768 căn nhà ở xã hội; đang triển khai thi công xây dựng 5 dự án với khoảng 4.386 căn, dự kiến hoàn thành 3.861 căn trong năm 2026.

Mặc dù vậy, với tốc độ phát triển của thành phố Đà Nẵng hiện nay, khu vực trung tâm Đà Nẵng vẫn đang có nhu cầu rất lớn về nhà ở xã hội. Mỗi dự án được mở bán đều có số lượng hồ sơ đăng ký mua nhà gấp đôi, gấp ba số lượng căn hộ, nhiều người lao động phải nộp hồ sơ nhiều lần nhưng vẫn chưa tới lượt mua.

Theo chị Phan Thị Kim Oanh (công nhân làm việc tại Khu công nghiệp Hòa Khánh), hiện nay giá bán và giá cho thuê nhà ở xã hội vẫn còn quá cao so với túi tiền của đại đa số công nhân. Với mức thu nhập trung bình chỉ dao động từ 6 đến 8 triệu đồng mỗi tháng, sau khi trang trải chi phí sinh hoạt tối thiểu và nuôi con nhỏ, số tiền công nhân tích lũy được là rất ít ỏi. Việc sở hữu một căn nhà ở xã hội trị giá và trăm triệu đến hàng tỉ đồng vẫn nằm ngoài tầm với của đại đa số công nhân.

Bên cạnh gánh nặng tài chính, quy trình hồ sơ và việc chứng minh thu nhập để đủ điều kiện mua nhà hiện nay vẫn còn rất phức tạp, gây mất nhiều thời gian và công sức cho công nhân. Chị Phan Thị Kim Oanh kiến nghị chính quyền thành phố Đà Nẵng cần có những chính sách hỗ trợ trực tiếp giúp giảm giá bán nhà ở xã hội, tăng cường nguồn căn hộ cho thuê, để người công nhân thu nhập thấp được an cư và gắn bó lâu dài với thành phố.

Gắn với nhu cầu thực tiễn  

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Lê Quang Nam, hiện thành phố đã rà soát, công bố tổng cộng 154 quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội, thu hút các nhà đầu tư quan tâm. Tuy nhiên ở khu vực phía Nam thành phố (địa bàn tỉnh Quảng Nam cũ) đang khó phát triển nhà ở xã hội, các nhà đầu tư chưa quan tâm, dù đã có đầy đủ quỹ đất sạch và hạ tầng phụ trợ bởi giá đất nền còn đang rẻ, nên phần lớn người dân muốn sở hữu đất đai hơn chung cư.

Trong khi đó, tại phía Bắc thành phố (địa bàn thành phố Đà Nẵng cũ) thì nhu cầu nhà ở xã hội đang rất lớn. Vì vậy, trong thời gian tới, Đà Nẵng sẽ rà soát lại toàn bố quỹ đất tại khu vực phía Bắc thành phố để kêu gọi nhà đầu tư quan tâm xây dựng nhà ở xã hội. Trong đó, nghiên cứu chuyển đổi một số khu đất thương mại dịch vụ sang bố trí dự án nhà ở xã hội. Đối với một số khu vực còn khó khăn, chưa thu hút nhà đầu tư nhưng có số lượng đối tượng an sinh xã hội lớn, thành phố sẽ nghiên cứu xây dựng nhà ở xã hội bằng nguồn vốn đầu tư công.

Đồng quan điểm, Phó Bí thư, Chủ tịch HĐND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Đức Dũng cũng cho rằng, sau hợp nhất, thành phố Đà Nẵng đang có nền tảng rất tốt về phát triển nhà ở xã hội. Phía Bắc thành phố có nhu cầu nhà ở rất cao vì đất chật, người đông, còn phía Nam thành phố thì khó phát triển nhà ở xã hội. Vì vậy, chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội phải gắn liền với nhu cầu thực tế, tránh nơi thừa, nơi thiếu.

Bên cạnh đó, Chủ tịch HĐND thành phố Đà Nẵng cho rằng, dù thành phố đã ban hành quy định thứ tự ưu tiên cho các nhóm đối tượng mua nhà ở xã hội, nhưng trong thực tiễn vẫn còn nhiều vấn đề bất cập. Việc phê duyệt hồ sơ cần thực sự minh bạch để đảm bảo quyền lợi cho đối tượng thụ hưởng là người dân thực sự có nhu cầu, tránh các trường hợp không đúng đối tượng nhưng “chạy suất” mua nhà để trục lợi chính sách. Đồng thời, cần tính toán kỹ giá bán nhà ở xã hội, hiện nay nhiều dự án có mức giá bán từ 16 đến 20 triệu đồng/m2, tức là hàng tỷ đồng mỗi căn hộ. Chính quyền thành phố cần đánh giá lại giá bán, giá thuê nhà có phù hợp khả năng tiếp cận của người dân, các chính sách hỗ trợ phải hiệu quả…    

Hình thành thị trường nhà ở cho thuê ổn định

Hiện nay, thành phố Đà Nẵng đang có tổng cộng 12.448 căn nhà ở xã hội cho thuê, chiếm tỷ lệ 29,4% tổng số lượng nhà ở xã hội cho thuê của cả nước. Trong đó, có 12.203 căn nhà ở xã hội cho thuê được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách, chiếm tỷ lệ khoảng 70% số lượng cả nước. Chung cư nhà ở xã hội thuộc tài sản công được ưu tiên cho các đối tượng thuê là: gia đình có công với cách mạng, hộ giải tỏa, người hưởng lương từ ngân sách (cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang), người có thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp. Thành phố đang tiếp tục triển khai các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân cho thuê, dự kiến sẽ cung cấp thêm 1.880 căn nhà ở xã hội cho thuê trong giai đoạn 2027-2028. 

Tuy nhiên, Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng Nguyễn Hà Nam cho biết, hầu hết chung cư nhà ở xã hội thuộc tài sản công tại Đà Nẵng đã được đưa vào sử dụng trên 15 năm, đã bị hư hại, xuống cấp, thấm, dột…. Trong khi đó, giá cho thuê nhà ở xã hội trước đây được thành phố xác định rất thấp, chỉ dưới 500 nghìn đồng/căn/tháng. Nguồn tiền thuê nhà trích lại cho công tác duy tu bảo dưỡng chưa đủ để bảo trì, sửa chữa lớn.

Vì vậy, Sở đang thực hiện lộ trình tăng giá cho thuê nhà ở xã hội đầu tư công theo mức tăng 20%/năm, từ năm 2026 đến 2030. Dự kiến đến năm 2030 thì giá thuê mới áp dụng đúng theo công thức tính toán, đủ kinh phí sửa chữa, bảo dưỡng theo quy định. Từ nay đến năm 2030, Sở Xây dựng đề xuất thành phố hỗ trợ, bù kinh phí sửa chữa, bảo dưỡng các chung cư nhà ở xã hội cho thuê, tránh tình trạng xuống cấp nhanh, đảm bảo mỹ quan, an toàn cho người dân.

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là phát triển thêm nguồn cung nhà ở mà còn phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa phát triển đô thị, an sinh xã hội, quản lý dân cư, thị trường lao động và chất lượng sống của người dân. Thành phố cần ưu tiên bố trí quỹ đất phù hợp để phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, nhà ở cho lực lượng vũ trang và các đối tượng chính sách; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư. Ngoài ra, các cơ quan, đơn vị cần tăng cường kiểm soát chặt chẽ việc xét duyệt, bán, cho thuê, thuê mua nhà ở xã hội; bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng, không để lợi dụng chính sách để đầu cơ, trục lợi. 

Bí thư Thành ủy Đà Nẵng chỉ đạo, các cơ quan chức năng phải thay đổi mạnh mẽ tư duy và phương thức triển khai nhà ở xã hội; không để tồn tại những vướng mắc về thủ tục, thiếu quỹ đất hoặc thiếu cơ chế khuyến khích đầu tư. Thành phố cần thay đổi mạnh mẽ tư duy phát triển nhà ở theo hướng cân bằng hơn giữa nhà ở sở hữu và nhà ở cho thuê. Từ nay đến năm 2030, nhà ở cho thuê phải từng bước trở thành một cấu phần quan trọng, một định hướng chiến lược trong chính sách phát triển nhà ở của thành phố, nhất là tại các khu vực đô thị lớn, khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ, logistics và các địa bàn tập trung đông lao động nhập cư.

Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang nhận định, phát triển nhà ở cho thuê không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu chỗ ở trước mắt mà còn góp phần ổn định thị trường lao động, giảm áp lực an sinh xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị và tạo nền tảng cho phát triển bền vững lâu dài. Thành phố cần sớm hình thành thị trường nhà ở cho thuê ổn định, giá phù hợp, chất lượng bảo đảm; nhất là đối với công nhân, người lao động, người trẻ và các đối tượng thu nhập trung bình, thu nhập thấp tại đô thị…

Bài cuối: Mở cánh cửa chiến lược từ nhà ở cho thuê