Theo tờ The Straits Times, sau hơn hai thập kỷ đầu tư cho các biện pháp ứng phó, châu Âu hiện bước vào một “bài kiểm tra thực tế” để đánh giá hiệu quả của những nỗ lực thích ứng trước các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.

Năm 2003, nhiệt độ tối đa cực đoan từ 35 đến 40°C được ghi nhận liên tục trong tháng 7 và ở mức độ lớn hơn trong tháng 8 tại hầu hết các quốc gia phía Nam châu lục khiến hàng chục nghìn người tử vong. Sau đó, nhiều quốc gia châu Âu đã xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, mở các điểm tránh nóng công cộng và nâng cao năng lực ứng phó của ngành y tế. Tại Pháp, chính quyền lập danh sách những người cao tuổi và dễ bị tổn thương để thực hiện các cuộc gọi kiểm tra sức khỏe khi nhiệt độ tăng cao.

Tuy nhiên, đợt nắng nóng đầu mùa hè năm nay cho thấy những thách thức mới. Nhiệt độ tại nhiều khu vực ở Pháp được dự báo vượt các kỷ lục từng ghi nhận trong tháng 6. Chính quyền Pháp đã ban bố cảnh báo đỏ trên phần lớn lãnh thổ, mức cảnh báo cao nhất về nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe cộng đồng.

Tại Anh, Cơ quan Khí tượng quốc gia cũng phát đi cảnh báo nắng nóng cực đoan và cho biết nhiều khả năng các kỷ lục nhiệt độ trong tháng Sáu sẽ bị phá vỡ. Theo Phó trưởng bộ phận dự báo Mark Sidaway, nhiệt độ cao kéo dài vào ban đêm khiến cơ thể khó phục hồi sau cái nóng ban ngày, từ đó làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt và các biến chứng sức khỏe.

Các chuyên gia cho rằng mặc dù châu Âu đã thích ứng tốt hơn so với hai thập kỷ trước, tốc độ biến đổi khí hậu đang khiến những biện pháp hiện nay dần trở nên không đủ. Nhà dịch tễ học môi trường Pierre Masselot thuộc Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London nhận định: “Chúng ta đã thích nghi, nhưng điều đó vẫn chưa đủ cho những gì đang đến”.

Thách thức càng lớn hơn khi dân số già hóa nhanh. Số người cao tuổi tại Liên minh châu Âu (EU) đã tăng khoảng 40% trong vòng 20 năm qua, làm gia tăng nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng. Trong khi đó, tỷ lệ sử dụng điều hòa nhiệt độ tại Tây Âu vẫn ở mức tương đối thấp. Chỉ khoảng một phần tư số hộ gia đình tại Pháp có thiết bị làm mát, trong khi tỷ lệ này ở Italy vào khoảng 50%, thấp hơn đáng kể so với Mỹ và nhiều nước Đông Á.

Theo các nhà hoạch định chính sách Pháp, ưu tiên hiện nay là các giải pháp làm mát thụ động như tăng diện tích cây xanh, che nắng cho công trình và cải thiện khả năng cách nhiệt của tòa nhà nhằm giảm tiêu thụ điện năng và phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng điều hòa nhiệt độ vẫn là phương tiện bảo vệ sức khỏe quan trọng trong các đợt nắng nóng cực đoan.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature năm 2023 cho thấy các biện pháp thích ứng được triển khai trong hai thập kỷ qua đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong liên quan đến nắng nóng, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi. Theo nghiên cứu, nếu không có các biện pháp này, số ca tử vong do nắng nóng tại châu Âu hiện nay có thể cao hơn khoảng 80%.

Dù vậy, tình hình vẫn đáng lo ngại. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính hơn 200.000 người tại châu Âu đã tử vong do nắng nóng trong bốn năm qua. Theo Giáo sư Joan Ballester thuộc Viện Sức khỏe Toàn cầu Barcelona, số người thiệt mạng trong đợt nắng nóng năm 2003 có thể còn cao hơn nhiều so với các thống kê ban đầu nếu áp dụng phương pháp đánh giá hiện nay.

Tại Pháp, ký ức về mùa hè năm 2003 vẫn là lời cảnh báo mạnh mẽ. Khi đó, một vùng áp cao kéo dài hơn 20 ngày đã khiến nhiệt độ trên phần lớn châu Âu cao hơn mức trung bình theo mùa từ 20-30%.

Đợt nắng nóng xảy ra đúng vào kỳ nghỉ hè khiến nhiều nhân viên y tế, quan chức và người trẻ rời thành phố, trong khi người cao tuổi bị mắc kẹt trong các căn hộ nóng bức. Tại Paris, nhà xác quá tải. Không chỉ Pháp, nhiều nước như Italy, Tây Ban Nha và Luxembourg cũng ghi nhận tỷ lệ tử vong vượt mức rất cao.

Để tránh lặp lại kịch bản đó, các thành phố của Pháp hiện đã mở các không gian làm mát tại tòa thị chính, thư viện và bảo tàng. Paris cho phép người dân bơi tại một số kênh đào công cộng để giải nhiệt. Hàng trăm trường học đã phải đóng cửa, nhiều sự kiện thể thao bị hủy bỏ và một số cơ quan cho phép nhân viên làm việc từ xa.

Theo bà Mathilde Pascal, chuyên gia dịch tễ học thuộc Cơ quan Y tế công cộng Pháp và là người tham gia xây dựng kế hoạch ứng phó nắng nóng quốc gia, đợt nắng nóng hiện nay giống như một “bài kiểm tra va chạm” đối với hệ thống bảo vệ được xây dựng sau năm 2003.

“Chúng ta đã chuẩn bị tốt hơn nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, tôi vẫn lo ngại số người bị ảnh hưởng sẽ ở mức cao vì đây là một hiện tượng thời tiết cực kỳ nguy hiểm”, bà nói.