Hành trình đi tìm những người đã nằm lại giữa đại ngàn là hành trình tiếp nối nghĩa tình của những người đang sống đối với những người đã hy sinh.

Núi cao, rừng sâu bao khó khăn vượt qua

4 giờ 30 ngày 24/8, chúng tôi có mặt tại Ban Chỉ huy Quân sự xã Vạn Ninh để thống nhất lần cuối phương án lên núi Hòn Chảo. Bữa sáng được chuẩn bị cho tất cả thành viên tham gia đoàn tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

“Chúng ta thống nhất phương án sẽ ở lại rừng và cất bốc, quy tập 4 vị trí xác định là mộ liệt sĩ, chỉ khi công việc hoàn tất mới di chuyển trở về. Tất cả mọi người phải chuẩn bị đầy đủ quân tư trang, vật dụng thiết yếu. Địa hình lên núi Hòn Chảo qua khảo sát rất hiểm trở, nguy hiểm”, Trung tá Nguyễn Hải Sơn, Chính trị viên Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh quán triệt trước giờ xuất phát.

Theo tinh thần đó, trong ba lô của mỗi người là những vật dụng cần thiết cho chuyến đi. Ngoài tư trang, cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ mang theo các dụng cụ đào đất, rà phá bom mìn nặng hàng chục cân. Lực lượng dân quân tự vệ xã Vạn Ninh cõng trên lưng gạo, cá khô, muối, mắm, bạt, tăng, võng để ở lại giữa rừng. Các nhà báo chỉ mang tư trang cá nhân và thiết bị tác nghiệp.

Dẫn đầu đoàn là ông Nguyễn Đình Trí, người dân thôn Vinh Huề, còn gọi là ông Bảy. Sau khi được tuyên truyền về “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, ông Trí đã cung cấp thông tin về các vị trí mộ liệt sĩ cho Ban Chỉ huy Quân sự xã Vạn Ninh.

Cầm rựa phát cây mở đường, ông Trí lặng lẽ dẫn đoàn xuyên qua rừng. Có lúc cả đoàn dừng nghỉ, người dẫn đường vẫn trầm ngâm nhìn về phía núi để xác định hướng đi.

Càng lên cao, địa hình càng hiểm trở. Cây rừng đan kín, những gộp đá lớn, vách núi dựng đứng liên tiếp chắn ngang. Có đoạn, lực lượng dân quân phải chặt cây làm cầu, dùng dây để hỗ trợ từng người di chuyển.

Đến lưng chừng núi, điện thoại mất hoàn toàn tín hiệu. Các thành viên trong đoàn giữ liên lạc bằng tiếng hú. Người đi trước chặt lá cây tươi làm dấu để người sau lần theo. Qua mỗi đoạn dốc cao hoặc khu vực nhiều cây gai, mọi người lại dừng nghỉ, tiếp nước rồi tiếp tục hành trình.

“Cẩn thận, ở đây có vách đá, dễ trượt chân!”, “Cây này mục rồi, không được đạp lên!”, “Chỗ này phải dùng gậy chống qua!”... Những lời nhắc nhở liên tục vang lên. Người đi trước hỗ trợ người phía sau vượt qua các gộp đá; những người khỏe hơn dìu, kéo đồng đội qua những đoạn khó.

“Cố gắng lên anh em, chậm nhưng chắc, bảo đảm an toàn”, Thiếu tá Nguyễn Trường Sinh, Ban Công binh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa luôn bám tốp đầu và động viên mọi người.

13 giờ, đoàn lên gần tới đỉnh núi cách nơi được xác định có mộ liệt sĩ khoảng 200m theo đường chim bay, 100% quân số đều đảm bảo an toàn. Chỉ huy đoàn chọn vị trí bằng phẳng, gần suối nhỏ để mọi người nghỉ ngơi, lấy nước uống, ăn trưa dã chiến và chuẩn bị tăng võng ở lại qua đêm. Thành viên Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đồng thời chuẩn bị vật dụng cần thiết để nghỉ trưa xong là cơ động đến các vị trí đã được khảo sát.

Về đây, các anh ơi hãy về đây!

Dù khoảng cách từ nơi đóng quân tới vị trí xác định mộ liệt sĩ chỉ khoảng 200 m, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ phải mất 30 phút di chuyển qua đường rừng. Dọc đường, nhiều hố bom sâu hoắm cho thấy dấu tích của chiến tranh vẫn còn hiện hữu giữa đại ngàn.

Sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết như rà bom mìn, vật liệu nổ và số hóa dữ liệu, công tác tìm kiếm được triển khai. Khi những dấu hiệu đầu tiên về hài cốt liệt sĩ xuất hiện, không khí trong đội tìm kiếm trở nên hồi hộp. Từng lớp đất được đào lên cẩn trọng. Mỗi nhát cuốc, mỗi lần gạt đất đều được thực hiện chậm rãi.

Trời trong rừng tối rất nhanh. Khi ánh sáng cuối ngày dần khuất sau những tán cây, những chiếc đèn năng lượng được bật lên. Không ai muốn dừng lại. Mọi người quyết tâm hoàn thành công việc, để các anh không phải nằm lại giữa sương lạnh núi rừng thêm một đêm nào nữa.

Khoảnh khắc được mong chờ rồi cũng đến. Một phần hài cốt được đưa lên khỏi lòng đất. Bằng các biện pháp nghiệp vụ chuyên môn, bác sĩ Trần Văn Thành, Trung tâm Pháp y thuộc Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa kết luận, đây là xương sọ người. Đúng lúc ấy, một con bướm lớn chao lượn quanh khu mộ. Tiếng ve dường như ngân lên rõ hơn. Lá rừng xào xạc trong gió, tạo thành thanh âm đặc biệt giữa không gian linh thiêng của núi rừng.

Thiếu tá Quân nhân chuyên nghiệp Hàn Văn Cốc, Chủ nhiệm Nhà văn hóa, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa khẽ cất câu hát: “Về đây các anh ơi, hãy về đây/Về nghe mẹ ru, về nghe em hát/Về thăm cánh đồng trĩu nặng/Về thăm lũy tre làng quê hương”. Những người có mặt đều lặng đi trong niềm xúc động dâng trào.

Do mộ liệt sĩ đã được chôn cất từ lâu, cộng với sự khắc nghiệt của thời tiết núi rừng, đa số hài cốt đã hóa đất đen, số mẫu xương còn lại rất ít. Thượng úy Nguyễn Huy Hoàng, Trợ lý Dân vận - Chính sách Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa cẩn thận dùng tăng bạt mới gói những mẫu xương và đất đen. Tất cả được đánh số theo vị trí mộ, bên ngoài bọc lá cờ Tổ quốc mới.

Sau khi hoàn thành việc tìm kiếm tại 3 vị trí, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trở về khu vực đóng quân. Bữa tối là mì tôm nấu bằng nước suối với rau rừng. Đơn sơ nhưng ngon miệng bởi mọi người đều đói và thấm mệt sau một ngày vất vả.

Đêm giữa rừng gió mát, sắp đến rằm tháng Bảy - mùa Vu Lan báo hiếu. Trăng sắp tròn, treo cao trên nền trời, ánh sáng dịu dàng len qua những kẽ lá, rọi xuống những chiếc võng mắc dưới tấm tăng bạt. Không ánh điện, chỉ có tiếng gió, tiếng lá xào xạc và vầng trăng trên cao.

Sáng 25/8, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục đi bộ xuyên rừng suốt 2 giờ để đến vị trí mộ liệt sĩ còn lại. Với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và tình cảm thiêng liêng dành cho các anh hùng liệt sĩ, công việc được hoàn tất. 13 giờ cùng ngày, toàn bộ lực lượng tham gia tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ trên đỉnh núi Hòn Chảo di chuyển trở về. Đường xuống vẫn là những dốc núi hiểm trở, cây rừng gai góc nhưng những bước chân dường như nhanh hơn bởi nhiệm vụ đã hoàn thành. Bốn hài cốt liệt sĩ được đưa xuống núi an toàn.

Từ núi Hòn Chảo, hài cốt các liệt sĩ được đưa về Đài tưởng niệm Liệt sĩ xã Vạn Ninh, trước khi di chuyển đến Nghĩa trang Liệt sĩ Hòn Dung để tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng theo kế hoạch.

Một hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã khép lại nhưng câu chuyện về “Chiến dịch 500 ngày đêm” vẫn tiếp tục được viết bằng trách nhiệm của những người đồng chí, đồng đội hôm nay và kết thúc bằng giây phút những người đã hy sinh được trở về với quê hương.