Theo trang warsawinstitute.org, các nền tảng như moje.cert.pl (cho phép chứng nhận số an toàn), mObywatel (cung cấp quyền truy cập di động vào các dịch vụ chính phủ) và e-dowód (cung cấp căn cước số) cho thấy năng lực của Ba Lan trong việc dẫn dắt phát triển quản trị số tại châu Âu.

Các nền tảng này cho phép truy cập di động vào tài liệu và dịch vụ công, cấp chứng nhận nhanh chóng và tạo ra tương tác liền mạch hơn với các cơ quan nhà nước. Đây không chỉ là tính tiện lợi mà còn thể hiện năng lực của Ba Lan trong sử dụng công nghệ để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thiết lập chuẩn mực cho các quốc gia khác.

Ba Lan ngày nay cho thấy mức độ tiến bộ của quốc gia này: từ việc đặt nền móng cho nền kinh tế thị trường tự do đến trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu châu Âu về chuyển đổi số.

Profil Zaufany: Bước đi lớn đầu tiên hướng tới nhà nước số

Hành trình số hóa toàn diện của Ba Lan bắt đầu với Profil Zaufany (Hồ sơ tin cậy), một dạng định danh số cho phép truy cập an toàn trực tuyến vào các dịch vụ công và ký tài liệu điện tử. Đây là nền tảng cốt lõi của nền hành chính công số tại Ba Lan. Profil Zaufany cho phép công dân truy cập các cổng thông tin chính phủ, như Cơ quan Bảo hiểm Xã hội (ZUS) và cơ quan thuế, rồi nộp hồ sơ trực tuyến và liên lạc với cơ quan nhà nước mà không cần đến trực tiếp.

Dù chưa hoàn toàn thân thiện với người dùng, nhưng đây vẫn là bước đi quan trọng trong quá trình hiện đại hóa số các dịch vụ công của Ba Lan. Nhờ đó, người dân nhanh chóng chấp nhận hệ thống này, giảm tải tình trạng xếp hàng tại cơ quan hành chính khi chính phủ dần chuyển nhiều thủ tục lên môi trường trực tuyến.

Từ kinh nghiệm này, ý tưởng về một ứng dụng di động ra đời, đưa nhà nước số vào tay từng người dân Ba Lan. Những nỗ lực này đã dẫn tới mObywatel, ứng dụng di động chính thức của chính phủ Ba Lan, ra mắt năm 2017.

mObywatel: Nhà nước số trong tầm tay

Các phiên bản đầu tiên của mObywatel cho phép sử dụng căn cước số nhưng chỉ được chấp nhận tại một số ít cơ quan. Việc sử dụng trong các tình huống khác, như mua rượu, đôi khi gặp khó khăn. Tuy vậy, người dân Ba Lan nhanh chóng tiếp nhận ứng dụng này và nó trở nên phổ biến ở mọi nhóm tuổi, bao gồm cả người cao tuổi.

Khi hệ thống phát triển, nhiều tính năng mới được bổ sung như eRecepta (đơn thuốc điện tử), thẻ định danh số cho sinh viên, luật sư, nghị sĩ và người hưu trí, cũng như giấy phép lái xe số. Ngoài các dịch vụ cốt lõi, ứng dụng còn cho phép người dân báo cáo vấn đề môi trường, nhận cảnh báo, kiểm tra tình trạng phương tiện và xem các khoản phạt cùng điểm trừ.

Thông qua ứng dụng, công dân có thể đăng nhập vào các dịch vụ hành chính khác như cơ quan thuế và ZUS, giúp đơn giản hóa việc truy cập trên nhiều nền tảng. Nhờ ứng dụng này, hàng triệu người dân Ba Lan có thể tiếp cận các dịch vụ chính của nhà nước một cách nhanh chóng và thuận tiện.

Ngày 2/3/2023, một dự luật được trình lên Hạ viện Ba Lan, trao cho tài liệu số trong mObywatel giá trị pháp lý tương đương căn cước ngoài đời thật. Luật có hiệu lực từ ngày 14/7/2023. Ứng dụng liên tục được cập nhật các chức năng mới, bao gồm mStłuczka, cho phép người dùng khai báo tai nạn giao thông bằng phương thức điện tử.

Là một quốc gia tiên phong tại châu Âu, Ba Lan đã công nhận về mặt pháp lý các tài liệu số tương đương với tài liệu ngoài đời thật và tập trung các dịch vụ công quan trọng vào một ứng dụng duy nhất. Với gần 10 triệu người dùng (khoảng một phần ba dân số), người dân Ba Lan nằm trong nhóm sử dụng giải pháp số tích cực nhất châu Âu. Quốc gia này đang hướng tới các định danh số được công nhận trên toàn Liên minh châu Âu, cho phép công dân di chuyển bằng đường hàng không trong EU mà không cần mang theo giấy tờ.

Bộ Số hóa Ba Lan cũng hợp tác với các đối tác bên ngoài, cho phép người dân truy cập các dịch vụ như vé tàu mua qua ứng dụng Bilkom.

E-dowód: Không chỉ là thẻ nhựa

Dù mObywatel nhanh chóng được sử dụng rộng rãi và thay đổi cách cung cấp dịch vụ công, vẫn cần một phương án tương đương đáng tin cậy. Giải pháp là e-dowód, thẻ căn cước điện tử tích hợp tính năng số với giấy tờ truyền thống.

Tháng 3/2019, Ba Lan triển khai thế hệ thẻ căn cước mới. Thoạt nhìn, thẻ này không khác nhiều so với phiên bản trước, nhưng điểm khác biệt quan trọng nằm ở bên trong: một con chip biến thẻ căn cước quen thuộc thành công cụ định danh số hoàn chỉnh. Với e-dowód, công dân có thể sử dụng cả ngoại tuyến và trực tuyến một cách an toàn.

Việc triển khai e-dowód phản ánh nhu cầu ngày càng tăng của một nhà nước kết nối số. Trước đó, Profil Zaufany là công cụ chính để truy cập dịch vụ công trực tuyến, nhưng chưa đủ mức bảo mật để cho phép chữ ký điện tử hoàn chỉnh. Mục tiêu là tạo ra một thẻ căn cước hiện đại, tuân thủ chuẩn eIDAS, kết hợp tiện lợi và bảo mật số.

E-dowód không chỉ là thẻ căn cước. Các tính năng điện tử cho phép người dùng đăng nhập an toàn vào dịch vụ công và ký tài liệu điện tử có giá trị pháp lý đầy đủ mà không cần chứng chỉ thương mại. Con chip của e-dowód lưu trữ dữ liệu điện tử và được bảo vệ bằng mã PIN chỉ chủ thẻ biết, giúp ngăn chặn truy cập trái phép. Được thiết kế theo tiêu chuẩn bảo mật của EU, thẻ tương thích với các hệ thống eID châu Âu và có thể hoạt động liên thông giữa các quốc gia thành viên.

Đối với người dân, e-dowód giúp đơn giản hóa cuộc sống: cho phép xử lý thủ tục từ xa, ký tài liệu điện tử và sử dụng dịch vụ số an toàn. Người dùng có điện thoại hỗ trợ NFC có thể tận dụng đầy đủ các tính năng của thẻ.

Việc triển khai e-dowód phù hợp với xu hướng chung tại châu Âu về định danh số an toàn. Trong nhiều năm, một số quốc gia EU như Estonia, Đức và Tây Ban Nha đã xây dựng hệ thống eID. Ba Lan không phải là nước đi đầu, nhưng hệ thống của nước này nổi bật nhờ tính năng đa dạng và tốc độ phổ cập nhanh, điều mà nhiều quốc gia lớn trong EU gặp khó khăn.

moje.cert.pl – Hỗ trợ quản trị viên web

E-dowód đặt nền móng cho định danh số tại Ba Lan, nhưng dịch vụ số còn mở rộng vượt xa việc xác minh danh tính hay ký điện tử. Việc bảo vệ an ninh số cho công dân và nhà nước đòi hỏi công cụ đáp ứng nhu cầu của cả nhà cung cấp dịch vụ và người dùng.

An ninh số của Ba Lan liên quan đến nhiều tổ chức, trong đó NASK (Mạng máy tính nghiên cứu và học thuật) và CERT Polska (Đội ứng cứu khẩn cấp máy tính) giữ vai trò then chốt. Các hoạt động của họ bao gồm giám sát các mối đe dọa trên Internet tại Ba Lan, phân tích phương thức tấn công mạng và phát triển giải pháp bảo vệ người dùng. Vai trò của CERT Polska không chỉ dừng ở xử lý sự cố mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng và cung cấp công cụ thực tiễn để bảo vệ an toàn số.

Một ví dụ là cổng moje.cert.pl, nền tảng dành cho quản trị viên dịch vụ, được thử nghiệm từ quý IV/2024. Sau khi đăng ký, quản trị viên có thể yêu cầu quét bảo mật tên miền miễn phí, nhận báo cáo về rò rỉ thông tin đăng nhập và truy cập dữ liệu cập nhật về mã độc cũng như các sự cố an ninh mạng. Họ cũng có thể xem danh sách các trang web không an toàn. Nền tảng này cung cấp giải pháp thiết thực, nhanh chóng cho các doanh nghiệp nhỏ không có đội ngũ bảo mật riêng. Đến nay, CERT Polska đã quét hơn 1,15 triệu tên miền và tên miền phụ bằng công cụ Artemis thông qua moje.cert.pl. Cổng này được triển khai thử nghiệm vào cuối năm 2024.

Cổng moje.cert.pl là giải pháp độc đáo, chưa có đối thủ tương đương tại các quốc gia châu Âu lớn khác về mức độ tiện dụng và tính thực tiễn đối với các tổ chức tư nhân.